2015_CBS_04296 - Nieuw Zuid, district Antwerpen - Conceptsubsidie "Zeer energiezuinige wijk versus evident gebruik". Eindrapport en vervolgtraject - Goedkeuring

De uitgaven in kader van dit vervolgtraject zullen worden verrekend binnen de projectsubsidie van het Stadsvernieuwingsfonds "Antwerpen Nieuw Zuid - Smart City District". Stadsontwikkeling/EMA beheert deze middelen.

In maart 2012 diende de stad in kader van de oproep voor stadsvernieuwingsprojecten 2012 een subsidieaanvraag “Nieuw Zuid, een state-of-the-art project van duurzame ontwikkeling” in.

Op  19 oktober 2012 kende de Vlaamse regering een conceptsubsidie van 60.000,00 euro toe.

De conceptsubsidie werd toegekend voor het aantrekken van externe expertise betreffende de implementatie van het warmtenet. Na de toekenning van de subsidie en het vrijgeven van de richtlijnen hiervoor werd in samenspraak met het team stedenbeleid de opdracht gewijzigd. De stad was immers zelf al van start gegaan met de uitwerking van het warmtenet om gelijk te kunnen lopen met de timing van de eerste fase in de ontwikkeling van Nieuw Zuid.

De opdracht is als volgt gewijzigd: het uitwerken en inzetten van een strategie die gedragsverandering (het ontstaan van een ‘Nieuw Zuid cultuur’) kan teweegbrengen bij eindgebruikers, opdrachtgevers en ontwerpers in functie van het realiseren van robuuste energiezuinige gebouwen enerzijds en het bekomen van een evident gebruik anderzijds.

De opdracht werd toegewezen aan de bureaus Common-Ground en Witteveen+Bos (directiecomité AG Stadsplanning Antwerpen, DC 14/06 A03, 26 februari 2014).

Het resultaat van de studie ligt in de vorm van het eindrapport "Nieuw Zuid: naar een evident duurzame wijk" ter kennisneming voor. Een voorstel van vervolgtraject wordt ter goedkeuring voorgelegd. 

Op 12 december 2014 kende de Vlaamse regering ook de projectsubsidie "Antwerpen Nieuw Zuid - Smart City District" in kader van stadsvernieuwing toe voor een bedrag van circa 3,2 miljoen euro. In het dossier is het projectonderdeel 'lokale en bovenlokale bewustmaking' voorzien als vervolgtraject op de conceptsubsidie. Hiervoor is een bedrag van 100.000,00 euro voorzien.  

De stad Antwerpen stelde de ambitie om van Nieuw Zuid een aantrekkelijk en vitaal stadsdeel te maken en om hier een gezonde en ecologische leefomgeving te creëren. Het Masterplan Nieuw Zuid (goedgekeurd door het college op 5 oktober 2012, jaarnummer 10436) bevat de nodige bouwstenen en maatregelen om een innovatieve en duurzame wijk tot stand te brengen, maar het blijft een uitdaging om die duurzaamheid ook tot bij de mensen, bij de (toekomstige) bewoners en gebruikers van Nieuw Zuid te brengen. Of zoals in het eindrapport van de studie gesteld: "Hoe zorgen we er voor dat de integrale mix van duurzaamheidsmaatregelen die voor de ontwikkeling van Nieuw Zuid zijn genomen ook effectief leiden tot de duurzaamheid die werd vooropgesteld. Met andere woorden, hoe zorgen we ervoor dat alle betrokken doelgroepen mee de duurzaamheid van deze wijk gaan realiseren." (2015, Common Ground en Witteveen + Bos, Nieuw Zuid: naar een evident duurzame wijk, p.5)

Met de ontvangen subsidie is onderzocht welk veranderingstraject en welk instrumentarium hiervoor noodzakelijk zijn. Het resultaat is een overkoepelende strategie voor de realisatie van evidente duurzaamheid, waarbij we het verhaal van "moeten" willen omvormen in een verhaal van "willen".

Bij de uitvoering van de studieopdracht was het niet enkel de vraag om een rapport uit te schrijven maar om de middelen aan te wenden om al concrete stappen te zetten. Het eindrapport bevat dan ook, naast de weergave van het doorlopen onderzoekstraject, een pakket aan concrete voorstellen en acties. 

Het proces is met inbreng van alle betrokkenen en partners van het project Nieuw Zuid (stadsmedewerkers, projectontwikkelaar, ontwerpers, (toekomstige) bewoners en gebruikers, beheerders, ...) doorlopen. Deze co-creatie was van belang om betrokkenen enerzijds te sensibiliseren over de ambitie en uitdagingen met betrekking tot duurzaamheid. Anderzijds gaf deze werkwijze de mogelijkheid om de voorgestelde maatregelen en acties af te toetsen bij de betrokkenen, hiervoor draagvlak te creëren en deze te integreren in hun doelstellingen en planning met het oog op een gepast vervolgtraject voor de implementatie van de resultaten van deze studie. In het vervolgtraject zal ook het districtsbestuur worden betrokken.

Eindrapport " Nieuw Zuid: naar een evident duurzame wijk"

Bij de uitvoering van de studie is vertrokken van volgende uitdagingen:

• op niveau van het proces stelt zich de vraag hoe we de regie over de realisatie van duurzaamheid kunnen behouden in samenwerking met de partners en hoe we ervoor kunnen zorgen dat ervaringen worden gedeeld, lessen worden geleerd en nieuwe evoluties worden meegenomen;
• op niveau van het project ligt de uitdaging enerzijds op het vlak van sociale duurzaamheid en hoe we ervoor kunnen zorgen dat Nieuw Zuid een wijk wordt met een rijk en open buurtleven dat verankerd is in zijn omgeving (het Zuid); anderzijds op het vlak van evident gebruik en wat er nodig is zodat gebouwen worden gebruikt zoals ze zijn bedacht;
• op niveau van communicatie is de vraag hoe we mensen kunnen sensibiliseren, ondersteunen en activeren om de vooropgestelde duurzaamheidsambitie te helpen realiseren en hoe de communicatie die door de partners gevoerd wordt, kan meebouwen aan het overkoepelende duurzame verhaal.  

In het formuleren van antwoorden op deze uitdagingen werden drie sporen onderscheiden:

• spoor 1 - algemeen veranderings- en communicatieplan;
• spoor 2 - gebruikersfeedback en ontwerp van gebouwen in functie van evident gebruik:
• spoor 3 - opbouw van een local community.

De doelstellingen van het communicatieplan (spoor 1) zijn om mensen (doelgroep) te informeren, te beluisteren, te betrekken en te inspireren. Het spreekt voor zich dat mensen geïnformeerd moeten zijn om gedrag te kunnen en willen veranderen. Daarnaast worden er acties en momenten van dialoog opgezet die doelgroepen de kans moeten geven om feedback te geven op hun gebruik van gebouwen en publieke ruimte in de nieuwe wijk (spoor 2). Vervolgens worden er acties opgezet om mensen te betrekken bij de realisatie van een levendige wijk Nieuw Zuid en de verankering ervan in de bestaande omgeving van het Zuid naast acties voor kwaliteitsbewaking van het ontwerp op vlak van sociale duurzaamheid (toeëigening, ontmoeting) (spoor 3). Tenslotte is het belangrijk om van duurzaamheid een verhaal van "willen" in plaats van "moeten" te maken door vooral op een inspirerende manier te communiceren en het veranderingsproces te voeren.

De studie leverde volgende concrete resultaten op:

• spoor 1: actieplan met overzicht van alle acties (op drie sporen) met een uitgewerkt voorstel van de on site communicatie (bv. beeldcampagne);
• spoor 2: monitoringtool en aanbevelingen voor de opvolging ervan;
• spoor 3 : voorstel van aanpak;
• voorstel voor vervolgtraject (implementatie van de studieresultaten) in de vorm van aanbevelingen.

Project "Evidente duurzaamheid"

Onder de projectnaam "Evidente duurzaamheid" willen we het vervolgtraject op deze conceptsubsidie opstarten. De trekkersrol blijft bij stadsontwikkeling/ruimte die een projectgroep zal oprichten in functie van de algemene opvolging en het detecteren van de noden binnen het project.

Het vervolgtraject houdt de implementatie van de studieresultaten en acties op de drie sporen in. Het actieplan dient als vertrekbasis en moet gezien worden als een menu waaruit verschillende acties kunnen worden geselecteerd of waaraan acties kunnen worden toegevoegd al naargelang de uitdagingen en opportuniteiten die zich voordoen. Het doel is om de evidente duurzaamheid permanent op de agenda te houden.

In het actieplan onderscheiden we enerzijds acties (sporen 1 en 2) die direct uitgevoerd kunnen worden door één van de betrokken partners of via samenwerking met andere partners en waarvoor in de opdrachtentabel concrete opdrachten zijn geformuleerd. Anderzijds acties (voornamelijk spoor 3) die een verdere voorbereiding vragen rond aanpak in samenwerking met de betrokken partners.

De uit te voeren acties (sporen 1 en 2) zijn: 

• communicatieacties zoals het verder uitwerken van een communicatie- en grafisch concept en inspirerende projectnaam, het realiseren van de on site communicatie en het opstellen van een contentplan (welke boodschap brengen we in welk kanaal, wanneer en voor welke doelgroep) om regelmatig artikels te brengen via de digitale kanalen van de stad;

• bekijken hoe er evenementieel in de komende jaren al gebruik kan gemaakt worden van Nieuw Zuid in functie van het aantrekken van bezoekers en potentiële bewoners en gebruikers;

• uitwerken van een marktonderzoek in functie van het bekomen van gebruikersfeedback;

Ondernemen en stadsmarketing is hiervoor de geschikte partner omwille van de vereiste expertise en afstemming met andere communicatiedoelstellingen.

Acties die verdere voorbereiding en afstemming met de partners vragen (voornamelijk binnen spoor 3):

• uitwerken van communicatieacties (bijvoorbeeld verwelkomingsacties) naar en interacties met bewoners in samenwerking met stedelijk wijkoverleg en Ecohuis;
• workshops en eventueel lessenpakketten voor bewoners, opdrachtgever en ontwerpers rond evidente duurzaamheid in samenwerking met Ecohuis;
• sensibiliseringsacties rond verduurzaming van gedrag en leefgewoonten in samenwerking met Energie Milieu Antwerpen en Ecohuis;
• acties ter ondersteuning van gemeenschapsvorming en het ontstaan van een wijkidentiteit. De acties zijn gericht op het verbinden van Nieuw Zuid met het bestaande Zuid, het betrekken van de buurt bij een nieuwe stadsuitbreiding, het stimuleren van sociaal contact in het ontwerp van gebouwen en openbaar domein, het bewaken van diversiteit in gebouwtypologieën (samen leven, betaalbaarheid, oppervlakte, ligging) en het bewaken van de mogelijkheden voor toe-eigening van de (bebouwde en onbebouwde) ruimte. Voor het uitvoeren van deze opdracht is de expertise van de bedrijfseenheid samen leven en meer specifiek ook van de afdeling Sociale Planning vereist. Rond diversiteit in gebouwtypologieën is ook de expertise van de afdeling woonregie, van stadsbeheer en van AG VESPA aangewezen.

Aan het college wordt gevraagd om het vervolgtraject aan deze studie toe te staan en de geïntegreerde werkwijze verder te zetten.

Via de projectsubsidie is hiervoor een budget van 100.000,00 euro voorzien, gespreid over 3 jaar (2015-2017).