Aanleiding en context
De stad Antwerpen beschikt over een nieuw mobiliteitsplan (goedgekeurd op de gemeenteraad van 2 maart 2015 - jaarnummer 00113). Een belangrijk onderdeel binnen het mobiliteitsplan is het fietsbeleid. Een fietsbeleidsnota met bijhorend fietsactieplan baseren zich op het generieke kader van het mobiliteitsplan. Ze verfijnen het beleidskader voor 'fiets' en concretiseren maatregelen.
De vorige fietsbeleidsnota dateert al van 2009 (het fietsbeleidsplan en fietsparkeerplan goedgekeurd op gemeenteraad van 21 september 2009 - jaarnummer 1384). Met het nieuwe bestuursakkoord 2013-2018 (goedgekeurd door de gemeenteraad van 29 januari 2013 - jaarnummer 35) en het nieuwe mobiliteitsplan dringt ook een actualisering van een fietsbeleidsnota zich op om Antwerpen verder te “verfietsen”.
De stad Antwerpen stelde zich kandidaat voor de verkiezing van Fietsstad 2012 (goedgekeurd door college van 28 oktober 2011 - jaarnummer 14940). Dit is een driejaarlijkse wedstrijd van de Vlaamse Stichting Verkeerskunde in samenwerking met het Departement Mobiliteit en Openbare Werken van de Vlaamse overheid. In juni 2012 werd de stad uitgeroepen tot Fietsstad 2012.
Op 15 januari 2015 werd stad Antwerpen genomineerd voor de titel van Fietsstad 2015.
Argumentatie
Met de titel van Fietsstad 2012 en de nominatie voor Fietstad 2015 willen we de lat nog hoger leggen en een tand bij schakelen om tot de wereldtop te behoren. De ambitie is om van Antwerpen een wereldfietsstad te maken waar fietsen in eerste klasse vanzelfsprekend wordt.
De fiets zal volop ingezet worden om de mobiliteitsdoelstellingen van de stad te bereiken: een actief en bereikbaar Antwerpen. De fiets moet een voor de hand liggend vervoermiddel worden voor bewoners, bedrijven, bezoekers en brains. Uiteraard doet stad Antwerpen dit samen met haar partners: Vlaanderen, provincie Antwerpen, de districten, de randgemeenten, Vlaamse vervoersmaatschappij De Lijn, de NMBS, de Beheersmaatschappij Antwerpen Mobiel, het Agentschap Wegen en Verkeer en verschillende instellingen en verenigingen die zich inzetten voor de fiets, voor verkeersveiligheid, voor minder mobiele personen,... Hiervoor is een geïntegreerd fietsbeleidsplan en fietsactieplan nodig.
Het fietsbeleidsplan
Het fietsbeleidsplan bestaat uit drie delen. Het geeft de visie en zet de richtlijnen uit voor een goed fietsbeleid:
- een eerste deel dat de uitdagingen, visie en ambitieniveau vastlegt. Namelijk het opvangen van de bevolkingsgroei, het stimuleren van de economie en het bevorderen van de capaciteit van onze netwerken;
- als tweede zal het fietsbeleidsplan inzetten op de belangrijkste infrastructurele oplossingen om een eersteklas fietsnetwerk uit te bouwen. Het gaat over het wegwerken van missing links in de fietsnetwerken, het uitbouwen van superschakels op knooppunten en het voeren van een actief en een proactief fietsparkeerbeleid;
- het laatste deel bestaat uit de flankerende maatregelen die nodig zijn om het netwerk optimaal te benutten. Waarbij veiligheid de absolute prioriteit blijft, de bereikbaarheid hoog op de agenda staat en waarbij een stadsbrede fietscultuur wordt gestimuleerd waar men in eerste klasse fietst.
Het fietsactieplan
Het fietsactieplan zorgt ervoor dat het fietsbeleidsplan wordt omgezet in concrete acties en maatregelen. Het wordt jaarlijks herzien. Het fietsactieplan 2015 is de eerste versie die verschijnt. Binnen het fietsactieplan zijn er vier categorieën van acties. De eerste drie geven een overzicht van wat er op de planning staat voor het komende jaar. De laatste categorie geeft de continue werking aan van maatregelen die altijd belangrijk zijn voor het fietsbeleid:
- Steracties: dit zijn speerpunten binnen het fietsbeleid waar sterk wordt op ingezet. Deze acties zijn nieuw en lopen meestal over meerdere jaren omdat de omvang ervan groot is. De steracties zorgen mee voor een succesvol fietsbeleid de komende jaren;
- "Quick Wins": dit zijn zeer concrete maatregelen, die vaak verbonden zijn aan een opportuniteit en afgerond worden op korte termijn. Deze "Quick Wins" voor het fietsbeleid zijn nodig om resultaten te boeken op jaarbasis;
- Onderzoek & Overleg (O&O): dit zijn ideeën binnen het fietsbeleid die verder onderzoek of overleg vereisen om de haalbaarheid ervan af te toetsen. Van zodra het realiseerbare acties zijn, wordt bepaald of het Steracties of "Quick Wins" kunnen worden;
- Structurele Acties: dit zijn acties die reeds in uitvoering zijn maar nog steeds worden bijgestuurd. Ze blijven langere tijd een belangrijk onderdeel van het fietsbeleid en hebben hierdoor een permanent karakter.
- In het laatste deel van het fietsactieplan vindt men de actiefiches van alle steracties en waar relevant ook voor de "Quick Wins" en het uitvoeringsprogramma van de steracties 100+ missing links.
Aanvullende doelstellingen en acties
De fiets is hét vervoermiddel van de toekomst in de stad. De fiets is snel, goedkoop én gezond. Een fiets maakt geen lawaai, stoot geen gassen uit en rijdt geen mensen dood. Het is dan ook een vervoersmiddel dat goed bij een stad past.
Het fietsbeleidsplan 2015-2019 en het fietsactieplan 2015 (zoals goedgekeurd op het college van burgemeester en schepenen van 13 februari 2015) is een goede aanzet, maar moet ambitieuzer.
Op dit moment verplaatst 28,9% van de Antwerpenaren zich met de fiets. In steden als Amsterdam, Utrecht en Groningen kiezen nu al 48, 50 en 53% van de mensen voor de fiets. Stad Antwerpen moet ook zo'n toekomstgerichte en duurzame stad worden en dus de fiets als vervoermiddel nummer één naar voor schuiven.
Tegen 2024 moeten de helft van de Antwerpenaren zich met de fiets verplaatsen. Uiteraard lukt dit niet van dag op dag. Door meer te investeren in fietsinfrastructuur en –veiligheid zal dit aantal geleidelijk stijgen. Om voortdurend te kunnen evalueren en bijsturen is er nood aan een duidelijk monitoringssysteem zodat we die doelstelling van 50% in 2024 ook echt halen.
Een ambitieus plan met harde infrastructurele maatregelen om te komen tot een robuust fietsnetwerk is nodig. Qua infrastructuur moet er onder meer werk gemaakt worden van 20 fietssnelwegen die alle hoeken van de stad verbinden met het centrum. Op deze assen liggen brede fietspaden en worden de lichten afgesteld op een snelle doorstroming. Kruisingen komen onder of boven de grond zodat je als fietser de vrije baan hebt. Er valt nog veel winst te boeken in het woon-werkverkeer. Met de komst van de elektrische fiets is de fietsradius vergroot van 5 tot meer dan 10 km. Maar mensen zullen enkel de fiets nemen als de verbindingen comfortabel en veilig zijn, ook de laatste kilometers in de stad.
Daarnaast moet het veiliger worden om te fietsen. Vorig jaar vielen er 752 fietsslachtoffers in het Antwerpse verkeer, waarvan 7 doden en 51 zwaargewonden. Dit moet drastisch om laag. Dat kan door een versnelde aanpak van de zwarte punten in de stad en door het maximaal conflictvrij maken van alle kruispunten.
Besluit
Artikel 1
De gemeenteraad keurt het fietsbeleidsplan stad Antwerpen 2015-2019 “Antwerpen wereldfietsstad, fietsen in eerste klasse“ goed.
Artikel 2
Het gemeenteraad keurt het fietsactieplan stad Antwerpen 2015 “Antwerpen wereldfietsstad, fietsen in eerste klasse“ goed.
Artikel 3
De gemeenteraad keurt volgende aanvullende doelstelling, om een drastische verhoging van het aantal fietsverplaatsingen te bekomen, goed:
- Tegen 2024 zal de helft van de Antwerpenaren zich met de fiets verplaatsen.
Artikel 4
De gemeenteraad keurt volgende aanvullende doelstellingen en acties, om meer comfort voor fietsers te creëren, goed:
- 20 fietssnelwegen uit alle hoeken van de stad. Op deze fietssnelwegen liggen brede, vrij liggende fietspaden met kruisingen onder of boven de grond. Ze lopen door via snelle fietsroutes via fietspaden en fietsstraten tot in het centrum van de stad.
- 4 cirkelvormige fietsroutes rond de stad: een binnenringfietspad, een ringfietspad, een districtenroute en een fortengordelfietspad
- Een nieuwe fiets- en voetgangersbrug over de Schelde
- Een veilig fietsnetwerk tussen de fietssnelwegen met fietspaden en fietsstraten in het centrum en autoluwe gebieden in de kernstad
- Multimodale knooppunten met park & bikes, waar mensen van de rand van de stad met de auto of het openbaar vervoer naartoe kunnen komen en van waar ze met de fiets vlot de stad in kunnen fietsen.
- Snelle fietsherstellingsdiensten verspreid over de belangrijkste fietsassen in de stad
De 20 fietssnelwegen
Uit verschillende hoeken van de stad worden radiale fietsroutes met vrij liggende, brede fietspaden en ongelijkgrondse kruisingen versneld aangelegd of vervolledigd:
- Aartselaar- Wilrijk - Tentoonstellingswijk
- Hemiksem –Kiel - Leien
- Volledige rechterscheldeoever
- Volledige linkerscheldeoever
- Kruibeke – Burcht – Linkeroever
- Beveren – Melsele - Zwijndrecht - Linkeroever
- Kallo – E34 – Linkeroever
- Berendrecht-Zandvliet – Stabroek-Hoevenen-Ekeren - Luchtbal
- Essen – Kapellen – Ekeren – Luchtbal
- Brasschaat – Merksem - fietsbrug Ijzerlaan
- Sint-Job-Antitankkanaal – Schoten – Albertkanaal
- Schilde – Wijnegem – Albertkanaal
- Noordelijke zijde Albertkanaal – fietsbrug Ijzerlaan
- Wijnegem – Bisschoppenhoflaan - Schijnpoort – Roosevelt
- Oelegem - Wijnegem – Deurne - Turnhoutsebaan – Carnotstraat
- Kontich - Edegem – Berchem – Grote Steenweg
- Route vanuit Borsbeek
- Route vanuit Boechout
- Route vanuit Lier
- Route vanuit Ranst
Artikel 5
De gemeenteraad keurt volgende aanvullende doelstellingen en acties, om meer veiligheid voor fietsers te creëren, goed:
- Alle kruispunten maximaal conflictvrij te maken. Door de verkeerslichten aan te passen kunnen verschillende verkeerstromen op een conflictvrij kruispunt niet meer met elkaar in aanraking komen.
- Een versnelde aanpak van de 37 meest zwarte punten in de stad.
- De invoering van een fietstoets. Bij alle belangrijke beslissingen over verkeersinfrastructuur moet gekeken worden naar de veiligheid en het comfort van de fietser
- De herinvoering van het STOP-principe. Bij verkeersbeslissingen komen stappers en trappers op de eerste plaats. Dan kijken we naar het openbaar vervoer en vervolgens naar personenwagens.
- Meer controles op het naleven van de Zone-30
Artikel 6
De gemeenteraad beslist om bij de eerstvolgende budgetwijziging de nodige financiële middelen vrij te maken om de aanvullende doelstellingen en acties uit artikel 3, 4 en 5 van dit gemeenteraadsbesluit te realiseren.
Artikel 7
De gemeenteraad geeft opdracht aan:
| Dienst |
taak |
| SW/MOB |
samen met de bedrijfseenheden CS, SB, SL, OS, DL en SW de nodige acties te ondernemen om het fietsactieplan te realiseren |
| SW/MOB |
samen met de bedrijfseenheden CS, SB, SL, OS, DL en SW de nodige acties te ondernemen om de aanvullende doelstellingen en acties uit artikel 3, 4 en 5 van dit gemeenteraadsbesluit te realiseren |
| SW/MOB |
het fietsbeleidsplan, het fietsactieplan en de aanvullende doelstellingen uit artikel 3,4 e, 5 van dit gemeenteraadsbesluit voor bespreking naar GBC brengen |