2015_GR_00721 - Patrimonium cultuur. Steenplein 1, Antwerpen. Het Steen - Mandatering Vlaams Bouwmeester voor procedure Open Oproep - Goedkeuring

Het Steen werd op 6 februari 1936 als monument beschermd en is één van de belangrijkste bouwkundige relicten in Vlaanderen. Het is een iconisch gebouw dat een grote waarde heeft als “sluitsteen” van het rijke historische verleden van de stad Antwerpen. Het Steen is nauw verbonden met de oorsprong van de stad Antwerpen, het is de laatste duidelijk zichtbare getuige van de omwalde burcht die eeuwen het beeld van de stad Antwerpen bepaalde. De historische burcht op de kaaien onderging door de eeuwen heen verschillende bouwfases. De mengeling van architectuurstijlen maakt van het gebouw een bijzonder geheel en de erfgoedwaarde van dit monument wordt zeer hoog ingeschat.

Het gebouw werd gedurende haar rijke geschiedenis verschillende keren gerestaureerd en aangepast aan nieuwe functies. Delen uit de 11de-12de eeuw, uit de 16de eeuw en toevoegingen uit het einde van de 19de en het midden van de 20ste eeuw zitten in elkaar verweven. In de voorbije decennia zijn de invulling van het pand en diverse kleine verbouwings-campagnes eerder ad hoc uitgevoerd, zonder visie op de totaliteit en zonder aandacht voor de intrinsieke waarde van het monument. Het resultaat is een monument met een grote onderhoudsachterstand waarbij de restauratie en een duurzame invulling zich opdringen.

Het behoud van de historische waarde van deze site is nauw verbonden met het gebruik ervan. Een duurzame herbestemming is daarom de enig optie om het behoud ervan op lange termijn te garanderen. Een geslaagde herbestemming streeft naar een symbiose tussen enerzijds de erfgoedwaarden en anderzijds de meerwaarde van een nieuwe bestemming.

In het college van 20 maart 2015 is het principe goedgekeurd dat de inrichting van Het Steen als toeristisch onthaal- en bezoekerscentrum van de stad verder onderzocht wordt. Dit onderzoekstraject heeft drie grote delen: bouwhistorische en bouwtechnisch onderzoek – beheersplan – aanstelling architect voor ontwikkeling.

Op 23 oktober 2015 werd door het college de opdracht gegund voor de uitvoering van het bouwhistorisch onderzoek van Het Steen aan TV De Clercq-Maclot-Van Ginneken, op basis van bestek GAC/2015/3383.

Voor de ontwikkeling van Het Steen tot een toeristisch onthaal en bezoekerscentrum zal een architectuurwedstrijd onder de vorm van een Open Oproep worden uitgeschreven.

De Open Oproep is een instrument die de Vlaams Bouwmeester hanteert bij het zoeken naar architecturale kwaliteit voor de projecten van de Vlaamse Overheid en lokale overheden. De Open Oproep is een selectieprocedure die gebaseerd is op het principe van een architectuurwedstrijd en de procedure is in overeenstemming met de wetgeving inzake overheidsopdrachten en de Europese mededingingsregels. De Open Oproep omvat een selectie en voordracht van ontwerpers en ontwerpteams voor diverse opdrachten op het vlak van architectuur, publieke ruimte, kunst, landschappen en infrastructuur.

Het team Vlaams Bouwmeester heeft een samenwerkingsovereenkomst met het Agentschap Onroerend Erfgoed Vlaanderen waarin bevestigd wordt dat de Open Oproepprocedure kan gebruikt worden voor restauratieopdrachten.

Het modelbestek van Open Oproep, gehanteerd door het team Vlaams Bouwmeester, beantwoordt voor projecten betreffende beschermde monumenten aan de bepalingen inzake de aanstelling van ontwerpers zoals vermeld in artikel 11.5.2 van het Onroerenderfgoedbesluit van 16 mei 2014 met betrekking tot kwaliteit.

De stad Antwerpen dient de Vlaams Bouwmeester te mandateren voor elke specifieke opdracht.

Twee maal per jaar publiceert de Vlaams Bouwmeester een lijst met projecten waar ontwerpbureaus uit heel Europa zich kandidaat voor kunnen stellen. Dit is de start van de procedure.

Het Steen bekleedt een uitzonderlijke plaats binnen het cultuurhistorisch patrimonium van de stad Antwerpen. Het is van het grootste belang dat de restauratie en herinrichting tot een toeristisch onthaal van het kwalitatief hoogste niveau is. De stad Antwerpen wil een innovatief en hedendaags project realiseren met als belangrijk aandachtspunt het behoud van de erfgoedwaarde van dit monument. De Open Oproep procedure biedt hiertoe garantie dat dit niveau wordt gehaald. Naast het kwalitatief niveau wordt ook de professionaliteit van het te selecteren ontwerpteam op vlak van strikte budget- en planningsbeheersing en projectmethodologie, met andere woorden het 'goed vakmanschap' gescreend.

De jury voor de beoordeling van de offertes wordt voorgezeten door de Vlaams Bouwmeester op grond van de opdracht waarmee hij door de Vlaamse Regering is belast. De jury is samengesteld uit: de Vlaams Bouwmeester, drie of vier vertegenwoordigers van de opdrachtgever en één externe deskundige. Aan de jury worden adviserende leden toegevoegd vanuit onder andere Agentschap Onroerend Erfgoed Vlaanderen.

De Vlaams Bouwmeester heeft gunstig advies verleend op het toepassen van een globaal ereloonpercentage van 10,50% op het totale investeringsbedrag aan werken.

Volgende timing wordt gehanteerd:

Verdere uitwerking van de financiële gevolgen wordt in een volgend besluit in kaart gebracht.

Artikel 43, §2, 11° van het Gemeentedecreet van 15 juli 2005 stelt dat de gemeenteraad bevoegd is voor het vaststellen van de wijze van gunning en het vaststellen van de voorwaarden van overheidsopdrachten.