2015_CBS_02087 - Erediensten - Ontwikkelen langetermijnvisie parochiekerken - Goedkeuring

Dit besluit is een principebeslissing en heeft op zich geen rechtstreekse financiële gevolgen.
Wanneer een beslissing over een toekomstscenario leidt tot investeringswerken en investeringssubsidies zullen het afzonderlijk dossier en de vastlegging ter goedkeuring aan het college worden voorgelegd en verrekend worden op boekingsadres:
budgetplaats: 5132000000
budgetpositie: 664480
funnctiegebied: 1SHM090304A00000
subsidie: SUB-NR
fonds: intern
begrotingsprogramma: 1SA060790

Op 24 juni 2011 heeft de Vlaamse regering de conceptnota “Een toekomst voor de Vlaamse parochiekerk” goedgekeurd.

Op 10 oktober 2011 ontving de stad Antwerpen een uitnodiging van minister Bourgeois gericht aan de colleges van burgemeester en schepenen, de kerkbesturen en de centrale kerkbesturen om per gemeente een langetermijnvisie op te stellen over de toekomst van de Rooms-katholieke parochiekerken. De lange termijngegevens moet minimaal een aantal basisgegevens bevatten.

Op 13 januari 2012 ging het project “Naar een toekomst voor de Antwerpse Parochiekerken” van start. Een werkgroep met vertegenwoordigers van levensbeschouwingen, patrimoniumonderhoud, monumentenzorg, bisdom, dekenaat en experten van centrale kerkbesturen werkte de verzameling van deze minimale basisgegevens zodanig uit dat uniforme, kwalitatieve en vergelijkbare gegevens worden bekomen. De voorstellen van de werkgroep werden goedgekeurd in overleg tussen bisdom en het kabinet van de schepen voor cultuur, economie, stads- en buurtonderhoud, patrimonium en erediensten.

Het college nam op 10 augustus 2012 (jaarnummer 08260) kennis van de methodiek voor het opstellen van een masterplan omtrent de toekomst van de Rooms-katholieke kerken.

De minimale basisgegevens werden verzameld door bevraging van de kerkbesturen, voornamelijk voor plaatsgebonden en specifieke informatie, en door de stadsdiensten voor de bouwfysische informatie, de erfgoedwaarde en de financiële draagkracht.
Aanvullend werd een methodiek ontwikkeld om deze informatie op een eenduidige manier in beeld te brengen, de verschillende thema's tegen elkaar af te wegen, en de knelpunten te bepalen.

Binnen de parochies werd door het bisdom een lokaal denkproces opgestart rond de toekomstige werking en benodigde infrastructuur. De toekomstige werking zal georganiseerd worden in grotere samenwerkingsverbanden, pastorale eenheden, die niet noodzakelijk samenvallen met de huidige parochiestructuur. Dit kan ook gevolgen hebben voor de benodigde infrastructuur. De uitwerking van die pastorale eenheden zal starten in het najaar van 2015.

Het bestuursakkoord 2014-2019 bouwt verder op de reeds opgestarte dialoog met het bisdom en het proces om tot een lange termijnvisie te komen:
391. Het stadsbestuur wil het structureel overleg met de kerkfabrieken, het decanaat, het bisdom, de provincie en de Vlaamse overheid over de toekomst van kerkgebouwen verderzetten.
392. De stad wil de eredienstbesturen helpen bij het opstellen van hun begroting en bij andere praktische beheersdaden. 

Bepalen van toekomstscenario's

In het kader van de opstelling van een parochiekerkenplan, heeft het bisdom Antwerpen in 2013 een traject ‘Werk aan de kerk’ gestart, om “het denkwerk over kerkgebouw ter plaatse te stimuleren en te begeleiden”. Het traject moet leiden tot “conclusies, aandachts- en werkpunten per kerk”. Deze uitkomsten kunnen dan vervolgens gebundeld worden tot een parochiekerkenplan.

Samen met de analyse over het gebouw, de erfgoedwaarde en de financiële draagkracht van de kerkbesturen, is er voldoende basisinformatie beschikbaar om die lokaal te bespreken, aan te vullen en keuzes te maken rekening houdend met het gebruik van de kerk, de lokale situatie en noden van de gemeenschap, en de (toekomstige) organisatie van de lokale werking in pastorale eenheden.

Voor de lokale besprekingen wordt een beroep gedaan op de stad (bedrijfseenheid samen leven/ontmoeting) om de kerkbesturen en bisdom te begeleiden om op basis van de beschikbare informatie voor elk kerkgebouw toekomstscenario’s te bepalen. De gesprekken verlopen tijdens 2015 en 2016.

Tweesporen aanpak

Met kerkraden waar uit eigen initiatief  nu reeds een duidelijke toekomstvisie bestaat, of er een dwingende reden is om snel te beslissen, worden pilootprojecten opgestart.
In 4 kerken worden toekomstscenario's onderzocht op hun haalbaarheid: Heilig Hart Hoboken, Heilig Sakrament Berchem, Sint Jan Borgerhout, Sint Hubertus Berchem. Bijkomende projecten kunnen opgestart worden.

Voor kerkgebouwen waar nog geen eenduidige keuze of probleemstelling is, organiseert het bisdom een traject per centraal kerkbestuur om toekomstscenario’s voor de kerkgebouwen te bepalen. De doelstelling is om door verfijning tot één beslist of enkele te onderzoeken scenario’s te komen, vertrekkend van de analyses en het datamodel “kerkenmonitor” dat de informatie bundelt en knelpunten zichtbaar maakt, en van de adviezen over toekomstscenario's die hieruit volgen.

Veranderingsproces:

Overlegstructuren:
Dergelijk project vereist een effectief en efficiënt partnerschip waarin alle partijen – stad Antwerpen, bisdom, (centrale) kerkbesturen - constructief meewerken aan een globale visie in een breed samenwerkingsverband.
Om dit te begeleiden worden verschillende overlegstructuren ingezet, een technische werkgroep, een stuurgroep, een overlegplatform van de 10 centrale kerkbesturen.

Multidisciplinaire aanpak:
Bij het thema van de kerken zijn zeer veel partijen betrokken, op verschillende niveau's, elk met hun uitgangspunten, belangen, invalshoeken en weerstanden tegen verandering.
Het is aangewezen om bij keuzes over de toekomst van de kerkgebouwen rekening te houden met alle elementen en omgekeerd om één invalshoek niet blokkerend te laten zijn voor een evenwichtige beslissing.
Anderzijds kunnen concrete herbestemmingsdossiers opportuniteiten inhouden voor de stad, voor het stedelijk beleid en de stedelijke ontwikkeling in een buurt of wijk, wanneer voor een gebouw of site naar een andere functie gezocht wordt. 
Een constructieve samenwerking tussen de stadsdiensten die bevoegd zijn voor de verschillende beleidsdomeinen is daarom aangewezen.


Vertrouwelijkheid van de gegevens en de gesprekken

De stad Antwerpen neemt een adviserende en faciliterende rol op zich. De kerkbesturen, de centrale kerkbesturen en het bisdom, werken op basis van de resultaten en de adviezen een lokale visie uit in samenspraak met de parochie en andere lokale partners.
Omdat eerst met alle betrokkenen op initiatief van het bisdom overleg wordt georganiseerd worden de gegevens nog niet aan derden ter beschikking gesteld.

Het decreet van 7 mei 2004 betreffende de materiële organisatie en de werking van de erkende eredienstbesturen:

• artikel 4: de kerkfabriek is belast met onderhoud en bewaring van de kerk(en) van de parochie en met beheer van de gelden en goederen die eigendom zijn van de kerkfabriek of bestemd voor de uitoefening van de eredienst in de parochie;
• artikel 52 – de kosten en uitgaven die de kerkfabriek moet dragen zijn de volgende:
  • de kosten die noodzakelijk zijn voor de uitoefening van de eredienst (kosten van de gebouwen en delen van gebouwen die bestemd zijn voor de uitoefening van de eredienst, kosten die inherent zijn aan de organisatie en de werking van de eredienst, …);
  • de grove herstellingen van de tot de eredienst bestemde gebouwen;
• artikel 52/1 (ingevoerd door wijzigingsdecreet – de gemeentebesturen passen de tekorten bij van de exploitatie van de kerkfabrieken en dragen bij in de investeringen van de gebouwen van de erediensten.

Het decreet van 12 juli 2013 betreffende het onroerend erfgoed, gewijzigd bij het decreet van 4 april 2014:

Artikel 11.2.11: een verhoogde erfgoedpremie van 80% van de aanvaarde kostenraming, exclusief btw, wordt toegekend voor het beheer van of voor werkzaamheden of diensten aan of in beschermde monumenten die bestemd zijn voor een erkende eredienst. De verhoogde premie kan alleen worden toegekend als er een actueel kerkenbeleidsplan bestaat voor de gebouwen van een erkende eredienst, met uitzondering van de kathedralen. Een kerkenbeleidsplan biedt een langetermijnvisie voor alle gebouwen die bestemd zijn voor de eredienst op het grondgebied van de gemeente of regio in kwestie;

Decreet houdende toekenning van subsidies voor gebouwen van de eredienst, gebouwen voor de openbare uitoefening van de niet-confessionele morele dienstverlening en crematoria:

Artikel 8: Bij de subsidieaanvraag moet een advies van het erkend representatief orgaan van de eredienst worden gevoegd en een advies van het college van burgemeester en schepenen of de deputatie van het betrokken gemeente- of provinciebestuur. Behalve bij een subsidieaanvraag voor de studies, vermeld in artikel 5, 4° (studies voor herbestemming), moet uit die adviezen blijken dat het gebouw waarvoor de subsidie wordt aangevraagd een gebouw van de eredienst blijft, zowel voor het erkend representatief orgaan van de eredienst als voor de gemeente- of provincieraad, in de langetermijnvisie op de gebouwen van die eredienst in die gemeente of provincie. Uit die adviezen moet ook blijken dat de investeringen waarvoor de subsidie wordt aangevraagd, passen in die langetermijnvisie.