Vanaf 1 januari 2025 treedt een nieuwe bepaling in het Eredienstendecreet in werking, waarbij het vanaf dan verplicht is over een kerkenbeleidsplan te beschikken. Een kerkenbeleidsplan is een schriftelijk document dat een lokaal gedragen langetermijnvisie bevat voor alle parochiekerken van de gemeente. Dit kerkenbeleidsplan moet actueel zijn, en de basis vormen van waaruit centrale kerkbesturen de meerjarenplannen voor de kerkbesturen opmaken. Concreet betekent dit dat een geactualiseerd Kerkenbeleidsplan voor de stad Antwerpen moet goedgekeurd zijn voor de datum van 1 januari 2025. Het meerjarenplan van de kerkbesturen, hetgeen het uitvoeringsdocument vormt van het Kerkenbeleidsplan, moet ingediend worden ten laatste 1 juli 2025.
De Vlaamse subsidiërende overheid wil bij de beoordeling van subsidieaanvragen voor investering in rooms-katholieke eredienstgebouwen kunnen terugvallen op een lokale langetermijnvisie op de parochiekerken. Zij legt daarom bij decreet aan de gemeenten en kerkbesturen op om een een kerkenbeleidsplan op te stellen, dat richtinggevend is bij de behandeling van Vlaamse subsidieaanvragen van zowel beschermde als niet beschermde kerkgebouwen.
Op 24 februari 2024 (jaarnummer 88) keurde de gemeenteraad ter voorbereiding van het kerkenbeleidsplan reeds een basislijst goed, waarin de 64 parochiekerken in Antwerpen voorlopig werden ingedeeld in volgende categorieën:
Art 33/2 van het Decreet van 7 mei 2004 betreffende de materiële organisatie en werking van de erkende erediensten ('het Eredienstendecreet') bepaalt o.a. 'Een kerkenbeleidsplan is een schriftelijk document dat een lokaal gedragen langetermijnvisie bevat voor alle parochiekerken van de gemeente. Het is goedgekeurd en ondertekend door het representatief orgaan van de rooms-katholieke eredienst en door het gemeentebestuur'. (...) Het kerkenbeleidsplan, of de ondertekende bevestiging van een bestaand kerkenbeleidsplan, is niet ouder dan zes maanden als het meerjarenplan wordt ingediend met toepassing van artikel 42, eerste lid. Als dat nog niet het geval is op het ogenblik dat het meerjarenplan wordt ingediend, dan kan de gemeenteraad in het meerjarenplan investeringsuitgaven voor het gebouw van de eredienst waarvoor er geen overeenstemming bestaat over de toekomstige functie opschorten tot het ogenblik dat er een aangepast meerjarenplan wordt goedgekeurd dat wel gebaseerd is op een nieuw of herbevestigd kerkenbeleidsplan'.
Het Decreet van 12 juli 2013 houdende toekenning van subsidies voor gebouwen van de eredienst, gebouwen voor de openbare uitoefening van de niet-confessionele morele dienstverlening en crematoria en het besluit van 20 december 2013 van de Vlaamse regering betreffende de toekenning van subsidies voor gebouwen van de eredienst, gebouwen voor de openbare uitoefening van de niet-confessionele morele dienstverlening en crematoria.
Na overleg tussen het bisdom en de kerkbesturen, werd de basislijst van het Kerkenbeleidsplan geactualiseerd. Er werden nog enkele aanpassingen in de categorisering doorgevoerd : drie A-kerken werden C-kerken; er waren nog 2 verschuivingen tussen de C en B-categorie. De aangepaste lijst werd gefinaliseerd op de vicariale raad van 2 oktober 2024 in aanwezigheid van de bisschop en vervolgens op 24 oktober 2024 op het Open Antwerps Centraal Kerkbestuur voorgelegd aan de Antwerpse kerkbesturen. Deze aanpassingen werden mee verwerkt in het document.
Om subsidies te kunnen krijgen van de Vlaamse overheid, moet de langetermijnvisie op het (rooms-katholieke) kerkgebouw vastgelegd zijn in een actueel kerkenbeleidsplan. De opdeling in categorieën (A, B en C) is daarbij richtinggevend. In Antwerpen dateert het laatste kerkenbeleidsplan van 2016, dus we/de kerkbesturen beschikken vanaf 1 januari 2025 de facto niet over een voldoende actueel kerkenbeleidsplan. Dit maakt dat tot goedkeuring van een actueel kerkenbeleidsplan geen subsidies zouden kunnen toegekend worden door de Vlaamse overheid.
Het voorliggend kerkenbeleidsplan bevat de essentiële bepalingen van een kerkenbeleidsplan, op basis waarvan de Vlaamse overheid in de eerste maanden van 2025 subsidiedossiers kan beoordelen. Het is een verdere stoffering (met neutrale en statische gegevens en beschrijvingen van het gebouw) van de basislijst die in februari 2024 al door de gemeenteraad is goedgekeurd.
Dit kerkenbeleidsplan 2025 - 2030 is ook de basis voor de opmaak van het meerjarenplan van de kerkbesturen en mag niet ouder zijn dan 6 maanden als dit meerjarenplan wordt ingediend. Het meerjarenplan van de kerkbesturen wordt in het najaar 2025 aan de gemeenteraad voorgelegd. Vandaar dat het kerkenbeleidsplan bij aanvang van elke nieuwe bestuursperiode (in de eerste 6 maanden) geactualiseerd moet worden.
De opdeling in A,B en C categorieën is het resultaat van een lang proces dat het bisdom gelopen heeft met de Antwerpse kerkbesturen en waarover we vanuit de stedelijke administratie in overleg zijn gegaan met het bisdom.
Verder wil de stad een financiële en technische haalbaarheidsstudie laten uitvoeren van de kerken opgenomen in de lijst, gekoppeld aan het uitvoeringsdocument van het Kerkenbeleidsplan met een nazicht van de gebouwen die voor her- of nevenbestemming in aanmerking komen, op te leveren ten laatste 1 juli 2025. Hiervoor zal een opdracht uitbesteed worden via AG VESPA. Daarnaast zullen ook de 2 Borsbeekse kerken, die vanaf 1 januari 2025 deel uitmaken van de stad, toegevoegd worden aan de geactualiseerde documenten.
De gemeenteraad keurt het Kerkenbeleidsplan 2025-2030 (in bijlage) voor de 64 parochiekerken van de stad Antwerpen goed.