De stad Antwerpen richtte verschillende straten en pleinen in als voetgangersgebied.
Voetgangersgebieden zijn enkel toegankelijk voor voetgangers, hulpdiensten, voertuigen die dienen tot onderhoud van deze zones en vuilniswagens. Ook kan er door de burgemeester of zijn gemachtigde een vrije doorgangskaart uitgereikt worden aan een aantal begunstigden (bewoners met garage in gebied, leveringen, voor herstellingen,…). In het voetgangersgebied kan je taxi’s, laden en lossen, en fietsers toelaten indien de verkeerstekens het voorschrijven. Het is altijd verboden te parkeren in voetgangersgebieden.
Het statuut van voetgangersgebied is wettelijk bepaald, deze gebieden zijn verkeers- en parkeervrij. Een fysieke afsluiting dwingt dit statuut af, maar daar waar toegang nodig is, staat of valt het autovrij karakter met handhaving en/of sanctionering. Er is bijgevolg nood aan permanente handhaving om het karakter van voetgangersgebied af te dwingen. Op sites waar geen vaste palen of verdwijnpalen staan, ontstaat er vaak een problematiek van foutparkeren en ongewenst doorgaand verkeer.
Om het verbod op de toegang in een voetgangersgebied afdwingbaar te maken, moeten er daarom maatregelen getroffen worden.
Er zijn verschillende maatregelen mogelijk:
Wegneembare palen
De zone kan fysiek afgesloten worden met wegneembare of neerklappalen. Deze palen moeten handmatig bediend worden met een sleutel, en er is geen controle of aansturing van op afstand mogelijk. De werking van dit systeem veronderstelt dus dat bewoners indien nodig een toelating aanvragen en dat de paal weggenomen en teruggeplaatst wordt ofwel door stad, politie of conciërge, ofwel door de bewoners zelf.
De eerste optie werd op bepaalde plekken reeds uitgetest, en komt erop neer dat er quasi permanent iemand aanwezig moet zijn om de paal te bedienen. Dit is niet haalbaar.
De tweede optie vraagt een fysiek loket waar bewoners zelf de sleutel kunnen afhalen en terugbrengen in ruil voor een waarborg. Deze taak hoort niet tot de kerntaken van politie en de bedrijfseenheid districts- en loketwerking kan dit niet opnemen binnen het huidige personeelskader aan de loketten. Bovendien wijst de ervaring uit dat het laten bedienen van palen door bewoners ertoe leidt dat de palen permanent verdwijnen, en dat er dus geen fysieke afsluiting meer is.
Verdwijnpalen
Als een voetgangersgebied afgesloten wordt met verdwijnpalen is het gebied effectief fysiek afgesloten en kan de toegang voor leveringen, verhuizingen, herstellingen en hulpdiensten van op afstand geregeld worden.
Om een zone met verdwijnpalen te kunnen doorkruisen, is een ontheffing nodig. Een ontheffing is een toelating om met een voertuig de zone binnen te rijden. Ze bestaan in de vorm van een badge, afstandsbediening, pincode of telefoonnummer. Er is een ontheffingenbeleid goedgekeurd dat bepaalt wie toegang krijgt tot het voetgangersgebied dat afgesloten is met verdwijnpalen. In deze site zal elke doorgang moeten aangevraagd worden bij de politie. Een procedure die vandaag gangbaar is voor meerdere plekken in de stad Antwerpen.
Investeringskost
Per site met één verdwijnpaal (hierbij wordt ook een toezichtscamera voorzien): 85.000,00 euro (inclusief btw).
Exploitatiekost (jaarlijks)
Automatic NumberPlate Recognition (ANPR)
Camera’s die geplaatst worden aan de toegang van een voetgangersgebied, registreren wie toegang neemt tot het voetgangersgebied. Er is geen fysieke afsluiting, maar wel een sluitende registratie van de nummerplaten en dus de overtreders. Zij die toch toegang moeten hebben tot het voetgangersgebied (conform verdwijnpalen) hebben een ontheffing nodig. Naar analogie met de verdwijnpalen kan een ontheffingsbeleid worden ontwikkeld, waarbij voorafgaandelijk een toegang wordt aangevraagd en waarbij via opgave van de nummerplaat geen registratie/sanctionering volgt.
Aandachtspunten: je hebt altijd een nummerplaat nodig om toegang te kunnen krijgen. Bij bepaalde leveranciers ken je de nummerplaat vaak niet op voorhand.
Investeringskost
Exploitatiekost (jaarlijks)
Timing en technische aandachtspunten:
Er is een geldig raamcontract om ANPR-camera’s te bestellen. Uitvoering zou sneller kunnen wat betreft de ANPR-camera (front-end) en ook het back-end systeem. Daarnaast is er nog een afhandelingssysteem voorzien, dat echter niet gekoppeld is aan stedelijke systemen. Hierdoor kunnen boetes niet opgevolgd worden door de stedelijke administratie. Voor de invoering van de Lage Emissie Zone (LEZ) zal de afhandeling gebeuren binnen het Gemeentelijk Autonoom Parkeer- en mobiliteitsbedrijf Antwerpen (GAPA), waar een eigen systeem gekozen zal worden. Dit is echter pas beschikbaar in 2016. Eventueel kan nagegaan worden of de opvolging van de boetes tijdelijk kan gebeuren via het Tradelec-systeem van de politie.
Voor de werking van de camera’s wordt een zogenaamde "white list" samengesteld, die bestaat uit voertuigen die permanent of tijdelijk toegang krijgen tot de site. Burgers moeten de mogelijkheid krijgen om een tijdelijke ontheffing te krijgen. Hiervoor is het wenselijk een digitaal loket (via A-stad) op te zetten, zoals ook zal uitgewerkt worden voor de LEZ. Dit is waarschijnlijk ook pas in 2016 operationeel, waardoor er ook hier een tijdelijke oplossing zal gevonden moeten worden.
Conclusie
Omdat ANPR een efficiënte maatregel is om te toegang tot voetgangersgebieden te beheren (toezicht en handhaving) en de kostprijs aanzienlijk voordeliger is dan het gebruik van verdwijnpalen geniet ANPR de voorkeur voor een zo uniform mogelijke handhaving van voetgangersgebieden.
In de toekomst zal volgende afweging gemaakt worden:
Bij aanleg van nieuwe projecten moet het beheer van het voetgangersgebied opgelegd worden als stedelijke last voor de ontwikkelaar. We kunnen dan aan de hand van dit afwegingskader ook objectief vaststellen wat er nodig is.
De camerabeleidscel van de stad Antwerpen adviseert gunstig met betrekking tot het principe om het verbod tot betreden van een voetgangersgebied te handhaven via het instrument van ANPR. De camerabeleidscel wil er echter op wijzen dat per mogelijke site waar ANPR wordt overwogen, steeds moet gekeken worden naar de gebruikersfunctie van de voetgangerszone. Afhankelijk van de invulling hiervan kan een fysieke barrière nog steeds nodig zijn en volstaat ANPR niet. Dit is bv. het geval wanneer de veiligheid van de voetgangers in het gedrang komt. Wel zou de fysieke barrière kunnen worden aangestuurd via ANPR. ANPR zou dan twee functies kunnen hebben. Hiervoor zijn softwarematig nog ontwikkelingen nodig. De camerabeleidscel wijst er ook op dat het beoogde ANPR-toezicht gecombineerd moet worden met een bij voorkeur geautomatiseerd vergunningenbeleid. In het collegebesluit wordt dit als dusdanig ook erkend. Het is opportuun hier eerst de nodige stappen in te ondernemen en de flow goed uit te tekenen. De camerabeleidscel zou ten slotte graag projectmatig verder betrokken worden in functie van de kwalitatieve invulling.
Het college keurt het principe goed om het verbod op de toegang in voetgangersgebieden afdwingbaar te maken via ANPR camera's.
Het college geeft opdracht aan:
| Dienst | Taak |
| SW/B&O | aankopen en plaatsen ANPR (software + camera's), uitwerken afhandelingssysteem en plaatsen van duidelijke signalisatie |
| SW/MOB |
uitwerken ontheffingsbeleid voor ANPR |