2015_CBS_05247 - Business en innovatie - Antwerp Maritime City. Haalbaarheidsstudie - Goedkeuring

Een Maritime City is een plaats waar:

• bedrijven actief in maritieme handel en scheepvaart - kortweg: maritieme bedrijven - hun beslissingscentra hebben;
  EN
• de hierin gespecialiseerde zakelijke dienstverleners (op vlak van verzekeringen, financieringen en juridische ondersteuning) - kortweg: maritieme zakelijke dienstverleners - sterk aanwezig zijn.

Antwerpen verwerkt dankzij haar belangrijke haven, grote volumes aan fysieke goederenstromen vanuit de hele wereld. Hieruit volgt echter niet automatisch dat Antwerpen ook een sterke positie heeft op vlak van maritieme zakelijke dienstverlening.

Maritieme zakelijke dienstverleners zoeken immers vooral grootstedelijke omgevingen op en hoeven niet noodzakelijk in de geografische nabijheid van de fysieke ladingstroom gelokaliseerd te zijn. Voor een duurzame sterke concurrentiepositie van stad én haven is het echter belangrijk dat Antwerpen ook een sterke positie inneemt op vlak van maritieme zakelijke dienstverlening. Als een locatie zowel grote volumes aan fysieke goederenstromen verwerkt als de daaraan gerelateerde maritieme zakelijke dienstverleners huisvest, wordt deze locatie immers heel aantrekkelijk voor regionale hoofdkantoren en marketingkantoren van internationale maritieme bedrijven. Op die manier kan Antwerpen haar lokale economie stevig verankeren in een globaal netwerk.

Op 15 oktober 2013 diende Antwerp Headquarters, in nauw partnerschap met stad Antwerpen, Gemeentelijk Havenbedrijf Antwerpen en Kamer van Koophandel Antwerpen-Waasland / Alfaport bij Flanders Investment and Trade een steunaanvraag in voor het verkrijgen van een subsidie voor het project “Antwerp Maritime City”. Stad Antwerpen bereidde het dossier voor de steunaanvraag voor en nam het voortouw in de gesprekken met Flanders Investment and Trade.

Het project “Antwerp Maritime City” bestaat uit twee delen.

1. In een haalbaarheidsstudie onderzoekt men in welke mate Antwerpen nu al maritieme zakelijke dienstverleners huisvest en of het haalbaar is meer internationale maritieme zakelijke dienstverleners aan te trekken.
   
2. Bij gunstig resultaat van deze studie, wordt in deel twee van het project een marketingstrategie opgesteld en internationale investeringspromotie gevoerd om buitenlandse maritieme zakelijke dienstverleners aan te trekken.

Op 26 maart 2014 keurde Flanders Investement and Trade de steunaanvraag goed voor een bedrag van 120.000,00 EUR.

Op 6 juni 2014 zette Antwerp Headquarters een bestek in de markt voor het uitvoeren van de haalbaarheidsstudie. Stad Antwerpen schreef het bestek in nauw overleg met Alfaport. Alfaport trad op als eerste aanspreekpunt voor de aangeschreven studiebureau’s.

Op 8 juli 2014 besliste de raad van bestuur van Antwerp Headquarters de opdracht voor het uitvoeren van de haalbaarheidsstudie te gunnen aan het Institute of Transport and Maritime Management Antwerp (ITMMA) van de Universiteit Antwerpen, voor een bedrag van 28.512,40 EUR exclusief btw of 34.500,00 EUR inclusief btw. Stad Antwerpen maakte het gunningsverslag op in nauw overleg met Alfaport.

Op 16 februari 2015 werd deze studie en het eindrapport definitief opgeleverd, met de goedkeuring van stad Antwerpen, Alfaport, Antwerp Headquarters en Gemeentelijk Havenbedrijf Antwerpen.

De haalbaarheidsstudie “Antwerp Maritime City” gaat na of en in welke mate het haalbaar is om concrete buitenlandse maritieme zakelijke dienstverleners aan te trekken om het maritieme cluster in Antwerpen duurzaam te versterken. Hiertoe werden maritieme zakelijke dienstverleners en maritieme en havenoperationele bedrijven in Antwerpen geïnterviewd om een zicht te krijgen op de lokale markt voor maritieme zakelijke dienstverlening en waarom maritieme en havenoperationele bedrijven diensten lokaal of in het buitenland inkopen. Verder werden maritieme zakelijke dienstverleners in Londen, Hamburg en Singapore – drie toonaangevende Maritime Cities – geïnterviewd om te achterhalen wat hun huidige locatiekeuze beïnvloedt en waarom ze al dan niet zouden overwegen zich in Antwerpen te vestigen.

Op basis van deze gegevens werd een SWOT-analyse voor Antwerpen als Maritime City opgesteld en werden strategische aanbevelingen geformuleerd.

Een samenvatting van de belangrijkste conclusies uit het onderzoek:

• uit het onderzoek blijkt dat Antwerpen op dit moment geen toonaangevend internationaal maritiem centrum is;
• het versterken van de internationale positie van Antwerpen situeert zich vooral in het aantrekken van nevenvestigingen van internationale maritieme zakelijke dienstverleners en van mandaathouders van multinationale ondernemingen. Het is zeer onwaarschijnlijk dat globale hoofdkantoren naar Antwerpen kunnen worden aangetrokken;
• het potentieel situeert zich op vlak van verzekeringen met betrekking tot lading gerelateerde risico’s, voornamelijk met betrekking tot grondstoffenhandel. Een belangrijke troef op dit vlak is de “Goederenverzekeringspolis Antwerpen”. Deze polis werd in Antwerpen ontwikkeld en is met name bij grote grondstoffenhandelaren erg in trek omwille van de gunstige voorwaarden. Een reële bedreiging is wel dat soortgelijke polissen worden ontwikkeld in andere jurisdicties, zoals Genève waar veel handelaren zijn gevestigd. In het bijzonder in Afrikaanse grondstoffenhandel heeft Antwerpen een unieke kans. De kennis van de Afrikaanse markt is van oudsher sterk ontwikkeld en de haven van Antwerpen is de belangrijkste Europese haven voor Afrikaanse handel. Antwerpen heeft geen potentieel op vlak van verzekeringen van casco-gerelateerde risico’s of op vlak van herverzekeringen;
• Antwerpen heeft geen potentieel als maritiem centrum op vlak van juridische dienstverlening. De grote zwakte is het verouderde Belgische zeerecht en het feit dat er geen maritiem arbitragecentrum is. Voor grote internationale havenoperationele bedrijven geldt vaak dat vanuit het hoofdkantoor is bepaald om juridische zaken bij de grote Angelsaksische juridische dienstverleners onder te brengen. Deze laatsten hebben vaak een kantoor in Brussel;
• Antwerpen heeft geen potentieel als maritiem centrum op vlak van financieringen. De liquiditeit en de beschikbaarheid van kapitaal is te gering, de expertise te beperkt, de markt te klein en de concurrentie van Londen, Oslo, New York, Parijs, Hamburg, … te groot;
• een belangrijke groeimarkt is de markt voor het winnen van hernieuwbare energie in open zee (windmolenparken, LNG, …). Hier zouden kansen kunnen liggen voor Antwerpen, aangezien er expertise aanwezig is op vlak van financiering, aanleg en onderhoud van dergelijke projecten en de kaarten hier nog niet geschud zijn;  
• het versterken van de internationale positie van Antwerpen als maritiem centrum is een lange termijn project. Zo is Rotterdam al enkele jaren bezig om zich actief te profileren als centrum voor maritieme zakelijke dienstverlening. Hiertoe wordt na een lang voorbereidend proces de Rotterdam Maritime Services Community (RMSC) opgericht;
• op organisatorisch vlak dient Antwerpen net zoals Rotterdam aan een zichtbaar cluster te bouwen. Op dit moment is het organiserend vermogen van het maritiem-zakelijke cluster in Antwerpen beperkt door een gebrek aan urgentiebesef en door fragmentatie (onder andere tussen stad en haven). Een organisatie die de leiding neemt om de belangen van het cluster collectief uit te dragen kan hierin verandering brengen. Voor succesvolle internationale acquisitie is het bovendien noodzakelijk een kenniscentrum te hebben met internationale kennis en ervaring in risicomanagement, handelsfinanciering, hedging en vrachtprijsindexering. Een “Antwerp Global Network of Friends” kan hierbij als klankbord fungeren. In de internationale scheepvaart en handel staan relatief veel Antwerpenaren aan de top. Deze Antwerpenaren zijn niet meer woonachtig en werkzaam in Antwerpen maar hebben wel een affiniteit met de stad. Het samenbrengen van deze toplui in een “Antwerp Global Network of Friends” geeft deze affiniteit concreet vorm en kan zo een meerwaarde creëren.

Antwerp Headquarters, stad Antwerpen, Gemeentelijk Havenbedrijf Antwerpen en Kamer van Koophandel Antwerpen-Waasland / Alfaport zetten nu – in functie van tijd en middelen – volgende vervolgstappen:

• het aantrekken van hoofdkantoren uit de brede maritieme sector, dus ruimer dan de maritieme zakelijke dienstverleners. Hiertoe werd een "Memorandum of Understanding" gesloten tussen Antwerp Headquarters, Gemeentelijk Havenbedrijf Antwerpen en Alfaport. Antwerp Headquarters heeft een voormalig voorzitter van Alfaport aangesteld om vanuit diens ervaring, kennis van de sector en bedrijfsrelaties in de sector, zich hierin te laten begeleiden;
• het opzetten van een “Antwerp Global Network of Friends”. Er wordt bekeken hoe dit vorm gegeven kan worden binnen de context van de Kamer van Koophandel Antwerpen-Waasland. Dit netwerk zal niet beperkt worden tot een louter maritieme context;
• het inzetten op maritieme verzekeringen. Een forum bestaande uit het Gemeentelijk Havenbedrijf Antwerpen, Alfaport en de verzekeringssector wordt opgericht om te bekijken hoe de aanbevelingen met betrekking tot maritieme verzekeringen in de studie kunnen worden vormgegeven.