2014_GR_00711 - Gemeentelijk ruimtelijk uitvoeringsplan 'Zorgsite Kempenstraat', district Antwerpen - Voorlopige vaststelling - Goedkeuring

Artikel 2.2.14 §1 van de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening (VCRO) dat zegt dat de gemeenteraad het ontwerp-RUP voorlopig vaststelt.

De gemeenteraad besliste op 18 oktober 2004 (jaarnummer 1938) om het bijzonder plan van aanleg (BPA) ‘Stedelijk Park Spoor Noord’ definitief te aanvaarden.

Op 15 mei 2012 besliste de raad van bestuur van Ziekenhuis Netwerk Antwerpen (ZNA) om een nieuw ziekenhuis te bouwen op de Kop Spoor Noord. ZNA wees de uitvoering van dit project toe aan het consortium “Kairos – Euro Immo Star” en koos hiermee voor een locatie ter hoogte van de Kempenstraat, meer specifiek de bouwvelden W1 en W2 zoals aangeduid in het BPA.

ZNA wenst een nieuwbouw ziekenhuis met ziekenhuisfuncties, complementaire functies en een ondergrondse parking en twee woontorens te realiseren. Het ontwerp voor het geheel van het nieuwe ziekenhuis en complementaire functies, zoals goedgekeurd door de raad van bestuur van ZNA, wijkt echter op een aantal punten af van het goedgekeurde BPA.

De in het BPA opgenomen stedenbouwkundige voorschriften voor deze bouwvelden zijn destijds bedacht met het oog op een gemengde stedelijke ontwikkeling. De uitzonderlijke aard van het programma en typologie van het ziekenhuis stemt echter niet overeen met de klassieke gemengde stedelijke ontwikkeling die vertaling kreeg in voorschriften in het BPA. De functie van ziekenhuis werd bij de opmaak van het BPA immers niet overwogen. De herziening van het BPA door middel van een gemeentelijk ruimtelijk uitvoeringsplan (RUP) is bijgevolg noodzakelijk voor de realisatie van het ziekenhuis met torens zodat de gewenste functionele mix van 80% uit het BPA gehandhaafd kan blijven.

Op 13 juli 2012 (jaarnummer 7419) besliste het college om het bijzonder plan van aanleg ‘Stedelijk Park Spoor Noord’ (goedgekeurd door de minister op 29 juni 2005) gedeeltelijk te herzien via de opmaak van een gemeentelijk ruimtelijk uitvoeringsplan in functie van de realisatie van het nieuwe ziekenhuis.

Op 19 september 2012 besliste het directiecomité van AG Stadsplanning Antwerpen om de opdracht tot gedeeltelijke herziening van het bijzonder plan van aanleg ‘Stedelijk Park Spoor Noord’ via de opmaak van een ruimtelijk uitvoeringsplan toe te kennen binnen haar raamovereenkomst ruimtelijke uitvoeringsplannen met Grontmij Vlaanderen nv.

Het college keurde op 25 januari 2013 (jaarnummer 13029) de richtnota, als eerste stap in de opmaak van het RUP goed.

Op 28 maart 2014 (jaarnummer 3440) nam het college kennis van het voorontwerp-RUP en besliste om de adviezen in te winnen van de besturen en openbare instellingen, zoals opgelegd in de Vlaamse Codex Ruimteljke Ordening (VCRO), art.2.2.13.§1, de districtsraad Antwerpen en de gemeentelijke commissie voor ruimtelijke ordening (GECORO). Op 20 mei 2014 werd een plenaire vergadering georganiseerd op basis van het voorontwerp - RUP Zorgsite Kempenstraat.

Parrallel aan het proces tot opmaak van het RUP werden de effecten van dit plan op mens en milieu onderzocht aan de hand van een plan-MER-screeningsrapportage.

De plan-MER-screeningsrapportage werd op 29 november 2013 voor advies opgestuurd naar alle adviesverlenende instanties zoals aangegeven door de dienst MER. Naar aanleiding van deze adviezen werd een bijkomende geluidsstudie opgemaakt en als bijlage gevoegd aan de screeningsnota. De bundeling van de adviezen en antwoorden werd door de stad Antwerpen, als initiatiefnemer van het RUP, op 9 mei 2014 naar de dienst MER verstuurd met het verzoek tot ontheffing van de plan-MER-plicht.

Op 23 mei 2014 keurde de Vlaamse regering het technisch-financieel plan en het definitief principieel akkoord voor de betoelaging van het nieuwbouwziekenhuis van ZNA goed.

Op 6 juni 2014 (jaarnummer 6025) keurde het college goed om het RUP ter voorlopige vaststelling aan de gemeenteraad voor te leggen. Omwille van de uitgestelde beslissing van de dienst MER over de ontheffing van de plan-MER-plicht kon het RUP, overeenkomstig de milieuwetgeving, niet worden voorgelegd aan de gemeenteraad. Het dossier van de plan-MER-screening werd vervolgens nog tweemaal aangevuld en opgestuurd naar de dienst MER met telkens een nieuw verzoek tot ontheffing van de plan-MER-plicht op 20 juni 2014 en 8 augustus 2014. 

Doelstellingen van het RUP
De algemene doelstelling van het RUP is het mogelijk maken van de realisatie van het nieuwe ziekenhuis met flankerende woontorens en dit binnen de ‘geest’ van stedelijkheid (densiteit, functiemix) van het BPA Stedelijk Park Spoor Noord. Het BPA wordt hiervoor gedeeltelijk herzien, met name de bouwpercelen W1 en W2 en het stedelijk plein aansluitend op de Noorderplaats.

Daarnaast wil het RUP de realisatie van de tramlijn naar Ekeren - in kader van het project Brabo 2 - faciliteren door de afbakening van de zone van het stedelijk plein in overeenstemming te brengen met het geplande tramtracé.
Als laatste wil het RUP een bebouwing op de zone van het stedelijk plein mogelijk maken teneinde de stedenbouwkundige kwaliteit van deze plek te verbeteren. Deze bebouwing wordt geïntegreerd in de volumetrische opzet van het ziekenhuis met woontorens en draagt bij in de integratie ervan in de bebouwing van het Eilandje. Hiervoor werd bijkomend ruimtelijk onderzoek uitgevoerd.

Afbakening plangebied
Het RUP sluit in het westen, ter hoogte van de Binnenvaartstraat, aan op het plangebied van het RUP Eilandje. In het oosten van het plangebied neemt het RUP het bouwperceel W3 uit BPA Stedelijk Park Spoor Noord als grens en in het noorden vormen de dokranden de begrenzing van het plangebied. De Noorderlaan vormt de zuidelijke grens.

Overeenstemming met het strategisch Ruimtelijk Structuurplan Antwerpen (s-RSA)
De Kop Spoor Noord ligt op het raakvlak van de 'harde ruggengraat' (grootstedelijke functies) en 'zachte ruggengraat' (vijf parken), waar volgende accenten worden gelegd:

• gemengde stedelijke ontwikkeling;
• geselecteerd als kantoorlocatie;
• continuïteit van het publieke domein (als rode draad voor kwalitatieve ontwikkeling);
• respecteren van de regels voor het bouwen in de ecostad en bouwen in het park (grenzen, fronten, toegankelijkheid, continuïteit groen, …);
• openbaar vervoer;
• beeldkwaliteit;
• respect voor landschap, waterstructuur en cultuurhistorisch erfgoed.

Het RUP past binnen dit kader.

Afwijkingen ten aanzien van het BPA
Het RUP vertrekt van enerzijds de bouwvoorschriften uit het BPA en van anderzijds het ontwerp van het nieuwe gebouwencomplex. Dit bestaat uit drie gebouwen: een centraal ziekenhuisgebouw met administratieve toren en twee flankerende woontorens.

Ten aanzien van het wedstrijdontwerp wordt ter hoogte van het stedelijk plein aan de Binnenvaartstraat de mogelijkheid tot bebouwen voorzien. Deze bebouwing sluit aan op het ziekenhuisproject met woontorens en draagt bij tot de integratie in het bouwweefsel van het Eilandje. Deze bebouwing vormt een antwoord op een van de onderzoeksvragen uit de richtnota (onderzoek naar bebouwingsmogelijkheden van het stedelijk plein grenzend aan de Noorderplaats ter verbetering van de verblijfskwaliteit van het plein) en volgt de stedenbouwkundige opzet van het Eilandje inzake inplanting en bouwhoogte.

De torens herbergen woningen en voorzien in commerciële gelijkvloerse verdiepingen. Op het gelijkvloers van het ziekenhuis komt een ‘zorgboulevard’, een interne straat met het onthaal van het ziekenhuis en commerciële functies ondersteunend aan het ziekenhuis en/of de nabijgelegen buurt. De zorgboulevard maakt het ziekenhuis toegankelijk vanuit vier kanten (Londenstraat, dokken, park, hogescholencampus).

De voorziene functievermenging, de stedelijke uitstraling, de gerichtheid van het ziekenhuisprogramma met zorgboulevard op de omgeving en het ondergronds realiseren van een groot aantal vierkante meters verantwoorden de noodzakelijke aanpassingen aan het BPA. Deze aanpassingen omvatten:

• een verhoging van de bebouwingsgraad (van 66.055,50m² bruto bovengrondse vloeroppervlakte naar 83.000,00m² bovengrondse bruto-vloeroppervlakte of een verhoging met 26%);
• het samenvoegen van de bouwpercelen W1 en W2;
• een wijziging van de geleding van de gebouwen (sokkel, stedelijke gevel, toren);
• verhoging van de toegelaten bouwhoogte van de centraal gepositioneerde toren (administratieve functies ziekenhuis) van 80,00m tot maximaal 90,00m;
• een verhoging van de bouwhoogte van de woontorens (van 80,00m naar 81,00m);
• het opleggen van een minimale bouwhoogte voor de torens van 75,00m;
• het RUP voegt de zones voor openbaar plein en openbare wegenis ter hoogte van de Binnenvaartstraat samen tot een zone voor publiek domein teneinde het nieuwe tramtracé (project Brabo 2) hier mogelijk te maken;
• toelaten van bebouwing op stedelijk voorplein (3.500,00m² bruto bovengrondse vloeroppervlakte);
• toelaten van bebouwing onder de zone voor publiek domein (Pu) in functie van de ontsluiting van het ziekenhuis (25.000,00m²).

Daarnaast voorziet het RUP in een terugvalscenario (in het geval van niet realiseren van het ziekenhuiscomplex), dat het opzet van de bepalingen van het BPA overneemt.

De voorschriften
In het scenario van het ziekenhuis is gezocht naar een evenwicht tussen het op maat schrijven van het RUP voor dit specifieke project en het inbouwen van de nodige flexibiliteit in afmetingen en functies teneinde nog – zij het beperkt - een ontwerpvrijheid te behouden.

De belangrijkste algemene voorschriften zijn:

• algemene bepalingen met betrekking tot duurzame stedenbouw en duurzaam bouwen en inpassing in de bestaande context;
• algemene bepalingen met betrekking tot de beeldkwaliteit;
• algemene bepalingen met betrekking tot hoogbouw.

De belangrijkste bijzondere voorschriften zijn:

• bepalingen omtrent toegelaten functies per bestemmingszone met het oog op realiseren van stedelijke mix;
• bepalingen die de maximaal te realiseren bruto vloeroppervlakte vastleggen, bovengronds en ondergronds;
• bepalingen die de architecturale opzet van het BPA (sokkel, stedelijke gevel, toren) en het ontwerp van het nieuwe gebouwencomplex met bebouwing op het stedelijk plein ter hoogte van de Noorderplaats (sokkel, bovenbouw, toren) vertalen;
• bouwvoorschriften per bestemmingszone met opgave van de maximale afmetingen voor sokkel, stedelijke gevel en/of bovenbouw en toren;
• bepalingen omtrent verplicht te realiseren private open ruimte per bouwperceel;
• bepalingen die doorsteken voor zacht verkeer vrijwaren teneinde de link tussen het noordelijk en het zuidelijk deel van het Park Spoor Noord te kunnen realiseren en hiermee ook de toegankelijkheid van het complex verzekeren (overdruk);
• bepalingen die de realisatie van het concept van de zorgboulevard verplichten en hiermee de toegankelijkheid verzekeren (overdruk);
• bepalingen met betrekking tot het verplicht ondergronds parkeren en de toegang ertoe voor gemotoriseerd verkeer en voetgangers;
• bepalingen voor de inrichting van het publiek domein.

De voorschriften zijn op eenzelfde manier opgebouwd voor de twee scenario’s.

Aanpassing RUP naar aanleiding van de ontvangen adviezen

Stedenbouwkundige voorschriften:

• verduidelijkingen in de omschrijvingen van de bepalingen;
• verdere uitwerking van de twee gebruikte scenario's;
• algemene bepalingen met betrekking tot te nemen maatregelen in functie van akoestiek en lucht; 
• uitbreiding van de bepalingen over de doorsteken en de doorwaadbaarheid van het plangebied;
• bepalingen aangaande maatregelen mobiliteit (bv. parkeren en stallen van gemotoriseerde voertuigen en fietsen);
• bepalingen voor buurtgerichtheid van commerciële functies. 

Toelichtingsnota:

• aanvulling van de plannings- en juridische context aangaande het strategisch Ruimtelijk Structuurplan Antwerpen, het project Brabo 2, seveso-richtlijn, gewestelijke hemelwaterverordening;
• aanvulling van de visie over mobiliteit en de maatregelen voortkomend uit de mober;
• aanvulling van de visie over de doorwaadbaarheid van het plangebied;
• aanvulling mbt eventuele toekomstige aanleg warmtenet.

Milieueffectenrapportage (MER)

De dienst MER van de Vlaamse overheid, Departement Leefmilieu, Natuur en Energie, besliste op 22 augustus 2014 dat het voorgenomen plan geen aanleiding geeft tot aanzienlijke negatieve milieugevolgen en dat de opmaak van een plan-MER niet nodig is.

Waterparagraaf
Het plangebied bevindt zich in het bekken van de Benedenschelde, meer bepaald in het deelbekken van de Schelde Haven. Door het plangebied zelf lopen geen waterlopen. In de directe omgeving zijn een aantal dokken gelegen die als bevaarbare waterloop geklasseerd zijn in de Vlaamse Hydrografische Atlas (VHA).

Sinds het Uitvoeringsbesluit van 1 maart 2011 is de kaart van overstromingsgevoeligheid (2011) verplicht te raadplegen. De andere watertoetskaarten zijn niet meer verplicht te raadplegen in het kader van de watertoets maar kunnen eventueel wel nuttige informatie opleveren. Het plangebied ligt niet in overstromingsgevoelig gebied (2011).

De andere kaarten leveren volgende informatie op:

• het gehele plangebied is zeer grondwaterstromingsgevoelig (type 1);
• het gehele plangebied is niet infiltratiegevoelig;
• het plangebied is gedeeltelijk erosiegevoelig (Figuur 5‑25) door de helling van de taluds langs de Noorderlaan (zie hellingenkaart, Figuur 5‑26).

Gezien het plangebied zeer grondwaterstromingsgevoelig is, dient advies aangevraagd te worden bij de bevoegde adviesinstantie indien een ondergrondse constructie gebouwd wordt met een diepte van meer dan 5,00m en een horizontale lengte van meer dan 100,00m. Dit is bij onderhavig project zeker het geval: er worden 3 ondergrondse bouwlagen voorzien met een lengte van circa 220,00m. Er dient bijgevolg advies gevraagd te worden volgens bovenstaande regelgeving.

De erosiegevoeligheid van het gebied is irrelevant omdat er geen landbouwpercelen voorkomen.

Het afvalwaterbeleid wordt gestuurd via de gemeentelijke zoneringsplannen, waarin afgebakend wordt welke zones te rioleren zijn en in welke zones IBA’s moeten komen (al dan niet collectief beheerd). Het plangebied valt volledig binnen het “centraal gebied”.

De invulling van het plangebied voorziet de mogelijkheid van bijkomende gebouwen en/of verharde oppervlakten. Het RUP dient steeds te beantwoorden aan de vigerende normen van het besluit van de Vlaamse regering van 1 oktober 2004 houdende vaststelling van een gewestelijke stedenbouwkundige verordening inzake hemelwaterputten, infiltratievoorzieningen, buffervoorzieningen en gescheiden lozing van afvalwater en hemelwater.

Het algemeen uitgangsprincipe hierbij is dat hemelwater in eerste instantie zoveel mogelijk gebruikt wordt. In tweede instantie moet het resterende gedeelte van het hemelwater worden geïnfiltreerd of gebufferd, zodat in laatste instantie slechts een beperkt debiet vertraagd wordt afgevoerd.

De opvang en afvoer van hemelwater afkomstig van de gebouwen dient in overeenstemming met deze verordening opgevangen te worden op het terrein zelf, waardoor er geen effecten te verwachten zijn op de waterhuishouding.

Volgens de gewestelijke stedenbouwkundige verordening dient het buffervolume van een infiltratie-voorziening in verhouding te staan tot het gerealiseerde infiltratiedebiet. Het buffervolume van de infiltratievoorziening dient minimaal 300 liter per begonnen 20 vierkante meter referentieoppervlakte van de verharding te bedragen. De oppervlakte van de infiltratievoorziening dient minimaal 2 vierkante meter per begonnen 100 vierkante meter referentieoppervlakte van de verharding te bedragen. Van deze afmetingen kan slechts afgeweken worden indien de aanvrager aantoont dat de door hem voorgestelde oplossing een afdoende buffer- en infiltratiecapaciteit heeft.

Indien het plangebied (ca. 2,00 ha) volledig zou verhard worden – wat niet het geval zal zijn – komt dit overeen met een minimale infiltratieoppervlakte van 400 m² en een minimaal buffervolume van 300 m³. Tevens zal in de mate van het mogelijke hergebruik van hemelwater (sanitair,…) plaatsvinden.

Milderende maatregelen voor de discipline water zijn:

• advies aanvragen mmet betrekking tot de ondergrondse bouwlagen (diepte groter dan 5,00m en horizontale lengte groter dan 100,00m);
• toepassen van het Hemelwaterbesluit.

Op te heffen verkavelingen
In het plangebied zijn geen verkavelingen van kracht.

Voorkooprecht
Het RUP vestigt geen voorkooprecht.

Planschade/planbaten
Volgens het register planschade-planbaten gebeurt er een bestemmingswijziging ten aanzien van het BPA Stedelijk Park Spoor Noord die aanleiding kan geven tot een planbatenheffing:

• het plein ter hoogte van de Binnenvaartstraat van het gedeeltelijk te vervangen BPA waar de bestemming wijzigt van zone voor openbaar plein en voetgangers naar zone voor centrumfuncties - Ce2;
• de voetgangersverbinding tussen de bouwpercelen W1 en W2 van het gedeeltelijk te vervangen BPA waar de bestemming wijzigt van zone voor openbaar plein en voetgangers naar zone voor centrumfuncties Ce1.

Stedenbouwkundige lasten
De ontwikkeling van het ziekenhuiscomplex met flankerende woontorens en flankerende bebouwing op het stedelijk plein heeft ingrijpende gevolgen op de omgeving in die zin dat er aanpassingen aan het openbaar domein dienen te gebeuren om het ziekenhuis te integreren in het stedelijk weefsel, (integraal) toegankelijk te maken en te kunnen ontsluiten op een kwalitatieve manier.

Gesprekken met de projectontwikkelaar en grondeigenaar over wie welke kosten van deze noodzakelijke heraanleg van het openbaar domein zal dragen resulteerden in een overeenkomst “Stedenbouwkundige lasten Antwerpen - Zorgsite Kempenstraat”. De gemeenteraad keurde deze overeenkomst goed op 23 juni 2014 (jaarnummer 577).

Artikel 2.2.13 en volgende van de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening (VCRO) die de procedure vastleggen voor de opmaak van een RUP.

Met de goedkeuring van het besluit betreffende de milieueffectrapportage over plannen en programma’s door de Vlaamse regering op 12 oktober 2007, moet de initiatiefnemer van een plan met - mogelijk - aanzienlijke milieueffecten, zoals bijvoorbeeld ruimtelijke uitvoeringsplannen, deze milieueffecten en eventuele alternatieven in kaart brengen.

Decreet van 18 juli 2003 betreffende het integraal waterbeleid, artikel 8, §1 en 2, gewijzigd 19 juli 2013.
Besluit van de Vlaamse regering van 20 juli 2006 tot vaststelling van nadere regels voor de toepassing van de watertoets, artikel 2 en 4.
Besluit van de Vlaamse regering van 20 juli 2006 tot vaststelling van nadere regels voor de toepassing van de watertoets in bijlage IX tot XV opgenomen kaarten.

Data in vet cursief zijn raming