Handelaars die een activiteit uitoefenen in de directe verkoop van producten (of in heel specifieke gevallen de levering van diensten) en die een rechtstreeks contact met het cliënteel vereisen, zijn onderworpen aan de wet die sluitingsuren en een verplichte wekelijkse rustdag oplegt.
De gemeente kan maximum een afwijking van 15 kalenderdagen toestaan met betrekking tot de openingsuren. Zo telt een laatavondopening in de gemeente (waarbij de winkels geopend zijn tot 22.00 uur in plaats van tot 20.00 uur) als één van de 15 afwijkingen.
Daarnaast kan de gemeente per jaar ook een afwijking van maximum 15 weken toestaan met betrekking tot de wekelijkse rustdag. Deze afwijkingen worden uitgedrukt in weken omdat niet alle handelaars de rustdag op dezelfde dag nemen. Op deze manier kan elke handelaar 15 keer genieten van een afwijking.
De lijst van de afwijkingen kan verschillend zijn per deelgebied, zolang het totale aantal toekenningen per deelgebied telkens het wettelijke maximum van 15 niet overschrijdt.
In Antwerpen worden de winkeliersverenigingen jaarlijks in het najaar door het Bedrijvenloket bevraagd over welke afwijkingen ze wensen aan te vragen voor het volgende jaar, bijvoorbeeld voor soldenperiodes, braderijen en andere evenementen en acties. Op basis van deze aanvragen maakt het college een lijst met afwijkingsperiodes op.
Wat afwijkingen op de wekelijkse rustdag betreft, is er een grote variatie in aantal aanvragen tussen de verschillende districten. In sommige districten worden jaarlijks alle opties benut, in sommige andere geen enkele.
Om zoveel mogelijk aanvragen uit de districten goed te kunnen keuren, worden deze die over een gelijkaardige periode gaan gebundeld en stadsbreed toegekend.
Op 20 september 2013 (jaarnummer 09371) besliste het college om vanaf 2014 stadsbreed negen afwijkingen toe te kennen en zes per postcode. Hierdoor kregen de verschillende winkeliersverenigingen meer mogelijkheden om afwijkingen aan te vragen voor hun evenementen.
Behalve in het district Antwerpen vallen alle andere postcodes samen met de districten.
Bovendien werden, conform het Ministerieel besluit van 3 maart 2014 en het Ministerieel besluit van 22 april 2014, bepaalde gebieden in het district Antwerpen erkend als toeristisch centrum. Winkels in dit gebied mogen onbeperkt openblijven en moeten geen afwijkingen meer aangevraagd worden op de sluitingsuren en sluitingsdagen.
In het district Antwerpen zijn dus volgende zones te onderscheiden:
De negen stadsbrede afwijkingen zullen worden ingezet voor bovenlokale aangelegenheden zoals de start van de solden en de eindejaarsperiode, terwijl de zes afwijkingen per postcode in de eerste plaats bedoeld zijn voor lokale aangelegenheden zoals onder meer braderijen en evenementen.
Wat het behandelen van afwijkingsaanvragen betreft, gaat de voorkeur nog steeds naar aanvragen waarbij een volledige winkelstraat of winkelkern gepromoot wordt en waarbij zoveel mogelijk handelaars betrokken zijn. De bevraging in het najaar zal zich dan ook op winkeliersverenigingen en koepelorganisaties toespitsen en aanvragen die aan die omschrijving voldoen zullen prioritair worden toegekend.
Aanvragen die na deze bevraging binnenkomen, zullen worden behandeld volgens de volgorde van aanvraag, en steeds worden toegekend aan de volledige postcode waar de aanvraag betrekking op heeft.
Artikel 15 van de wet van 10 november 2006 betreffende de openingsuren in handel, ambacht en dienstverlening zegt het volgende: “Op aanvraag van één of meerdere handelaars of ambachtslieden handelend in eigen naam of op aanvraag van een vereniging van handelaars of ambachtslieden kan het college, in bijzondere en voorbijgaande omstandigheden of ter gelegenheid van jaarbeurzen en jaarmarkten, afwijkingen toestaan op de in artikel 6 en 8 bedoelde verplichtingen verlenen aan de vestigingseenheden gelegen op het grondgebied van de gemeente of op een deel ervan.”
Daarbij is de in artikel 6 bedoelde verplichting het respecteren van de in de wet verplichte sluitingsuren en de in artikel 8 bedoelde verplichting het respecteren van de in de wet opgelegde wekelijkse rustdag.
Artikel 15 van de wet op de openingsuren vermeldt het college als het orgaan dat bevoegd is om afwijkingen op de sluitingsuren en de wekelijkse rustdag toe te kennen. Bijgevolg is het college ook bevoegd om binnen het wettelijke kader de criteria vast te leggen waarop deze aanvragen zullen worden behandeld.
Ministerieel besluit tot erkenning van een gedeelte van het grondgebied van de stad Antwerpen als toeristisch centrum in uitvoering van het koninklijk besluit van 9 mei 2007 betreffende de tewerkstelling op zondag in kleinhandelszaken en kapperssalons gevestigd in badplaatsen, luchtkuuroorden en toeristische centra van 3 maart 2014 (publicatiedatum 12 maart 2014).
Ministerieel besluit tot erkenning van een gedeelte van de stad Antwerpen als toeristisch centrum in uitvoering van het koninklijk besluit van 16 juni 2009 tot uitvoering van artikel 17, tweede lid, van de wet van 10 november 2006 betreffende de openingsuren in handel, ambacht en dienstverlening van 22 april 2014 (publicatiedatum 7 mei 2014).
Artikel 17 van de wet op de openingsuren vermeldt als volgt: het verbod bedoeld in artikel 6 a) en b) en in artikel 8 is niet van toepassing in de badplaatsen en gemeenten of delen van de gemeenten die als toeristische centra worden erkend.
Het college beslist zijn besluit van 20 september 2013 met jaarnummer 09371 op te heffen en te vervangen door voorliggend besluit.
Het college beslist zowel afwijkingen op de wekelijkse rustdag als afwijkingen op de sluitingsuren op de volgende manier te verdelen over de stad:
Het wettelijke totaal van telkens 15 afwijkingen wordt voor geen enkele postcode overschreden.
Huidige regeling is niet van toepassing op de perimeter die erkend is als toeristisch centrum.
Het college beslist vanaf 2014 de volgende procedure toe te passen voor het verlenen van afwijkingen op de sluitingsuren en de wekelijkse rustdag: