2015_CBS_07580 - Herenwoning Dhanis, Maria-Henriëttalei 1, Antwerpen - Gunstig advies voorlopige bescherming - Goedkeuring

Het agentschap Onroerend Erfgoed bereidt op vraag van de Vlaams minister bevoegd voor Onroerend Erfgoed, de voorlopige bescherming als monument voor van herenwoning Dhanis, Maria-Henriëttalei 1, 2000 Antwerpen. Op 10 juli 2015 vroeg het agentschap de stad om advies aangaande deze voorlopige bescherming, conform het Onroerenderfgoeddecreet van 12 juli 2013.

Sinds 1 januari 2015 is het Onroerenderfgoeddecreet van 12 juli 2013 van kracht. De procedure voor de bescherming van erfgoed is in dit decreet gewijzigd. Het agentschap Onroerend Erfgoed vraagt nu voorafgaand aan de voorlopige bescherming een advies aan de betrokken gemeenten, de agentschappen en departementen van de Vlaamse beleidsdomeinen Ruimtelijke Ordening, Wonen en Onroerend Erfgoed, Mobiliteit en Openbare Werken, Leefmilieu, Natuur en Energie en Landbouw en Visserij en aan de Vlaamse Commissie Onroerend Erfgoed. De minister beslist, rekening houdend met deze adviezen, tot de voorlopige bescherming. Vervolgens organiseert de gemeente een openbaar onderzoek. Rekening houdend met de bezwaren en opmerkingen uit het openbaar onderzoek beslist de minister dan al dan niet tot de definitieve bescherming. De periode tussen de voorlopige en de definitieve bescherming duurt maximum negen maanden. De minister kan deze periode eenmalig met drie maanden verlengen.

De herenwoning Dhanis, op de hoek van de Frankrijklei en de Maria-Henriëttalei, werd in de periode 1870-73 gebouwd in opdracht van handelaar Guillaume Dhanis (1822-1889). Het ontwerp is van architect L. Van Opstal, die in deze periode instond voor meerdere herenwoningen aan de Frankrijklei. Deze herenwoning is één van de meest imposante en gaafst bewaarde voorbeelden van herenwoningen op de leien. Het geheel bestaat uit een herenwoning in neoclassicistische stijl met een eclectisch koetshuis op een binnenplaats, aan de zijde van de Maria-Henriëttalei afgesloten door een tuinmuur met poort. Het interieur is gaaf bewaard. Het hoofdopzet wordt bepaald door de centrale trapzaal met majestueuze trap. Verder zijn voornamelijk de vestibule en salons op de bel-etage met bewaarde parketvloeren, marmeren schouwen met ingewerkte spiegels, stucplafonds en lambriseringen opmerkelijk.

De bescherming omvat de woning met inbegrip van de open binnenplaats, het koetshuis, en de tuinmuur met poort en steunt op de stedenbouwkundige, historische, architecturale, artistieke en culturele waarde van het gebouw. Het beschermingsdossier omvat een goede inhoudelijke onderbouwing en argumentatie van de verschillende erfgoedwaarden. Het gebouw scoort hoog voor alle criteria die bij een bescherming als monument getoetst worden: zeldzaamheid, gaafheid en herkenbaarheid, authenticiteit, representativiteit, ensemblewaarde en contextwaarde.

Het pand is van algemeen belang omwille van volgende erfgoedwaarden:

• Stedenbouwkundige waarde: de herenwoning met bewaarde open binnenplaats, koetshuis en tuinmuur met poort is een gaaf bewaard ensemble en een zeldzame getuige van de karakteristieke, statige bebouwing uit de ontstaansperiode van de Leien. Dankzij een markante hoekinplanting op één van de verbindingslanen tussen het meest standingvolle segment van de Leien en het Stadspark, bepaalt het pand in grote mate het beeld van dit strategische kruispunt;
• Historische waarde: het monumentale ensemble weerspiegelt in zijn configuratie en architecturale uitstraling de economische welvaart van Antwerpen dat in de tweede helft van de negentiende eeuw een sterke economische bloei kende. De eerste eigenaars staan model voor het type bouwheer dat zich vanaf de tweede helft van de negentiende eeuw aan de Leien vestigde: kapitaalkrachtige vertegenwoordigers van de mercantiele elite, bedrijvig in handel, nijverheid, scheepvaart en 'haute finance';
• Architecturale waarde: de woning is ontworpen door de bekende Antwerpse architect L. Van Opstal. Hij bouwde in Antwerpen meer dan honderd woningen, gaande van neoclassicistische burgerhuizen tot de meest prestigieuze herenwoning. Een groot deel daarvan werd opgericht op de Leien en rond het Stadspark. De woning is een representatief voorbeeld van burgerlijke architectuur van het derde kwart van de negentiende eeuw en een gaaf en zeldzaam exemplaar van de hoekwoningen die destijds het beeld van de zij-assen tussen de Leien en het stadspark bepaalden. De authenticiteit van het negentiende-eeuwse exterieur en interieur wordt versterkt door het bewaarde historisch schrijn- en smeedwerk. Een ensemble van woonhuis, koetshuis, open binnenplaats en tuinmuur in het centrum van de stad is in een hedendaagse stedelijke context een uitzonderlijk gegeven;
• Artistieke waarde: de artistieke waarde weerspiegelt zich in de decoratieve uitwerking van de bepleisterde straatgevels, maar ook in de uitzonderlijk rijke afwerking van het interieur. Het behoort tot de meest authentieke en representatieve voorbeelden van burgerlijke interieurkunst uit de tweede helft van de negentiende eeuw, geïnspireerd op Parijse voorbeelden.
• Culturele waarde: deze herenwoning is representatief voor de sociale status van de burgerlijke elite in de belle epoque en toont hun woon- en leefstijl. De ruimtelijke indeling en circulatie van de woning geeft duidelijk het onderscheid tussen de rijkelijk ingerichte bel-etage en eerste bovenverdieping met majestueuze traphal en de ontvangst- en privévertrekken van de eigenaar en de andere verdiepingen met voornamelijk werk- en nutsruimtes van het personeel.

Deze bescherming beoogt een bijdrage te leveren aan het behoud van een aantal cruciale gebouwen langsheen de Antwerpse leien, eens de meest prestigieuze boulevard van de stad. De bescherming zorgt niet alleen voor de verankering van het behoud van het gebouw en de inrichting, maar het Onroerenderfgoeddecreet voorziet ook in financiële stimuli voor het kwaliteitsvol beheer van beschermd onroerend erfgoed.

Op basis van bovenstaande elementen stelt de dienst stadsontwikkeling/onroerend erfgoed/monumentenzorg voor deze bescherming gunstig te adviseren.

De bescherming gebeurt op basis van het Onroerenderfgoeddecreet van 12 juli 2013. Dit decreet vervangt het monumentendecreet van 1976, het archeologiedecreet van 1993 en het landschapsdecreet van 1996 en zorgt voor een aantal wijzigingen in de beschermingsprocedure.