2015_CBS_02298 - Visit Antwerpen - Toekomstige invulling Steen en stadhuis. Principebeslissing - Goedkeuring

Vandaag situeert het toeristische bezoekerscentrum zich op de Grote Markt, samen met de stadswinkel en Prospekta. De huidige cruiseterminal en aanmeerplaats situeren zich ter hoogte van kaai 20-21, ten zuiden van het Steenplein. Het Steen wordt momenteel geëxploiteerd door Het Paleis, stichting van openbaar nut.  

Aan de dienst ondernemen en stadsmarketing/visit Antwerpen werd de opdracht gegeven om een toekomstvisie op te maken over het stadhuis (gelijkvloers en kelder) en het Steen. De ruimtes in deze gebouwen zijn structureel onderbenut en zijn slechts beperkt toegankelijk. Deze ruimtes een zinvolle invulling geven en tevens maximaal toegankelijk en doorwaadbaar maken, is de hoofddoelstelling van deze opdracht.

De zee- en riviercruises zijn aan een opmars bezig in Antwerpen. Meer en meer Amerikaanse zeecruise rederijen zijn aanwezig op de Europese markt. Via de Europese hoofdkantoren krijgt Antwerpen ook daar voet in huis. Europa is en blijft een topbestemming voor riviercruises, en de aanzienlijke groei van Europese herkomstmarkten zoals Duitsland, Groot-Brittanië, Spanje en Frankrijk is voor veel rederijen een belangrijke reden om meer schepen in te zetten in Europa, en dus ook in Antwerpen. Er is dus een bijkomende nood om extra capaciteit te creëren voor aanlopen van riviercruises langs de Scheldekaaien. Deze vraag voor bijkomende pontons langs de Scheldekaaien voor ontvangst van riviercruises werd in het verleden ook al geopperd. Ondertussen blijkt uit nautisch-technisch onderzoek dat aanlopen van riviercruises ten noorden van het Steen onmogelijk zijn gelijktijdig met aanlopen van zeecruises. Dit impliceert dat pontons op die locaties praktisch onbruikbaar zijn gedurende de periodes van aanloop en afvaart van een zeecruiseschip. Om in te spelen om het groeiend succes van de cruises en om tegemoet te komen aan de vraag van de riviercruise rederijen, wenst de stad Antwerpen de mogelijkheden te onderzoeken om de zeecruiseterminal te verplaatsen ten noorden van het Steen, en de pontons voor riviercruises ten zuiden van het Steen.

Tevens zal met de heraanleg van de Scheldekaaien de huidige cruiseterminal binnen afzienbare tijd verdwijnen om plaats te maken voor de nieuwe parking Scheldekaaien die rond 2018 zal aangelegd worden. Dit betekent dat er ofwel naar een tijdelijke oplossing dient gezocht te worden voor de cruiseterminal, ofwel dat de timing voor stabilisatie kaai, heraanleg van het openbaar domein ter hoogte van het Steenplein, en bouw cruiseterminal ten noorden van het Steen naar voor dient geschoven te worden.

Deze visie werd enkel op basis van principes afgetoetst, maar vraagt bijkomend onderzoek en beleidskeuzes. 

1.     Het stadhuis

Het Antwerpse stadhuis draagt bij tot het cultuurhistorisch patrimonium van de stad. De stad Antwerpen wil een innovatief en hedendaags project realiseren met als belangrijk aandachtspunt het behoud van de cultuurhistorische waarde van dit monument, erkend als UNESCO werelderfgoed.

Naar aanleiding van het 450 jarig bestaan, wenst het Antwerpse bestuur het gebouw te herstellen naar een meer authentieke vorm en functie. Het project beoogt de werking van het stadhuis te optimaliseren naar gebruik en inrichting en gedeeltelijk te herbestemmen. Op de bovenste verdiepingen komt het politiek centrum. Op het Schoon Verdiep is een transparante publieksfunctie die tevens gedeeltelijk toegankelijk blijft voor evenementen en ontvangsten. Het is de ambitie van het stadsbestuur om, binnen het nu gesloten gelijkvloers, de relatie met de Grote Markt te herstellen en te verlevendigen met kwaliteitsvolle openbare en/of commerciële functies ten behoeve van de burger en de bezoeker. In het kader van de UNESCO-erkenning is een publiek toegankelijk informatiepunt/stadsmuseum wenselijk. Een vleugel op het gelijkvloers kan deze functie huisvesten. Een dergelijke expo zou als aanvullend programma bij een ontvangst of rondleiding in het stadhuis kunnen ingezet worden. Daarnaast biedt het gelijkvloers en de kelderruimte nog mogelijkheden voor bijkomende publiek toegankelijke initiatieven. Hierdoor kan het zijn publieke functie in het historisch hart van Antwerpen opnieuw ten volle opnemen. Voor de overige ruimtes op niveaus 0 en -1 zou een marktbevraging een interessante stap zijn om een publieke en privaat commerciële invulling te bepalen. Een marktraadpleging zou het bestuur een beter inzicht geven in de interesse uit de private sector. Een marktraadpleging is informeel en houdt geen verbintenis in voor de stad.

Gelijkvloers

Doorwaadbaarheid en publieke toegankelijkheid zijn hoofddoelstellingen voor de inrichting van het gelijkvloers. Zowel publieke als privaatcommerciële functies die dit garanderen zijn mogelijk. Ruimte in concessie geven aan een private, commerciële partner is mogelijk indien het gaat om een stabiele en duurzame invulling, met een bewezen staat van dienst. Naast een gedeeltelijke museale invulling rond de geschiedenis van de stad Antwerpen, is er nog voldoende ruimte ter beschikking voor bijkomende initiatieven. De monumentale hoofdingang zal opnieuw in gebruik genomen worden als permanente publiekstoegang, waardoor zowel de noord- als de zuidzijde volledig benut kan worden voor nieuwe duurzame initiatieven. Via een marktbevraging kan de stad Antwerpen tot een selectie komen.

Niveau -1

In het kader van de architectuuropdracht aangaande het restauratiedossier van het stadhuis dient onderzocht te worden hoe de kelderverdieping maximaal kan gevaloriseerd worden, dit wil zeggen maximaal voorzien van publieke functies in ruimtes die polyvalent kunnen ingezet worden. Na de restauratie van de kelderverdieping kan gezocht worden naar een commerciële invulling van deze ruimte, bijvoorbeeld in de reca-sfeer, met een mogelijke synergie met zaalverhuur en catering op het Schoon Verdiep, en met een aantal ondersteunende voorzieningen zoals vestiaire, lockers, koeling voor dranken, eetruimte personeel, fietsenstalling,..

2. Belang van toeristisch onthaal

Onthaal ligt op de doorsnede van gastvrijheid, visitor management en informatieve dienstverlening. Onthaal maakt integraal deel uit van het toeristisch aanbod en bepaalt dus ook mee de beleving ervan, evenals de reputatie en aantrekkelijkheid van een bestemming.

De manier waarop een toerist zich door een bestemming onthaald weet, zal zijn ervaring beïnvloeden, positief of negatief. Dit geldt zowel in de aanloop naar zijn reis, als tijdens zijn verblijf en na afloop ervan. Algemeen wordt aangenomen dat goed onthaal kan bijdragen tot meer boekingen, een langere verblijfsduur, hogere bestedingen, meer herhaalbezoek en meer mond-tot-mondreclame (inclusief de sociale mediavarianten daarvan). Toeristen die professioneel, gastvrij en belevingsvol worden onthaald, zijn de beste ambassadeurs voor die bestemming. Ook de reputatie en het imago van een bestemming hebben baat bij een goed onthaal. In die zin moet onthaal niet alleen bekeken worden als een kostenpost of een infrastructurele investering, maar vooral ook als een investering in de promotie en het imago van een bestemming.

3. Te clusteren functies van het toeristisch onthaal in het Steen/de cruiseterminal.

Door meerdere functies in 1 gebouw/site te clusteren, speelt de stad Antwerpen in op de veranderende reisnoden van bezoekers waarvan nu slechts 1/3 van de recreatieve verblijfstoerist een infokantoor bezoekt. De stad Antwerpen wil een onthaal creëren dat mee onderdeel vormt van de bezoekservaring van de toerist, waarbij een aantal noden, ondermeer informatie, maar vooral ook bezoekservaringen (ticketing, booking, catering, exposities, …) gecombineerd worden in een positionerend verhaal. Dit in combinatie met onthaalruimtes voor groepen/professionelen/pers.

In afwachting van lopende onderzoeken van Waterwegen en Zeekanaal NV met betrekking tot de impact op kostprijs en stabilisatietechniek voor verplaatsing cruisekaai (rekening houdend met een maatgevend schip van 265m en een diepgang van 9m) en indien kan voldaan worden aan de overige nautische en andere noodzakelijke voorwaarden (onder andere: International Ship Port Security-regelgeving, onroerend erfgoed) kan de nieuwe cruiseterminal gezien worden als een aanbouw aan het Steen die mee multifunctioneel kan ingezet worden.

Noodzakelijke faciliteiten voor een toeristische onthaal zijn:

• infobalie (eerste lijn);
• ruimte voor persoonlijk gesprek (tweede lijn);
• uitstallen van informatie (zowel eigen communicatieproducten als die van commerciële partners);
• terras en verbruiksruimte (inclusief keukenfaciliteiten);
• verkooploket/ticketverkoop eigen aanbod (merchandasing, Prospekta, city marketing producten, rondleidingen, ...);
• verkooppunt voor toeristische partners en/of ticketautomaten (cfr. De Lijn, Velo, Zoo, rondvaarten en -ritten, ...);
• een multifunctionele ontvangst- en vergaderruimte met een capaciteit van minstens 25 personen en met multimediavoorzieningen;
• 2 modulaire ontvangst- en vergaderruimtes voor 10 personen met multimediavoorzieningen voor professionelen en journalisten;
• verzamelpunt voor bezoekers die een rondleiding geboekt hebben met stadsgids;
• call center/bureelruimte;
• ruimte voor coördinatie baliewerking;
• voldoende flexplekken voor professionelen en medewerkers ondernemen en stadsmarketing/Visit Antwerpen (de hoofdwerkplaats van de backoffice medewerkers van de dienst toerisme is op Den Bell);
• openbare toiletten;
• bankcontact.

Deze site kan ingericht worden als een polyvalente ruimte die naast haar hoofdfunctie als toeristisch onthaal en als zeecruiseterminal kan dienen als een representatieve ontvangst- en receptieruimte tot 500 personen, met multimediavoorzieningen en/of verbruiksruimte. 

Voor de kantoorruimte voor medewerkers dient maximaal gebruik gemaakt te worden van flexplekken waarbij in functie van noodzaak medewerkers kunnen wisselen tussen werkplekken. Deze flexplekken kunnen dan ook gebruikt worden als tijdelijke werkplek voor professionelen.

4. Steenplein – verblijfsplein en  transport transferium

In de visie van een onthaalcentrum is het logisch dat de site van het Steenplein deels wordt ingericht als aankomst- en vertrekplaats voor toerisme-gerelateerde activiteiten zoals bijvoorbeeld toeristische rondritten.  

Op termijn verdwijnt de busparking op kaai 19. Als alternatief dient er een op- en afstapplaats voorzien te worden op een centrale locatie. Een locatie in de nabijheid van het toeristisch bezoekerscentrum zou een duidelijk win-win betekenen. Indien de cruiseterminal verhuist richting het Steen, zijn voldoende op- en afstapplaatsen voor autocars zelfs een vereiste. Taxistandplaatsen en velostation maken het geheel dan compleet, samen met fietsverhuur en fietsstalling die gelokaliseerd kunnen worden onder de opgang van het Zuiderterras.

Eveneens dient bekeken te worden welke andere toerisme-gerelateerde functies mee ondergebracht kunnen worden in (bestaande) gebouwen onder de wandelterrassen van het Noorder- en het Zuiderterras.

Het Steenplein kan verder ingericht worden als een aangenaam, open verblijfsplein waar mensen elkaar kunnen ontwmoeten. Het Steenplein als uitkijkplaats op de Schelde.