2015_DRAN_00120 - Nieuw Zuid. Dossier SWOU09146 - Voorontwerp openbaar domein fase 2. Advies - Goedkeuring

De kosten voor de uitvoering van de riolerings-, bestrating- en groenwerken, alsmede de aanleg van de openbare verlichting en de nutsleidingen, worden volledig gedragen door de ontwikkelaar. Na de definitieve oplevering van de infrastructuurwerken worden de gronden en de bijbehorende infrastructuur kosteloos overgedragen aan de stad Antwerpen en ingelijfd in het openbaar domein.

Met de collegebeslissing van 6 maart 2015 (jaarnummer 1791) werden de bevoegdheden van de districtscolleges gecoördineerd. Artikel 10 bepaalt dat het districtscollege bevoegd is voor lokale straten en pleinen.

Ontwikkelingen (nieuw openbaar domein) en mobiliteit en verkeersmaatregelen blijven een bevoegdheid van het college. Het districtsbestuur heeft adviesbevoegdheid.

Op 19 mei 2009 (jaarnummer 6829) besliste het college de opmaak van een ruimtelijk uitvoeringsplan (RUP) en randvoorwaarden voor de toekomstige ontwikkeling van het projectgebied Nieuw Zuid goed te keuren. 

Op 1 april 2010 verwierf de private ontwikkelaar Ontwikkeling Nieuw Zuid nv de gronden van het Fonds Voor Spoorweginfrastructuur gelegen aan de Ledeganckkaai.

Met het oog op het realiseren van een kwalitatief project, sloot Ontwikkeling Nieuw Zuid nv een samenwerkingsovereenkomst met AG Stadsplanning (goedkeuring raad van bestuur van 15 juli 2011 van AG Stadsplanning) voor de inhoudelijke begeleiding en kwaliteitsbewaking tijdens de opmaak van het Masterplan Nieuw Zuid.

Op 1 april 2011 (jaarnummer 3407) keurde het college de projectdefinitie voor de opmaak van het Masterplan Nieuw Zuid goed. Aangezien een ontwikkeling van de gronden van de private ontwikkelaar steeds in relatie met toekomstige omliggende projecten moet gebeuren, werd in het opdrachtgebied voor het Masterplan Nieuw Zuid ook de kaaizone ter hoogte van Nieuw Zuid en Konijnenwei opgenomen.

De opdracht voor opmaak van het Masterplan Nieuw Zuid werd gegeven door de private ontwikkelaar, via een ontwerpwedstrijd. Op 15 juli 2011 besliste de raad van bestuur van AG Stadsplanning om als laureaat van de ontwerpwedstrijd het team van bureau Studio Associato Secchi-Viganò goed te keuren.

Op 5 oktober 2012 (jaarnummer 10436) keurde het college de finale versie van het masterplan goed. In het masterplan worden de krijtlijnen vastgelegd die de basis vormen voor de inrichting van het openbaar domein in de nieuwe woonwijk. Het masterplan legt de mobiliteitspricipes vast en beschrijft het vocabularium van de woonerven, de woonstraten, de paden, de binnenstraat en de groengebieden.  

De aanleg van deze nieuwe wijk zal gefaseerd uitgevoerd worden vanaf het stadscentrum progressief richting Ring. De eerste fase omvat de deelzones 0, 1 en 2. De tweede fase omvat de deelzones 3, 4 en 5.

Momenteel ligt het voorontwerp voor deze tweede fase voor. Op basis van het masterplan Nieuw Zuid en op basis van het definitief ontwerp van het openbaar domein fase 1 tekende opnieuw Bureau Bas Smets het voorontwerp. Het ontwerpbureau koppelde tijdens het ontwerpproces terug met de stad Antwerpen aan de hand van een werkgroepvergadering. Het voorontwerp werd voorgelegd aan de commissie openbaar domein op 22 juni 2015. Op basis van de opmerkingen gemaakt op het voorgestelde voorontwerp, pasten de ontwerpers het voorontwerp aan.

Het college keurde op 21 augustus 2015, jaarnummer 6985, het voorontwerp openbaar domein van de tweede fase van het project Nieuw Zuid goed en gaf onder meer opdracht aan de bestuurscoördinator district om het advies van de districtsraad, de jeugdraad en de seniorenraad in te winnen.

Voorliggend voorstel voor de tweede fase herneemt alle principes, maar stelt enkele wijzigingen voor ten aanzien van de eerste fase ter verbetering van het gehele beeld en het beheer.

Principes

1. Concept stedelijk wonen/werken in het park

• voorliggend ontwerp bevestigt en werkt verder op het concept van stedelijk wonen in het park waarbij er twee grote deelruimtes worden onderscheiden: een parkzone en een woon/werkzone, op zich ingedeeld in acht deelzones. Door de structuur van het park en de vegetatie (cfr. rivierduinenlandschap uit het beeldkwaliteitsplan Groene Singel) door te trekken in de wijk wordt dit concept gerealiseerd. Het park is het onderliggend landschap, de basis waaraan drie deellandschappen worden toegevoegd: de woonstraten en woonerven ontsloten via de Scheldekaaien, de binnenstraat als verlenging van de Waalsekaai en de padenstructuur met het waterbeheersysteem door middel van wadi's;
• de uitwerking van de deellandschappen gaat uit van twee basisparameters: het gewenste karakter van het landschap en de randvoorwaarden die worden opgelegd vanuit de noodzakelijke routes voor de hulpdiensten.

 2. Inrichtingsprincipes per deellandschap en materialen

• park: onder parkzone worden zowel het grote wadipark ten zuiden van de woonwijk verstaan, als de gefragmenteerde groene binnengebieden van de wijk. De zone is overwegend onverhard. Het beplantingsconcept volgt het beeldkwaliteitsplan van de Groene Singel. De dwarsrelatie tussen de woonerven wordt gegarandeerd door paden en pleinen in betondallen (antracietgrijs, formaat 2 m x 2 m en 2 m x 1 m), de overige brandwegen worden uitgevoerd in versterkt gras (grindgazon). Het pad langs het park wordt uitgevoerd in gebezemde beton, de overige paden in het park worden uitgevoerd in een halfverharding (porfiersteenslag). Doorheen de wijk wordt er per deelzone een lokale speelruimte voorzien in de parkstructuur;
• paden/wadi: in de zones voor wadi's wordt een wilde, groene en koele omgeving gemaakt door het beplantingsconcept van gevel tot gevel door te trekken en door waterminnende, goed verdampende planten te kiezen. De brandroute wordt op maat van een wandelpad aangelegd door deze uit te voeren half in betondallen (antracietgrijs, formaat 2 m x 2 m) en half in grasbetontegels. Een lichte brug over de wadi kan toegang verlenen aan een gebouw;
• woonstraten/woonerven: deze straten worden georganiseerd rond het geëquipeerde vak, zoals voorgeschreven in het masterplan. Dit vak bestaat uit modules van boomvakken, zitbanken, parkeerplaatsen, fietsenstallingen en eventueel sorteerstraten. De vakken wisselen van zijde zodat er een groen beeld ontstaat. Gezien het overgrote deel van de gebouwen nog niet architecturaal is uitgewerkt, kunnen deze flexibele geëquipeerde vakken worden herschikt bij verdere invulling van de gebouwen. Het woonerf en de woonstraten worden aangeplant met inheemse sierfruitbomen en een onderbeplanting van varens. De woonstraten en woonerven worden uitgevoerd in strakke betonklinkers (antraciet grijs, formaten 20 cm x 5 cm voor voetpaden en 22 cm x 11 cm voor de rijweg);
• binnenstraat: de binnenstraat is de oost-west ontsluiting van de site en ligt in het verlengde van de Waalsekaai, waarmee ze verbonden wordt door een brede voetgangerszone. Er wordt een asymmetrische snede voorgesteld voor de binnenstraat: parkeren aan de zuidzijde (schaduwzone) en terrassen aan de noordzijde (zonnige zijde). Elke zijde heeft een voetpad van minstens 4m breed. Het materiaalgebruik van deze straat is zeer stedelijk: een verharding van gevel tot gevel in strakke betonklinkers (antraciet grijs, formaat 20 cm x  5 cm), met een rijweg in asfalt. De boomkeuze is specifiek voor deze stedelijke figuur en om geen concurrentie aan te gaan met de andere deellandschappen wordt gekozen voor de moerascypres en de ginkgo;
• straatmeubilair: het straatmeubilair is overeenkomstig de richtlijnen van de stad.

3. Thematische principes

• bestaande vegetatie: de bestaande groenstructuren in het gebied, aangeduid in het masterplan, werden geïnventariseerd en onderzocht. Op basis hiervan werd geoordeeld welke vegetatie behouden blijft en welke vegetatie het best kan vervangen worden door nieuw kwalitatief groen. Uitgangspunt hierbij is het behoud van de collectieve binnengebieden die als groene binnenruimte op volle grond werden aangeduid in het masterplan met bestaande of nieuwe vegetatie;
• huisvuilafvoer: de huisvuilafvoer wordt georganiseerd volgens het principe van ondergrondse sorteerstraatjes, op basis van de richtlijnen van de stad. Sorteerstraten worden aan de rechterzijde van de rijweg geplaatst, de vuilniswagens kunnen een lus maken langs de straten en binnenstraat en via het pad langs het park dat toegankelijk is voor dienstwagens en hulpdiensten;
• parkeren: bovengronds parkeren wordt geconcentreerd in en nabij de binnenstraat. Deze parkeerplaatsen voor kort-parkeren bevinden zich aan de zuidzijde van de straat, zodat de zonnige noordzijde vrij blijft voor brede terrassen die gepaard gaan met de commerciële ruimtes in de bouwblokken. Bij afwezigheid van bouwblokken wordt deze zone toegewezen aan leveringszones. Parkeren voor andersvaliden en kort-parkeren voor laden en lossen worden geconcentreerd op de kop van de woonstraten om zoekverkeer te vermijden. De paden zijn afgesloten voor gemotoriseerd verkeer; 
• regenwaterbeheer: er is een helder concept uitgewerkt voor de behandeling van het hemelwater: hemelwater van de daken wordt afgevoerd naar de wadi’s en hemelwater van verhardingen wordt afgevoerd naar de buffervoorzieningen met een overstort naar de wadi’s in het park. De buffers zijn voorzien onder de pleintjes die tussen de bouwblokken doorlopen; 
   
• grondbalans: bij de realisatie van de nieuwe wijk worden er ondergrondse parkeergarages en een rioleringsstelsel (vuil water en regenwater) aangelegd en wordt het bestaande maaiveld verhoogd.  Eén van de uitgangspunten van het Masterplan Nieuw Zuid is om hierbij een neutrale grondbalans na te streven.  

Wijzigingen ten aanzien van de inrichting openbaar domein eerste fase

• huisvuilafvoer: de inplanting van de sorteerstraten wordt gewijzigd ten voordele van het autoluwe karakter in de woonerven en dit als volgt: de sorteerstraten blijven voorzien in de woonstraten en worden voorzien  aan het pad langs het park in plaats van in de woonerven. De vuilniswagens kunnen op die manier lussen maken: enerzijds via de woonstraten die aansluiten op de kaaiweg en de binnenstraat en anderzijds via het pad (enkel toegankelijk voor dienstwagens en hulpdiensten) dat aansluit op de Gentplaats en via een tijdelijke weg (in afwachting van de volledige ontwikkeling van het projectgebied) op de kaaiweg. De sorteerstraten worden aan de rechterzijde van de rijweg of het pad geplaatst en uitgevoerd conform de voorschriften van de stad; 
   
• materialen: tijdens de voorbereidingen voor de uitvoering van het openbaar domein eerste fase werd beslist om alle betondallen en betonstraatstenen in antracietgrijs uit te voeren. Deze kleurwijziging werd doorgevoerd in het ontwerp voor fase 2. Ter verhoging van de uniformiteit in materiaalkeuze zullen de dwarse paden tussen de woonerven  eveneens uitgevoerd worden in betondallen (antracietgrijs, formaat 2 m x 1 m) in plaats van in gebezemde beton;
• park: bij de voorbereidingen van de uitvoering eerste fase en de gelijktijdig lopende studie tot inplanting van de warmtecentrale in de geluidsberm langs de op- en afrit R1 ter hoogte van het nieuwe justitiepaleis is de vormgeving van de wadi’s (met behoud infiltratiecapaciteit) en de paden in het park alsook de geluidsberm aangepast. De aanpassingen zijn het gevolg van enerzijds het zoeken naar een optimale inplanting van de warmtecentrale in combinatie met optimaliseren van de parkoppervlakte en anderzijds van het zoeken naar een vormgeving die nog beter aansluit bij zowel de historische ordening van het terrein als spoorwegemplacement als de voorgestelde ordening van de nieuwe wijk conform het masterplan Nieuw Zuid.
  De warmtecentrale zal via een servitudeweg doorheen het park ontsloten worden. Deze weg wordt in halfverharding uitgevoerd zoals de andere paden in het park.

 Beheer

Bij het ontwerpen van het park is er over de eigendomsgrenzen heen gedacht en ontworpen in functie van enerzijds het maximaliseren van de gebruiksoppervlakte en anderzijds in functie van een maximale visuele belevingswaarde van het park. Dit wil zeggen dat het park deels op eigendom van ontwikkeling Nieuw Zuid nv ligt en deels op eigendom van de Vlaamse overheid (AWV). Het is aangewezen om een beheersovereenkomst op te maken tussen stad en Vlaamse overheid, waarbij het beheer van het parkgedeelte op eigendom van Vlaamse overheid wordt overgedragen aan de stad. Het gaat om een extensief beheer van bermen met boomaanplantingen.

De realisatie van het stadsontwikkelingsproject Nieuw Zuid zal gefaseerd uitgevoerd worden vanaf het stadscentrum progressief richting Ring en zal vermoedelijk uit een drietal fasen bestaan.