2014_CBS_12997 - Duurzame stad - Invoering lage-emissiezone in Antwerpen. Toegangsvoorwaarden, vrijstellingen en toelatingen - Goedkeuring

Op 13 september 2013 (jaarnummer 9175) keurde het college de beleidsprincipes en de projectaanpak voor invoering van een lage-emissiezone (afgekort LEZ) goed. Met name bepaalde het college:

• dat een lage-emissiezone wordt ingevoerd vanaf 4 januari 2016;
• dat de lage-emissiezone het gebied van de kernstad omvat, inclusief kaaien, Leien en Singel, met uitzondering van de wegvakken op de Singel tussen Kolonel Silvertopstraat en Generaal Lemanstraat en tussen Turnhoutsebaan en Stenenbrug/Herentalsebaan;
• dat in de lage-emissiezone vanaf de datum van invoering voertuigen in geval van diesel dienen te beschikken over een motor volgens Euro 3 norm plus roetfilter en Euro 1 norm in geval van benzine en dat vanaf 1 januari 2020 voor alle dieselvoertuigen de Euro 5 norm en voor benzinewagens de Euro 2 norm geldt;
• dat de stedelijke lage-emissiezone bij voorkeur georganiseerd wordt in samenspraak met en conform het daartoe door de federale en Vlaamse overheid op te maken reglementair kader met betrekking tot juridische basis, aankondiging met specifiek verkeersbord, erkenning en registratie van voertuigen en bevoegdheid tot handhaving en inning;
• de samenstelling van een politieke stuurgroep en van een ambtelijke kerngroep ter voorbereiding van de invoering van de lage-emissiezone.

Op 21 november 2014 (jaarnummer 11930) keurde het college als aanvullende beleidsprincipes goed:

• dat voorafgaand aan de invoering van de lage-emissiezone gedurende een volledig jaar een uitgebreide communicatiecampagne gevoerd wordt om de invoering en de toegangsvoorwaarden bekend te maken en dat de datum van invoering van de lage-emissiezone afhankelijk is van dit principe;
• dat de lage-emissiezone het gebied van de kernstad en Linkeroever omvat, inclusief kaaien, Leien en Singel, met uitzondering van de wegvakken op de Singel tussen afrit Zuid en Kolonel Silvertopstraat voor het verkeer rijdend richting Kiel, tussen Jan Van Rijswijcklaan en Generaal Lemanstraat in beide richtingen en tussen Turnhoutsebaan en Stenenbrug/Herentalsebaan in beide richtingen;
• dat het beheer en de opvolging van de lage-emissiezone ondergebracht wordt bij het Gemeentelijk Autonoom Parkeer- en mobiliteitsbedrijf (GAPA).

Op 21 juli 2014 werd het Koninklijk Besluit goedgekeurd betreffende het signaleren van lage-emissiezones (Belgisch Staatsblad 15 oktober 2014). Dit besluit voorziet de verkeersborden die het begin en einde van de lage-emissiezone aanduiden.

De Vlaamse overheid is bevoegd voor het bepalen van de voorwaarden voor de invoering van een lage-emissiezone door de lokale overheid. Het regeerakkoord van de Vlaamse regering 2014-2019 stelt dat ze de lage-emissiezones zal faciliteren. Ook de beleidsbrieven van de ministers bevoegd voor leefmilieu en mobiliteit vermelden deze intentie. De Vlaamse regering werkt ondertussen aan een beleidskader en ontwerpdecreet. Deze zijn bepalend voor de invoering van een lage-emissiezone in Antwerpen.

Voor inwoners, bezoekers en bedrijven is het belangrijk om tijdig te weten welke toegangsvoorwaarden in de lage-emissiezone zullen gelden. Zij hebben immers tijd nodig om zich aan te passen aan de situatie die vanaf de invoeringsdatum zal gelden. Met dit besluit formuleert de stad de toegangsvoorwaarden zoals ze in principe in de lage-emissiezone van de kernstad en Linkeroever zullen gelden. Deze toegangsvoorwaarden situeren zich binnen de marges en onder voorbehoud van goedkeuring van het beleidskader dat door de Vlaamse regering wordt uitgewerkt. Met name regelt dit besluit de voertuigcategorieën die zonder meer of mits voorafgaande registratie in de lage-emissiezone toegelaten zijn en de oudere, meer vervuilende voertuigcategorieën waarvoor toelating tegen betaling mogelijk is.

1. Algemene toegangsvoorwaarden

De algemene toegangsvoorwaarden gelden voor de voertuigcategorieën M en N zoals bedoeld in artikel 1, §1, van het Koninklijk Besluit van 15 maart 1968 met het algemeen reglement op de technische eisen waaraan de auto's, hun aanhangwagens, hun onderdelen en hun veiligheidstoebehoren moeten voldoen.

De voertuigcategorie M omvat de voertuigen bedoeld voor vervoer van passagiers (personenwagens, busjes, bussen en autocars) en is onderverdeeld in:

• Categorie M1: voertuigen met ten hoogste acht zitplaatsen, die van de bestuurder niet meegerekend;
• Categorie M2: voertuigen met meer dan acht zitplaatsen, die van de bestuurder niet meegerekend, en met een maximale massa van ten hoogste 5 ton;
• Categorie M3: voertuigen met meer dan acht zitplaatsen, die van de bestuurder niet meegerekend, en met een maximale massa van meer dan 5 ton.

De voertuigcategorie N omvat de voertuigen bedoeld voor het vervoer van goederen (bestelwagens en vrachtwagens) en is onderverdeeld in:

• Categorie N1: voertuigen met een maximummassa van ten hoogste 3,5 ton, verder onderverdeeld in gewichtsklasse I, II en III;
• Categorie N2: voertuigen met een maximummassa van meer dan 3,5 ton, maar niet meer dan 12 ton;
• Categorie N3: voertuigen met een maximummassa van meer dan 12 ton.

Voor de voertuigen van categorie M en categorie N is de toegang tot de lage-emissiezone afhankelijk van de Euronorm van het voertuig. De toegangsvoorwaarden verschillen naargelang het brandstoftype en wijzigen elke 5 jaar opdat de maatregel effectief zou blijven. Op die manier wordt rekening gehouden met de autonome ontwikkeling van het wagenpark.

De toegangsvoorwaarden, zoals ze bepaald worden in het Vlaamse beleidskader voor lage-emissiezones, zijn als volgt:

De Euronorm staat vermeld op het EEG-certificaat van overeenstemming of het inschrijvingsbewijs van het voertuig. Bij oudere voertuigen staat de Euronorm soms niet vermeld. In dat geval, en enkel in dat geval, geldt de datum van eerste inschrijving zoals vermeld op het inschrijvingsbewijs en, voor voertuigen van categorie N1 (lichte bedrijfswagens), de massa in rijklare toestand. In het Vlaamse beleidskader worden de toegangsvoorwaarden voor deze voertuigen gepreciseerd als volgt:

Alle voertuigen die niet tot de categorieën M en N behoren, zijn toegelaten in de lage-emissiezone. Dit zijn onder meer land- en bosbouwvoertuigen, aanhangwagens en gemotoriseerde tweewielers. Voor de gemotoriseerde tweewielers ontbreken nog de data om ze eventueel in de lage-emissiezone op te nemen.

In de mate van het mogelijke wordt de toegang tot de lage-emissiezone automatisch verleend. Voor sommige voertuigen is dit niet mogelijk, bijvoorbeeld voor voertuigen waarop een roetfilter is geïnstalleerd zonder premie van de Vlaamse overheid of voor buitenlandse voertuigen. In dat geval is een voorafgaande registratie van het voertuig bij de stad vereist.

2. Algemene vrijstellingen

Vrijstellingen worden geregeld in het Vlaamse regelgevend kader. Ze zijn bedoeld voor voertuigen die omwille van hun gebruik (bijvoorbeeld prioritaire voertuigen ...) of milieuvriendelijkere aandrijving (bijvoorbeeld hybride, elektrisch) niet geviseerd mogen of moeten worden door de hoger vermelde toegangsvoorwaarden van de lage-emissiezone. Voor personen met een handicap gelden vrijstellingen indien ze een voertuig bezitten dat aangepast is aan hun handicap of indien ze genieten van verhoogde tegemoetkoming in de gezondheidszorg.

Met name is het de bedoeling om, onder voorbehoud van goedkeuring van het Vlaamse beleidskader, een vrijstelling te voorzien voor:

• de elektrische, plug-in-hybride of met waterstof aangedreven voertuigen (omdat deze voertuigen weinig lokale luchtverontreiniging veroorzaken);
• de prioritaire voertuigen bedoeld in artikel 37 van de Wegcode;
• de voertuigen van de krijgsmacht;
• de voertuigen voor toezicht, controle en onderhoud van infrastructuur en installaties van algemeen belang (omdat toegang voor deze voertuigen noodzakelijk is voor het wegwerken of vermijden van onveilige situaties, zoals bv. het uitvoeren van dringende werken aan gasleidingen, het herstellen van gevaarlijke putten in de weg …);
• de voertuigen waarvan de titularis van de nummerplaat of een persoon die gedomicilieerd is op hetzelfde adres als de titularis van de nummerplaat recht heeft op een verhoogde tegemoetkoming in de gezondheidszorg en houder is van een parkeerkaart voor personen met een handicap (bedoeld in artikel 27.4.3 van de Wegcode) of van het hiermee gelijkgesteld document (zoals bedoeld in artikel 27.4.1, tweede lid van de Wegcode). De toegang kan tegelijk slechts voor één voertuig per speciale kaart aangevraagd worden en geldt tot de eerstvolgende wijziging van de toegangsvoorwaarden;
• de voertuigen die aangepast zijn voor het vervoer van personen met een handicap, waarvoor een goedkeuringsattest betreffende de aanpassing van een auto of individueel goedkeuringscertificaat voor een voertuig werd afgeleverd door de federale overheidsdienst Mobiliteit en Vervoer en waarvan de titularis van de nummerplaat of een persoon gedomicilieerd op het adres van de titularis van de nummerplaat, houder is van een parkeerkaart voor personen met een handicap (bedoeld in artikel 27.4.3 van de Wegcode) of van het hiermee gelijkgesteld document (zoals bedoeld in artikel 27.4.1, tweede lid van de Wegcode). De toegang kan enkel aangevraagd worden voor voertuigen die voor het invoeren van de LEZ ingeschreven zijn op naam van de betrokken titularis van de nummerplaat en geldt tot de eerstvolgende wijziging van de toegangsvoorwaarden.

In de mate van het mogelijke worden de vrijstellingen automatisch verleend. Voor een aantal voertuigcategorieën zal een voorafgaande registratie van het voertuig bij de stad vereist zijn om van het recht op vrijstelling te kunnen genieten. Dit geldt met name voor de voertuigen waarvan de stad niet uit andere gegevensbronnen het recht op vrijstelling kan afleiden (bijvoorbeeld voertuigen voor toezicht, controle en onderhoud van infrastructuur en installaties van algemeen belang, voertuigen gebruikt door personen met een handicap …).

3. Lokale toelating mits betaling

Voor een aantal voertuigen die niet voldoen aan de algemene toegangsvoorwaarden of de voorwaarden voor vrijstelling, wil de stad alsnog toegang verlenen tot de lage-emissiezone. Op deze manier wil de stad de impact van de maatregel voor bepaalde doelgroepen temperen. Zo'n toelating geldt telkens voor een bepaalde periode en is in principe betalend. Bijzondere doelgroepen waaraan aandacht wordt besteed, zijn eigenaars van een dieselvoertuig dat net niet aan de algemene toegangsvoorwaarden voldoet (vb. Euro 3 zonder roetfilter in de periode 2016-2019) financieel zwakkere inwoners van de lage-emissiezone zelf en voertuigen ouder dan 30 jaar (oldtimers, al dan niet met O-plaat).

De algemene principes waarbinnen de stad een lokale toelating kan verlenen, worden bepaald in het Vlaamse beleidskader. Deze worden aangevuld met een aantal uitgangspunten van de stad. De gehanteerde principes en uitgangspunten zijn als volgt:

• Het algemene principe is dat het aantal voertuigen dat in aanmerking komt voor een toelating beperkt blijft om de effectiviteit van lage-emissiezone niet in het gedrang te brengen. 
• Een toelating is bedoeld voor specifieke categorieën van voertuigen of gebruikers die onevenredig zware lasten oplopen door de invoering van de lage-emissiezone.
• Een toelating geldt telkens voor een individueel voertuig.
• Aan een toelating is een vergoeding gekoppeld die op jaarbasis voldoende hoog is opdat voertuigeigenaars gestimuleerd worden om hun auto te vervangen of om een roetfilter te plaatsen (bij euro 3 of III dieselwagens).
• Een toelating is steeds beperkt in de tijd (bv. voor een dag, week, 3 maanden  …) tot maximum één jaar. De toelatingen zijn hernieuwbaar. Een toelating mits betaling voor een periode langer dan 3 maanden wordt enkel verleend aan voertuigen die 1 jaar voor de invoering van de lage-emissiezone of het wijzigen van de toegangsvoorwaarden zijn ingeschreven op naam van de persoon die de toelating aanvraagt.
• Om de sociale impact te beperken, houdt de stad bij het verlenen van een toelating aan inwoners van de lage-emissiezone rekening met een mogelijke beperkte financiële draagkracht. Dit houdt in dat deze mensen worden toegelaten tegen een verminderd tarief. Als criterium voor een beperkte financiële draagkracht wordt de verhoogde tegemoetkoming voor gezondheidszorg gehanteerd omdat de doelgroep duidelijk is omschreven, de inkomensgrenzen in overeenstemming zijn met de armoederisicogrenzen, het inkomensonderzoek door derden gebeurt (met controle door de federale overheid) en de bewijsvoering eenvoudig is (mutualiteitsklever).
• Oude voertuigen kunnen genieten van een verminderd tarief omwille van hun historische patrimoniumwaarde als ze minstens 30 jaar oud zijn, los van het feit of ze al dan niet over een O-plaat beschikken. Het toelaten van oldtimers wordt niet verbonden aan de O-nummerplaat die voor voertuigen vanaf 25 jaar kan worden aangevraagd omdat deze nummerplaat vaak wordt gebruikt om voertuigcontrole te ontwijken. Bovendien is de ondergrens van 25 jaar te laag voor benzinewagens omdat alle 25 jaar oude benzinewagens op dit moment aan de Euro 0 norm voldoen terwijl de toegang voor deze categorie net beperkt moet worden. Voor oldtimers ouder dan 40 jaar wil de stad een nultarief hanteren. Van deze voertuigen is zonder meer duidelijk dat ze in stand gehouden worden omwille van hun historische patrimonium- en verzamelwaarde.
• Voor het aanvragen en toekennen van een toelating zal een zo eenvoudig mogelijke procedure worden uitgewerkt die zowel voor de aanvrager als voor de stad een minimale werklast met zich meebrengt.

Volgende voertuigcategorieën kunnen, overeenkomstig bovenstaande principes en mits de mogelijkheid daartoe in het hoger regelgevend kader voorzien is, een toelating bekomen:

De toelating aan verlaagd tarief omwille van beperkte financiële draagkracht geldt specifiek voor de inwoners van de lage-emissiezone. Zij ondervinden, vergeleken met inwoners van buiten de lage-emissiezone of bezoekers, bijkomende impact door de maatregel aangezien ze in de zone zelf wonen. De voorwaarde 'verhoogde tegemoetkoming gezondheidszorg' garandeert een sociale tegemoetkoming voor een duidelijk omschreven groep van (financieel) kwetsbare inwoners en een eenvoudige bewijslast voor de aanvrager (mutualiteitsklever met code xx1/xxx) en dito beoordelingslast voor de stad.

De toelating mits betaling aan gewoon tarief of aan verminderd tarief voor een voertuig ouder dan 30 jaar kan aangevraagd worden door inwoners van binnen en buiten de lage-emissiezone, bedrijven en bezoekers.

4. Ontraden of verboden voertuigen

De toegang van de voertuigen die niet vallen onder de algemene toegangsvoorwaarden, geen vrijstelling hebben of geen toelating mits betaling hebben zal door de stad ontraden of verboden worden. In geval van ontrading zal een hoger tarief gelden voor de toelating mits betaling, verder gedifferentieerd volgens de emissies van het voertuigtype. In geval van verbod zal bij niet-naleving een geldsom geëist worden, eveneens gedifferentieerd volgens de emissies van het voertuigtype.

De tariefstelling voor een toelating mits betaling en voor ontraden of verboden voertuigen zal later bepaald worden.