2014_CBS_09580 - Duurzame stad - Vaststelling stedelijk geluidsactieplan Antwerpen 2014-2019. Collegiale brieven aan Vlaamse regering en Infrabel over bijkomende gewestelijke maatregelen - Goedkeuring

In steden is omgevingslawaai één van de belangrijkste milieufactoren die de kwaliteit van de leefomgeving bepalen. In Europa heeft geluidshinder van alle milieugerelateerde factoren na luchtkwaliteit de belangrijkste negatieve impact op de volksgezondheid. Chronische blootstelling aan omgevingslawaai geeft aanleiding tot verschillende gezondheidseffecten zoals stress, hoge bloeddruk, cardiovasculaire aandoeningen, cognitieve effecten en slaapstoornissen.

Met de Europese richtlijn 2002/49/EG van 25 juni 2002 betreffende de evaluatie en de beheersing van omgevingslawaai (gepubliceerd op 18 juli 2002) wordt gestreefd naar een gemeenschappelijke Europese aanpak om de gezondheidsschadelijke effecten door blootstelling aan omgevingslawaai te voorkomen of te verminderen. Het toepassingsgebied beperkt zich tot geluidshinder afkomstig van weg- en spoorverkeer, luchtvaart en industriële activiteiten. De richtlijn verplicht de lidstaten elke vijf jaar geluidsbelastingskaarten op te maken van alle agglomeraties met meer dan 100.000 inwoners om de blootstelling van de bevolking te bepalen. Vervolgens moet na elke ronde geluidskaarten ook een actieplan worden aangenomen om de vastgestelde geluidshinder te voorkomen of te beperken. Alle geluidskaarten en actieplannen moeten worden gerapporteerd aan de Europese Commissie.

De Europese richtlijn is via Vlarem (Vlaams reglement betreffende de milieuvergunning) omgezet in Vlaamse regelgeving (22 juli 2005). Met ondersteuning van de Vlaamse overheid liet de stad in 2010 de eerste ronde strategische geluidbelastingkaarten voor de agglomeratie Antwerpen opmaken (Société Générale de Surveillance (SGS), 2010). Op 17 december 2010 keurde de Vlaamse regering de geluidskaarten voor de agglomeratie Antwerpen goed.

De Vlaamse milieuadministratie stelde hierna een tussentijds geluidsactieplan op waarin bestaande maatregelen zijn opgenomen en een aanzet is gegeven om nieuwe of aangepaste maatregelen uit te werken. Op 1 april 2011 werd dit geluidsactieplan voor de agglomeratie Antwerpen goedgekeurd door de Vlaamse regering.

Het college besliste op 15 oktober 2010 (jaarnummer 12882) om aan  de Vlaamse instelling voor technologisch onderzoek (VITO) en Technum Tractebel Engineering de opdracht te geven de huidige situatie verder in kaart te brengen, knelpunten te definiëren en maatregelen voor te stellen om in de stad Antwerpen de luchtkwaliteit te verbeteren en de blootstelling aan omgevingslawaai te verminderen. Op 6 mei 2011 (jaarnummer 10155) nam het college kennis van het eindrapport “Voorstel van maatregelen om de luchtkwaliteit te verbeteren en de geluidshinder te beheersen in de stad Antwerpen” en besliste het om een eerste selectie maatregelen goed te keuren (jaarnummer 10156). In het kader van deze studie werd een knelpuntenlijst opgesteld van straten waar de bewoners worden blootgesteld aan geluidsniveaus Lden (gemiddelde waarde per etmaal) van meer dan 70 dB (decibel).

In 2013 startte de Vlaamse milieuadministratie met de opmaak van de 2de ronde geluidskaarten voor de agglomeratie Antwerpen. Deze kaarten werden op 6 juni 2014 door de Vlaamse regering goedgekeurd.

Op 20 september 2013 keurde het college de procesnota goed voor de opmaak van een stedelijk geluidsactieplan op maat van de stad Antwerpen (jaarnummer 09418). Dit actieplan focust op maatregelen die mogelijk zijn binnen de bevoegdheden van de stad en die op relatief korte termijn door de stad zelf kunnen uitgevoerd worden.

Op 28 maart 2014 keurde het college het ontwerp geluidsactieplan Antwerpen 2014-2019 goed (jaarnummer 03437) en werd het op 28 april 2014 ter kennisneming voorgelegd aan de gemeenteraad (jaarnummer 00378). Hierna werd advies gevraagd aan de Gemeentelijke Commissie voor Ruimtelijke Ordening (Gecoro), de Adviesraad voor Duurzame Ontwikkeling en Milieu Antwerpen (ADOMA) en de districten.

In een latere fase zal het stedelijk geluidsactieplan als basis dienen voor het tweede geluidsactieplan voor de agglomeratie Antwerpen in het kader van de Europese Richtlijn 2002/49/EG. Hiervoor zal de Vlaamse milieuadministratie het stedelijk geluidsactieplan aanvullen met Vlaamse acties en maatregelen. Het procesverloop van het stedelijke en gezamenlijke geluidsactieplan wordt verder in dit besluit weergegeven.

Definitief stedelijk actieplan omgevingslawaai 2014-2019

Op basis van een geïntegreerde benadering van omgevingslawaai en het geluidsklimaat in Antwerpen werd een geluidsbeleidskader uitgewerkt op basis van vier pijlers: kennis opbouwen over omgevingslawaai, streven naar stille bronnen, het verbeteren of beschermen van het geluidsklimaat in bestaande situaties en het waarborgen van een goed geluidsklimaat in nieuwe situaties. Binnen deze vier pijlers stelt de stad een maatregelenpakket samen uitgaande van de eigen bevoegdheden. Elke maatregel wordt verder verfijnd in een aantal acties. Zo verzekert zij een samenhangend beleid waarbinnen acties op maat kunnen worden geformuleerd. 

PIJLER 1 - Beleidsvorming omgevingslawaai

De eerste pijler focust op beleidsvorming rond omgevingslawaai in een brede context. Dit actieplan stelt in de eerste plaats maatregelen voor die binnen de stedelijke bevoegdheid kunnen worden genomen. Het is echter belangrijk dat de stad op de hoogte blijft van de ontwikkelingen en beleidsvorming op de hogere beleidsniveaus. Daarnaast betreft kennisopbouw ook het correct in beeld brengen van het huidige geluidsklimaat en evoluties in de geluidsproblematiek. Op die manier kunnen knelpunten worden geïdentificeerd en kunnen doorgevoerde maatregelen worden geëvalueerd.

De maatregelen onder deze pijler zijn:

• P1M1: opmaak, validatie en ontsluiting strategische geluidsbelastingskaarten agglomeratie Antwerpen;
• P1M2: opvolgen Vlaams beleid rond geluidshinder. De stad neemt actief deel aan overleg met de Vlaamse milieuadministratie en onderhoudt een actieve samenwerking met andere Vlaamse steden rond geluidshinder;
• P1M3: opvolgen Europees beleid rond geluidshinder. De stad neemt deel aan de overlegmomenten van de werkgroep Noise (geluid) van Eurocities en onderhoudt een actieve samenwerking met andere Europese steden rond geluidshinder.

PIJLER 2 - Stille bronnen

Maatregelen aan de bron zijn het meest effectief als het gaat om het terugdringen van geluidshinder. Bronmaatregelen krijgen daarom de voorkeur boven overdrachtsmaatregelen of maatregelen bij de ontvanger. Maatregelen uit deze categorie liggen echter zelden binnen de stedelijke bevoegdheid. Het aanpakken van geluidsbronnen zoals wegverkeer, spoorverkeer, vliegverkeer en industrie vereist veelal acties op gewestelijk, federaal of zelfs Europees niveau. De stad neemt waar mogelijk maatregelen binnen de eigen bevoegdheden, bijvoorbeeld door het geven van het goede voorbeeld met de eigen stadsvloot, het opvolgen van het beleid op hogere niveaus en het overleggen met hogere overheden.

De maatregelen onder deze pijler zijn:

• P2M1: Antwerpen anders mobiel. Vooral gemotoriseerde voertuigen zoals bussen, auto's, vrachtwagens en scooters veroorzaken geluidshinder. Deze maatregel integreert de aanpak van geluidshinder in het stedelijk mobiliteitsbeleid en zet in op duurzame dienstverplaatsingen;
• P2M2: stille logistiek. Een slimme organisatie van de stedelijke logistiek kan de geluidshinder door vrachtverkeer in de stad verminderen. De stad informeert marktpartijen en faciliteert waar mogelijk om een duurzame stedelijke distributie op gang te trekken. Daarnaast neemt de stad deel aan het PIEK-project dat de impact van laden en lossen van goederen wil beperken;
• P2M3: stille voertuigen. De stad volgt het Europees beleid rond de geluidsemissienormen van voertuigen op en houdt rekening met de geluidsprestaties van voertuigen en banden in haar eigen aankoopbeleid;
• P2M4: snelheid en ritdynamiek optimaliseren. Verkeer veroorzaakt minder lawaai aan lage snelheden en bij een vlotte doorstroming. De zones 30 worden zoveel mogelijk uitgebreid en de stad volgt de uitvoering van de actie “onderzoeken en, indien nuttig, uitvoeren van een verlaging van de maximale rijsnelheid op onder meer de Ring Antwerpen, de E34 en de E17, ten einde de verkeeremissies te verminderen” uit het actieplan fijn stof en NO₂ (stikstofdioxide) haven en stad Antwerpen op;
• P2M5: overkappingen over de ring rond Antwerpen. De stad volgt het onderzoek door Vlaanderen naar de overkappingsmogelijkheden van de ring rond Antwerpen en de randvoorwaarden en beperkingen op;
• P2M6: stil openbaar vervoer en goederenspoorverkeer. De stad overlegt met de federale overheid, de NMBS en De Lijn over nieuwe infrastructuurprojecten die kunnen leiden tot geluidsreducties en geluidsverminderende technische maatregelen voor het openbaar vervoer en goederenspoorverkeer;
• P2M7: stil vliegverkeer. De stad volgt de overlegmomenten van de luchthaven van Deurne waar jaarlijks de geluidscontouren worden besproken nauwgezet op;
• P2M8: stille industrie. De stad legt indien nodig bijzondere voorwaarden op in milieuvergunningen voor industriële activiteiten en houdt rekening met mogelijke geluidshinder bij de inplanting van nieuwe woningen of geluidsgevoelige gebouwen in de omgeving van industriële activiteiten.

PIJLER 3 - Verbeteren en beschermen van het bestaande geluidsklimaat

De geluidsbelastingskaarten van de agglomeratie Antwerpen tonen aan dat het bestaande geluidsklimaat in Antwerpen vooral in de kernstad en in de buurt van belangrijke wegen en spoorwegen problematisch is. Hier zijn geluidsknelpunten geïdentificeerd met geluidsniveaus (L_den) hoger dan 70dB. Het is belangrijk dat minstens deze hotspots worden weggewerkt. Tegelijkertijd is het van belang om de gebieden en zones waar de geluidsniveaus wel voldoen, te beschermen om te garanderen dat minstens hetzelfde geluidsklimaat gehanteerd blijft.

De maatregelen onder deze pijler zijn:

• P3M1: stille wegdekken. Er wordt een proefproject opgestart om na te gaan welke toepassing van stille wegdekken om het wegverkeerslawaai in de stad terug te dringen haalbaar en efficiënt is;
• P3M2: doordacht straatontwerp om wegverkeerslawaai te beperken. Bij het ontwerp van het openbaar domein kunnen bepaalde inrichtingsprincipes bijdragen tot een vermindering van de geluidshinder door verkeer;
• P3M3: Antwerpenaren informeren over geluidsisolatie bij renovatie van woningen; 
• P3M4: akoestische sanering van geluidsknelpunten. Bij de heraanleg van knelpuntstraten waar bewoners worden blootgesteld aan geluidsniveaus van meer dan 70dB worden geluidsreducerende maatregelen genomen;
• P3M5: geluidsafscherming langs bestaande woongebieden naast grote verkeersinfrastructuren. Er wordt ontwerpend onderzoek uitgevoerd over de mogelijke locaties, vorm en uitzicht van geluidsafscherming. Stad en Vlaams gewest gaan over tot de plaatsing van nieuwe schermen of tot onderhoud en vervanging van bestaande geluidsschermen;
• P3M6: stilteplekken in de stad. Aan de hand van bepaalde criteria wordt nagegaan welke locaties in de stad als stilteplek kunnen worden beschouwd. Vervolgens worden deze plekken als dusdanig behouden en gefaciliteerd.

PIJLER 4 - Waarborgen van het geluidsklimaat in nieuwe situaties en stadsontwikkelingsprojecten

De stedelijke bevolking blijft groeien. Hierdoor vergroot de druk op de nu al schaarse ruimte. De stad moet dus op zoek naar nieuwe ontwikkelingsgebieden of mogelijkheden om bestaande stadsdelen te verdichten om de groeiende stadsbevolking op te vangen. De laatste vrije ruimtes die in de stad nog beschikbaar zijn, bevinden zich vaak in de buurt van belangrijke weginfrastructuren met hoge geluidsniveaus. Een andere uitdaging schuilt in het behouden of verbeteren van de leefkwaliteit terwijl de beschikbare ruimte intensiever wordt gebruikt. Om de leefkwaliteit in deze nieuwe stadsontwikkelings- of stadsvernieuwingsprojecten te waarborgen, moeten van bij de ontwerpfase maatregelen genomen worden om de geluidshinder te beperken.

De maatregelen onder deze pijler zijn:

• P4M1: rekening houden met geluidshinder bij nieuwe stadsontwikkelings- en stadsvernieuwingsprojecten. De stad integreert geluidshinder in de evaluatie en actualisatie van het Strategisch Ruimtelijk Structuurplan Antwerpen en het ontwerpend onderzoek Labo XX;
• P4M2: verhinderen/beperken geluidshinder nieuwe stadsontwikkelingsprojecten. Met deze maatregel wordt geluidshinder beschouwd op het stedenbouwkundig schaalniveau, binnen het projectgebied. Bij elk nieuw stadsontwikkelingsproject wordt een geluidsstudie uitgevoerd en wordt gestreefd naar een hoog akoestisch comfort; 
• P4M3: geluidsafscherming langs nieuwe woonontwikkelingen en gevoelige gebouwen naast grote verkeersinfrastructuren. De stad overlegt met de Vlaamse overheid over de plaatsing van geluidsschermen langs nieuwe woongebieden en geluidsgevoelige gebouwen.
• P4M4: milderende maatregelen bij aanleg nieuwe (spoor)weginfrastructuur door hogere overheden. De stad bepleit gedurende het ontwerpproces van nieuwe (spoor)weginfrastructuur de toepassing van milderende maatregelen.

Adviesronde

Over het ontwerp geluidsactieplan werd advies gevraagd aan de Gecoro, de Adoma en de districten. Elk van hen bracht advies uit. Het document werd voor commentaar ook voorgelegd aan het gemeentelijk havenbedrijf Antwerpen en het Vlaams departement Leefmilieu, Natuur en Energie (LNE).

De adviezen en aanbevelingen van Gecoro, Adoma en districten hadden vooral betrekking op de koppeling van het geluidsactieplan met het stedelijk mobiliteitsbeleid, de aanpak van het verkeerslawaai afkomstig van de ring rond Antwerpen en de vraag naar geluidsschermen op specifieke knelpunten.

De adviezen en vragen naar verduidelijking hebben geleid tot de volgende aanvullingen in het geluidsactieplan:

• Pijler 2, P2M4 werd aangevuld met de actie: De stad volgt de uitvoering van de actie "onderzoeken en, indien nuttig, uitvoeren van een verlaging van de maximale rijsnelheid op onder meer de Antwerpse ring, de E34 en de E17 ten einde de verkeersemissies te verminderen" uit het "Actieplan fijn stof en NO₂ haven en stad Antwerpen" op;
• Pijler 2 werd aangevuld met de maatregel P2M5: Overkappingen over de ring rond Antwerpen;
• Bijlage 3 werd aangevuld met de interne stedelijke doelstellingen en indicatoren met het oog op de vermindering van de blootstelling aan geluidshinder in de stad Antwerpen.

Verder proces

Op Vlaams en Europees niveau kadert het "Geluidsactieplan Antwerpen 2014-2019" in het voortraject van de tweede ronde “geluidskaarten en geluidsactieplannen” zoals voorgeschreven door de Europese richtlijn Omgevingslawaai.

Na de goedkeuring van het definitieve geluidsactieplan door het college zal het Vlaams departement Leefmilieu, Natuur en Energie het stedelijk geluidsactieplan aanvullen met maatregelen binnen de Vlaamse bevoegdheden. Over het gezamenlijke geluidsactieplan voor de agglomeratie Antwerpen dat aldus tot stand komt zal vervolgens een openbaar onderzoek worden georganiseerd, waarna het ter goedkeuring zal worden voorgelegd aan het college en de Vlaamse Regering. Tenslotte wordt het gezamenlijk actieplan omgevingslawaai voor de agglomeratie Antwerpen gerapporteerd aan de Europese Commissie zoals de richtlijn Omgevingslawaai voorschrijft.

Onderstaande tabel geeft het verdere procesverloop schematisch weer.

Collegiale brief

In een collegiale brief gericht aan de Vlaamse regering wordt de goedkeuring van het stedelijk geluidsactieplan meegedeeld. Omdat uit de geluidsbelastingskaarten blijkt dat wegverkeer de grootste bron is van geluidshinder in de stad, wordt aan de Vlaamse regering gevraagd in aanvulling op het stedelijk geluidsactieplan bijkomende gewestelijke maatregelen te nemen die het wegverkeerslawaai afkomstig van gewestwegen verminderen. Hiermee wordt gedoeld op een consequente toepassing van stille wegdekken op alle gewestelijke wegen, een aanvulling van de prioriteitenlijst Geluid opgemaakt door het Agentschap Wegen en Verkeer met de gekende geluidsknelpunten in Antwerpen en een verhoging van de Vlaamse middelen voor de (co)financiering van geluidsschermen.

Na wegverkeer is spoorverkeer de belangrijkste bron van geluidshinder in de stad. Daarom wordt ook aan Infrabel, de infrastructuurbeheerder van het Belgische spoorwegennet, in een collegiale brief gevraagd gepaste maatregelen te nemen om het spoorverkeerslawaai te verminderen.