2015_CBS_09889 - Patrimonium bestuurszaken. Stadhuis, Grote Markt 1, 2000 Antwerpen - Aanvraag tot het sluiten van een meerjarenpremieovereenkomst. Collegiale brief - Goedkeuring

De spreiding van de budgetten, meegegeven in dit besluit, is aangepast tegenover de huidige spreiding voorzien in het meerjarenplan bij begrotingsopmaak 2016. De aanpassing van deze budgetten zal gebeuren bij begrotingswijziging 2016.

Artikel 57 §3,4° van het Gemeentedecreet van 15 juli 2005 stelt dat het college van burgemeester en schepenen bevoegd is voor het voeren van de gunningsprocedure, de gunning en de uitvoering van overheidsopdrachten.

Het Antwerps stadhuis werd plechtig ingehuldigd op 27 februari 1565, werd sinds 6 februari 1936 beschermd als monument (objectnummer OA000226) en vervult al 450 jaar zijn oorspronkelijke functie als zetel van het Antwerpse bestuur. Sinds 1999 werd het opgenomen op de lijst van het UNESCO-wereldcultuurerfgoed (identificatienummer 943-003) als onderdeel van de groepsinschrijving Belforten in België en Frankrijk. Het stadhuis is het belangrijkste voorbeeld van vroeg-renaissancearchitectuur in de lage landen.

Het uniek cultuurhistorisch belang van het stadhuis als beschermd monument en als UNESCO-wereldcultuurerfgoed maakt het gebouw op zich in zijn huidige vorm een uniek icoon in het Vlaamse maar ook internationale architectuurlandschap. De vraag rijst op welke wijze het stadhuis niet enkel haar uitstraling kan verhogen maar ook een hefboom kan vormen naar de opwaardering en heropleving van de Grote Markt. Rekening houdend met de hoge erfgoedwaarde is het wenselijk om op subtiele wijze, door nieuwe ingrepen binnenin, de relatie met de omgeving te versterken.

Uit het bestuursakkoord 2013-2018 van de stad Antwerpen komt naar voor dat het huidige beleid, naast de bescherming van stadhuis als beschermd erfgoed en de versterking van haar huidige functie als politiek centrum, ook belang hecht aan de ontwikkeling van het openbaar domein Grote Markt en haar omgeving en de dialoog die deze met het stadhuis en omliggende bebouwing aangaat.

In deze context is het Steen aan de Scheldekaaien met het Steenplein als mogelijk verblijfsplein en transport transferium (cruiseterminal) een toegangspoort naar het historisch centrum van Antwerpen. In eerste instantie naar het stadhuis met Grote Markt, en vandaaruit bij voorbeeld ook naar het belevingscentrum diamant, zilver en edelsmeedkunst aan de achterzijde van het stadhuis. Het Steen is het oudste gebouw, beschermd als monument, in de stad Antwerpen en één van de belangrijkste stenen relicten in Vlaanderen. Het neemt een prominente plaats in op het kadeplateau, is een icoon met internationale uitstraling en heeft bovendien een grote symbolische waarde als “sluitsteen” of eerder “openingssteen” naar het rijke historische erfgoed, het cultureel aanbod en het kloppend hart van Antwerpen. Het ligt in de ambitie van het stadsbestuur om de historische kern van Antwerpen maximaal te promoten, te ontsluiten en doorwaadbaar te maken met het Steen als toeristisch onthaal- en belevingscentrum. Het Steen kan aldus functioneren als doorsnede van gastvrijheid, bezoekersmanagement en informatieve dienstverlening, zowel voor de internationale toerist als voor de Antwerpenaar. Daarnaast is het bij uitstek de locatie om de talrijke rivier- en zeecruises een ontvangst in Antwerpen te bezorgen, uniek in Europa.

Kortom: de optimalisatie van de ontsluiting en doorwaadbaarheid vanuit de as Steen-stadhuis, zal het imago van Antwerpen als cultuurstad en stad aan de stroom sterk ondersteunen en bijdragen aan een opwaardering en heropleving van het historisch centrum.

Het stadhuis heeft de voorbije decennia geen grondige restauratieve ingrepen gekend en dit uit zich in een stelselmatig verval van deelelementen in zowel exterieur als interieur. Het binnenklimaat voldoet niet aan de hedendaagse standaard. Dit heeft rechtstreeks nadelige gevolgen voor het werkcomfort en de conditiestaat van het waardevolle interieur. Een integrale aanpak dringt zich op.

In het licht van bovenstaande keurde het college op 17 januari 2014 (jaarnummer 455) de principebeslissing goed voor het opstarten van een restauratiedossier voor het stadhuis. Het dossier omvat de totaalrestauratie en de optimalisering van het ruimtegebruik voor publiek en politiek. Het college keurde eveneens goed om het stadhuis opnieuw zijn oorspronkelijke functie te geven, met name de terugkeer naar een politiek centrum met een museale uitstraling waar alle kabinetten en fracties een thuishaven kunnen vinden. Het idee ‘Open Stadhuis’ wordt geconcretiseerd door de gelijkvloerse verdieping optimaal doorwaadbaar te maken voor het publiek en de verbinding met de Grote Markt te herstellen. De publieke functie op de gelijkvloerse verdieping heeft als voordeel dat zij een standaard kan stellen en een hefboom kan vormen voor het kwaliteitsniveau van nieuwe commerciële initiatieven op en rond de Grote Markt. Het college keurde bijkomend goed dat de totaalrestauratie en –renovatie zal worden uitgevoerd met aandacht voor duurzaamheid, energiezuinigheid, hedendaags werkcomfort en klimaatregeling op maat van het aanwezige erfgoed. De stad Antwerpen ambieert het behalen van een internationaal duurzaamheidslabel. Dit heeft niet enkel een besparend effect op de energie-uitgaven. Het heeft tevens ook een sterke publicitaire waarde. Hierbij houden we de realisatie in het achterhoofd van het (ondertussen verstrengde) klimaatplan waarin de doelstelling van een reductie van 50% CO2-uitstoot tegen 2020 voor de eigen stedelijke werking wordt betracht waarbij de stad het goede voorbeeld geeft. 

Op 13 maart 2015 (jaarnummer 2090) keurde het college goed dat via de Open Oproepprocedure van de Vlaams Bouwmeester, de thv HUB cvba, Origin cvba, Multiprofessionele Architectenvennootschap Bureau Bouwtechniek nv, Daidalos Peutz bvba, RCR bvba, BAS bvba en FPC nv momenteel verenigd in de maatschap ‘Huis van de Stad’, werd  aangesteld om de ambitie van het beleid te realiseren.

Op 10 juli 2015 (jaarnummer 5992) keurde het college het schetsontwerp goed. De goedkeuring van het voorontwerp is gepland voor februari 2016. Momenteel werkt het aangestelde studiebureau nauwgezet samen met het agentschap Onroerend Erfgoed Antwerpen en Monumentenwacht Antwerpen om tot een gedragen restauratiekeuze per deelaspect maar ook over het totale kader te komen. Dit gebeurt onder andere aan de hand van het uitgebreid bouw- en kunsthistorisch onderzoek dat de stad Antwerpen in 2011-2012 heeft laten uitvoeren en bijkomende vooronderzoeken in situ. De goedkeuring van het bestek is gepland voor februari 2017.

Het stadsbestuur wenst de uitvoering van de restauratiewerkzaamheden zo spoedig mogelijk op te starten en het overgrote deel van de werken tijdens deze legislatuur uit te voeren. Het onroerenderfgoedbesluit van 12 juli 2013 voorziet in een middel om het restauratiedossier sneller te behandelen dan wanneer het dossier wordt behandeld volgens de erfgoedpremieaanvraag bijzondere procedure. In deze laatste procedure wordt het principe first-in-first-out gehanteerd en dient het stadsbestuur, na goedkeuring van het bestek, het dossier in te dienen bij de Vlaamse overheid en een onbepaalde termijn te wachten op de toekenning van de premie alvorens te mogen starten met de uitvoering van de werken. Er is geen zekerheid over het moment van toekenning. Hierbij loopt het project kans op aanzienlijke vertraging van een jaar of meer.

Het middel om tot een snelle besluitvorming te komen, is het sluiten van een meerjarenpremieovereenkomst met de Vlaamse overheid. Het sluiten ervan stelt het bestuur in staat om, na de goedkeuring van het bestek in het college, onmiddellijk over te gaan tot publicatie, gunning en aanvang van de werken. Na de goedkeuring van het bestek wordt het dossier samen met de aanvraag tot het sluiten van een meerjarenpremieovereenkomst, gelijktijdig met de publicatie ervan, doorgestuurd naar de Vlaamse overheid voor goedkeuring ervan bij de Vlaamse regering. Doel is uiterlijk 24 juli 2017 de goedkeuring van de Vlaamse regering te ontvangen zodat de gunningsbrief volgens planning kan worden verzonden.

Het restauratiedossier van het stadhuis voldoet aan de vier criteria zoals vermeld in artikel 11.4.2 van het onroerenderfgoedbesluit van 12 juli 2013 om een beroep te kunnen doen op een meerjarenpremieovereenkomst:

1. het project vereist een strikte uitvoeringstiming om budgettaire, organisatorische of uitvoeringstechnische redenen: het huidige beleid wenst maximaal in te zetten op een minimale uitvoeringstermijn. Het stadhuis is gelegen in een toeristische zone en een lange uitvoeringstermijn kan nadelige gevolgen hebben voor de middenstand en de heropleving rond de Grote Markt. Verder wil het beleid voorkomen dat de volgende bestuursploeg te zwaar financieel belast wordt met een projectkost uit de vorige legislatuur. De in de begroting ingeschreven middelen worden bij voorkeur maximaal binnen deze legislatuur uitgegeven. Dit vereist een gecomprimeerde uitvoeringstermijn van drie jaar: 2017-2018-2019. Het dossier wordt in 2017 als één totaaldossier bij de Vlaamse overheid ingediend;
2. het project heeft een gefaseerde uitvoeringstermijn van minimaal drie jaar en maximaal vijf jaar; de uitvoeringstermijn van dit project loopt van 2017 tot en met 2019;
3. de kostenraming voor de subsidieerbare beheersmaatregelen, werkzaamheden of diensten bedraagt minstens vijf miljoen euro, exclusief btw; de totaalkost van het project wordt geraamd op 26.000.000,00 EUR. Het premieaandeel wordt geraamd op 7.000.000,00 EUR;
4. het project voorziet in of verbetert de publieksgerichte erfgoedontsluiting van het beschermde goed, het erfgoedlandschap, of minstens een representatief deel ervan; het stadhuis ambieert naast het restaureren van de bestaande ceremoniële functies op ’t Schoon Verdiep, een publieksgerichte erfgoedontsluiting van de gelijkvloerse verdieping. 

Om tot een beslissing te komen omtrent de meerjarenpremieovereenkomst, richt het stadsbestuur een collegiaal schrijven aan de Vlaamse overheid met de vraag tot het sluiten van een meerjarenpremieovereenkomst. Na ontvangst van een principieel akkoord vanuit de Vlaamse overheid, zal de administratie overgaan tot het samenstellen van een dossier dat tegemoetkomt aan artikel 11.4.3 uit het onroerenderfgoedbesluit van 12 juli 2013.

Prognose planning restauratieproject (mijlpalen):

5 februari 2016: goedkeuring voorontwerp;
3 februari 2017: goedkeuring bestek door het college en onmiddellijke publicatie;
30 juni 2017; goedkeuring gunning werken door het college;
24 juli 2017; verzenden gunningsbrief;
15 augustus 2017: aanvang werken (uitvoeringstermijn cirac drie jaar).

Prognose planning acties vanuit de Vlaamse overheid (mijlpalen):

oktober 2016: ontvangst technisch dossier vanuit stad Antwerpen ter voorbereiding besluitvorming op de Vlaamse regering;
februari 2017: ontvangst van door het college op 03 februari 2017 goedgekeurd bestek;
februari 2017: inschrijven dossier restauratie stadhuis in het begrotingsprogramma 2017 en volgende jaren;
uiterlijk 24 juli 2017: goedkeuring meerjarenpremieovereenkomst op de Vlaamse regering.

Prognose financiële spreiding restauratieproject: 

Decreet van 12 juli 2013 betreffende het onroerend erfgoed gewijzigd bij het decreet van 4 april 2014.
Besluit van de Vlaamse Regering van 16 mei 2014 betreffende de uitvoering van het onroerenderfgoeddecreet van 12 juli 2013.