2015_CBS_05321 - Overkappingsonderzoek - Antwerpse Ring - Goedkeuring

Op 13 juli 2012 werd het “Overkappingsonderzoek Antwerpse Ring. Synthesenota.” opgeleverd.  Het college nam kennis van het onderzoek en gaf de opdracht om een onderzoek op te starten naar de inzet van strategische korte overkappingen.

Op 9 mei 2014 stuurt het college een collegiale brief aan de Vlaamse minister van Mobiliteit en Openbare Werken waarin gevraagd wordt naar de mogelijkheden van het overkappen van de Antwerpse Ring.

Overkappingsonderzoek 2012

Het “Overkappingsonderzoek Antwerpse Ring.  Synthesenota” (2012) komt tot volgende conclusies:

1. Er is vandaag en op middellange termijn een probleem van luchtkwaliteit, geluidsbelasting en stedelijke ontwikkeling in de Ringzone.

2. Een grootschalige overkapping van de Ring heeft een positieve impact, maar is geen totaaloplossing voor de problematiek in de Ringzone.

3. Een grootschalige overkapping van de Ring realiseren kan niet zonder de nodige veiligheidsmaatregelen, een vereenvoudiging van de situatie op de huidige Ring en een volwaardig verkeersalternatief voor de Ring. Vastgoed kan een overkapping ondersteunen maar niet financieren. Grote publieke investeringen zijn dan ook noodzakelijk.

4. Een combinatie van een Masterplan 2020 en bijkomende maatregelen zodat de Europese NO2 normen gehaald worden, strategische overkappingen en geluidsmaatregelen in de Ringzone is essentieel ifv een leefbare stad.

Overkappingsonderzoek strategische overkappingen 2015

Bijkomend onderzoek is noodzakelijk om het volledige maatregelenpakket ifv de verbetering van de leefbaarheid in de Ringzone op punt te stellen. Het onderzoek dat vandaag wordt opgeleverd focust op één van de drie opgesomde elementen die deel kunnen uitmaken van een dergelijk pakket, namelijk de bepaling van de strategische locaties voor geschakelde overkappingen.

In de eerste plaats besluit het onderzoek dat strategische overkappingen al op korte termijn een eerste stap kunnen zijn in een groeimodel naar een grootschalige overkapping.

Deze conclusie is gebaseerd op het bijkomend onderzoek dat door BAM NV werd uitgevoerd en waarbij de Belgische en Nederlandse omzetting van de Europese tunnelrichtlijn werden vergeleken.  Hieruit blijkt dat een groeimodel naar een grootschalige overkapping van de bestaande Antwerpse Ring in 3 fasen zou kunnen verlopen:  

Fase 1: Er worden een aantal strategische overkappingen tot maximum 450 meter gerealiseerd op de meest prioritaire locaties. 

Fase 2: Binnen de huidige Belgische wetgeving kunnen de strategische overkappingen doorgroeien tot een geschakelde overkapping waarbij een zeer groot deel van de Ring overkapt wordt.  Zolang de wetgeving niet is aangepast is de minimale opening van 150 meter (ifv rookbeheersing) na elke overkapping bepalend voor de locatie waar een nieuwe geschakelde overkapping kan komen.

Fase 3: Mits aanpassing van het wetgevend kader, naar analogie met de Nederlandse omzetting van de Europese tunnelrichtlijn, zijn er verdere doorgroeimogelijkheden tot een grootschalige overkapping van de Ring waarbij enkel een aantal op- en afrittencomplexen niet overkapt zouden worden. 

Binnen een dergelijk groeimodel kunnen op korte termijn de meest urgente problemen worden opgelost zonder daarbij het verkeerssysteem drastisch te wijzigen en zonder een grootschalige overkapping op termijn te hypothekeren.  Mits aanpassing van het wetgevend kader en voldoende financiële middelen is bij volledige uitwerking van het groeimodel een resultaat mogelijk dat een grootschalige overkapping benadert of evenaart.

Nu blijkt dat een groeimodel mogelijk is, is de logische volgende vraag op welke strategische locaties prioritair de eerste korte overkappingen gebouwd kunnen worden.  In de eerste plaats wordt in het onderzoek via GIS analyse gekeken op welke locaties de grootste meerwaarde voor de bevolking kan gerealiseerd worden op het vlak van luchtkwaliteit, geluidsbelasting en groentekort.

Het onderzoek besluit dat strategische overkappingen op welgekozen locaties voor een significant deel van de bevolking een grote meerwaarde kan creëren.

De overkappingen moeten wel 450 à 500 meter lang zijn (zoals mogelijk binnen de huidige Belgische wetgeving) om een significant effect te hebben op omwonenden en voorzieningen.  Langere overkappingen (zoals mogelijk binnen een aangepaste wetgeving naar analogie met de Nederlandse omzetting van de Europese tunnelrichtlijn) kunnen dit effect nog vergroten, maar vergen een oordeelkundige inpassing van de negatieve invloedzone van een overkapping op vlak van luchtkwaliteit, zolang de lucht in de tunnels onvoldoende gezuiverd kan worden.

Op basis van de GIS analyses blijkt dat er wel degelijk strategische locaties bestaan waar het aantal omwonenden en voorzieningen die positief beïnvloed worden significant hoger is dan langs andere delen van de Ring.  In het onderzoek is een overzichtsmatrix opgesteld van die segmenten waar strategische overkappingen een positief effect voor omwonenden kunnen hebben.  Bij een verdere selectie van prioritaire strategische locaties moet niet enkel het aantal inwoners, maar ook de weging ifv huidige belasting, tekorten en mogelijkheden tot andere vormen van remediëring voor die omwonenden, meegenomen worden. 

Daarnaast werd via ontwerpend onderzoek gezocht in welke mate korte overkappingen een ruimtelijke meerwaarde kunnen hebben.  Hieruit blijkt dat strategische overkappingen kunnen bijdragen tot een verbetering van de ruimtelijke samenhang en de kwaliteit van de open ruimte.

Wat de verbetering van de ruimtelijke samenhang tussen binnen-en buitenstad betreft liggen er in de eerste plaats nog onontgonnen potenties in de herinrichting en beperkte uitbreiding van de bestaande bruggen tussen binnen- en buitenstad zonder daarbij een grootschalige overkapping te hypothekeren.  Daarenboven kunnen landschappelijk geïntegreerde lokale geluidsmaatregelen de verblijfskwaliteit in de Ringzone al een stuk verder verbeteren.

Strategische korte overkappingen (zoals mogelijk binnen de huidige Belgische wetgeving) en/of langere overkappingen  (zoals mogelijk bij een aangepaste Belgische wetgeving naar analogie met de Nederlandse omzetting van de Europese tunnelrichtlijn) kunnen de omgevingskwaliteit in de Ringzone nog verder verbeteren en het bestaande groenareaal upgraden en uitbreiden ifv het wegwerken van de groentekorten in de omliggende wijken.  Afhankelijk van de locatie werken deze gebieden op buurt-, wijk- of stadsdeelniveau.

Naast de barrière van de Ring zullen echter ook steeds een reeks andere barrières (Singel, spoor, gebouwenclusters, ea) overwonnen moeten worden om bewoners van de binnenstad bijkomende verbindingen of groengebieden te kunnen laten bereiken.  Op sommige locaties blijkt de opeenvolging van barrières zo groot dat overkappingen op deze locaties steeds geïsoleerde eilanden zullen blijven die weinig bijdragen tot de verbetering van de ruimtelijke samenhang.

Vanuit de invalshoek bevolking en de ruimtelijke invalshoek wordt in het onderzoek inzicht gegeven in de effecten van strategische overkappingen op de verschillende onderzochte disciplines (luchtkwaliteit, geluid, groen, ruimte) en dit op verschillende plaatsen op de Ring.  Het onderzoek wijst uit dat de selectie van strategische overkappingen sterk afhankelijk is van de invalshoek: effect op omwonenden, voorzieningen, tekorten, kwaliteit en bereikbaarheid van de open ruimte en de verbindende functie tussen binnen- en buitenstad. De onderzoeksresultaten vormen de input voor het beleid om een selectie te maken van de meest prioritaire strategische overkappingen.  Bij deze keuze moet rekening gehouden worden met het feit dat, in afwachting van afdoende technologieën om emissies te zuiveren in een tunnel, elke overkapping de facto ook een negatieve invloedzone op het vlak van luchtkwaliteit heeft.

Toch kunnen er wel degelijk locaties worden aangeduid die strategisch meer opportuun zijn dan andere.  Het onderzoek wijst daarmee ook uit dat een groot aandeel van de totaal berekende meerwaarde (overkappingsonderzoek 2012) van een grootschalige overkapping (3000 inwoners bijkomend onder de NO2 norm, 8000 inwoners bijkomend onder 60dbA) gerealiseerd kan worden door het overkappen van  een relatief beperkt aantal locaties op de Ring.  In combinatie met de vaststelling dat korte strategische overkappingen een grootschalige overkapping niet hypothekeren kan besloten worden dat een gefaseerde en gedifferentieerde aanpak, waarbij naast strategische overkappingen ook andere maatregelen in stelling worden gebracht, bijzonder interessant is om op korte termijn de meest urgente problemen aan te pakken en de leefbaarheid in de Ringzone gevoelig te verhogen, zonder dat het verkeerssysteem hiervoor drastisch dient te wijzigen. 

Procesaanpak Vlaamse regering in het kader van de leefbaarheid van de Antwerpse Ringzone (intendant-ambitienota-selectie prioritaire projecten)

Met de oplevering van deze studie stelt het stadsbestuur haar studiewerk ter beschikking aan de intendant die zal worden aangeduid door de Vlaamse Regering voor de procesbegeleiding.  Bij het neerleggen van de onderzoeksresultaten wordt ook een aantal aanbevelingen gedaan voor de ambitienota die de intendant zal uitschrijven als opstap naar een concrete realisatie van overkappingen.

Aanbeveling 1: Bijkomend onderzoek en standpunten mbt het wetgevend kader en de mogelijkheden inzake verkeers- en tunnelveiligheid

Het onderzoek van BAM NV levert nieuwe inzichten en bijgevolg ook nieuwe mogelijkheden voor het overkappen van de bestaande Antwerpse Ring in vergelijking met het onderzoek van 2012.  Belangrijk is dat in de procesaanpak van de Vlaamse regering bevestigd wordt dat een groeimodel met strategische overkappingen mogelijk is zonder een drastische wijziging van het verkeerssysteem en zonder daarbij een grootschalige overkapping te hypothekeren.

Parallel met het proces dat door de intendant wordt opgezet, is het noodzakelijk dat er uitwisseling van informatie bestaat tussen het proces tot realisatie van overkappingen enerzijds en het bepalen van verkeerskundige randvoorwaarden anderzijds die tot een vereenvoudiging en vooral meer verkeersveilige Antwerpse Ring kunnen leiden.

Aanbeveling 2: Selectie en uitwerking van een aantal strategische overkappingen als eerste stap binnen een groeimodel naar een grootschalige overkapping.

De selectie van strategische locaties, waar prioritair wordt ingezet op overkappen, is afhankelijk van de invalshoek en daardoor onlosmakelijk voorwerp van verder debat.  Vanuit het onderzoek worden op basis van screening op de verschillende invalshoeken inzichten geleverd die in een volgende fase kunnen leiden tot een eerste selectie van een beperkt aantal locaties.  De samenvattende overzichtsmatrices die werden opgesteld kunnen daarbij houvast bieden aan de intendant en het vooropgestelde maatschappelijk debat als onderdeel van de procesaanpak op Vlaams niveau. 

In een volgende stap kunnen een aantal overkappingen verder uitgewerkt worden in haalbaarheidsstudies (bouwtechnisch, tunnelveiligheid, financieel), maatschappelijke kosten/batenanalyses (met detailmodellen doorgerekende effecten op luchtkwaliteit, geluidbelasting, groentekorten) en ruimtelijk ontwerp.

Aanbeveling 3: Bijkomend onderzoek naar een gedifferentieerd maatregelenpakket ifv de verbetering van de leefbaarheid van de Ringzone.

Bijkomend onderzoek naar de aanvullende maatregelen, waaronder de bijkomende maatregelen om de Europese NO2 normen te halen en onderzoek naar geluidsmaatregelen, moet nog verder gebeuren.  Daarnaast wijst het onderzoek uit dat er nog veel onontgonnen potentieel ligt in de bestaande bruggen tussen binnen-en buitenstad ifv de verbetering van de ruimtelijke samenhang dmv herinrichting, uitbreiding en/of toevoeging van een bijkomende brug in het netwerk.

Intussen staat niets in de weg om verder te werken aan de implementatie van de LEZ-zone (die de luchtkwaliteit in de hele stad, niet alleen in de Ringzone, aanpakt) en kunnen andere leefbaarheids- en ruimtelijke maatregelen genomen worden zoals de heraanleg van Knoop Zuid dat door AWV getrokken wordt.

De strategische overkappingen en bijkomende maatregelen kunnen samen een gedifferentieerd en gefaseerd maatregelenpakket vormen die de leefbaarheid in de Ringzone op korte termijn gevoelig verbeteren zonder daarbij een grootschalige overkapping te hypothekeren.