2015_CBS_01875 - Duurzame stad - Actieplan bijen in de stad. Concretisering - Goedkeuring

Het stedelijk bestuursakkkoord 2013-2018 stelt: "Regenputten, verticale tuinen, stadsimkers,… de stad staat open voor kleine veranderingen met een grote groene impact" (resolutie 46).

Onderzoek in steden leert dat bijen het beter doen in een stad (geen monoculturen en pesticiden) dan op het platteland en dat imkers graag hun bijenkasten in een stad plaatsen. Steden zoals Amsterdam, Berlijn, Londen, New York en Parijs hebben sedert jaren bijenkasten op daken in hun stad staan.

Onderzoek in 2014 door de universiteit van Antwerpen wees uit dat honing en andere bijenproducten, gegenereerd in de stad Antwerpen, vrij zijn van toxische stoffen.

Op 12 september 2014 (jaarnummer 9291) keurde het college de uitwerking van een actieplan bijen in de stad, met onder meer het organiseren van bijenteelt op daken van stedelijke gebouwen, goed.

In uitvoering van hogergenoemd collegebesluit werden volgende aspecten uitgewerkt:

• het bepalen van voorwaarden voor geschiktheid van daken van stadsgebouwen om bijenkasten en bijenhotels te plaatsen;
• de selectie van de eerste vijf gebouwen in kader van het pilootproject;
• de opmaak van een model van concessieovereenkomst, af te sluiten tussen stad Antwerpen en imker die gebruik wil maken van een stadsdak;
• de interne organisatie en vervolgacties in het kader van het actieplan.

Voorwaarden voor geschiktheid en selectie van daken

Daken om bijenkasten op te plaatsen, moeten fysiek gemakkelijk en veilig toegankelijk zijn (dragen van zware materialen), beloopbaar zijn, toegankelijk in het weekend, in goede staat zijn, locatie om uit straatzicht te blijven, afstand 20 meter tot woningdeur of -raam.

Uit de screening van het stedelijk patrimonium komen de volgende vijf gebouwen als eerste in aanmerking voor het plaatsen van bijenkasten en werden zij door de huisvestingscommissie gunstig geadviseerd: 

• Stadhuis, Grote Markt 1, 2000 Antwerpen;
• Atlasgebouw, Carnotstraat 110, 2060 Antwerpen;
• Den Bell, Francis Wellesplein 1, 2018 Antwerpen;
• Bibliotheek Couwelaar, Te Couwelaarlei 120, 2100 Deurne;
• Bibliotheek Park van Merksem, Van Heybeeckstraat 9A, 2170 Merksem.

Het plaatsen van bijenkasten op daken is gunningsplichtig. De stad Antwerpen, als eigenaar van deze daken, vraagt deze stedebouwkundige vergunningen aan. Deze aanvragen komen ook automatisch terecht bij de dienst monumentenzorg en onroerend erfgoed.

Voor de viering van de 450ste verjaardag van het stadhuis worden er maximum vier bijenkasten geïnstalleerd op het dak van het stadhuis. Er wordt onderzocht of de activiteiten van de bijen op het stadhuis via een webcam kunnen getoond worden.

Model van concessieovereenkomst

Voor het plaatsen van bijenkasten op stadsdaken wordt per gebouw een concessieovereenkomst afgesloten met de imker. Het model van concessieovereenkomst is opgenomen als bijlage. De overeenkomst regelt de locatie, het aantal te plaatsen bijenkasten, termijn en einde van de concessie, eigendomsaspecten, financiële aspecten, verplichtingen van imker en stad, verzekeringen, aansprakelijkheden en slotbepalingen.

Selectie van imkers

Met de imkerverenigingen in en rond Antwerpen is overleg gepleegd over de uitwerking van acties voor bijen in de stad. Met het advies van de imkerverenigingen werd rekening gehouden bij het opmaken van het model van concessieovereenkomst, criteria voor selectie van imkers en voedselmogelijkheden voor de bijen.

Voor de selectie van imkers die bijenkasten op stadsdaken mogen plaatsen, zal de stad een open oproep lanceren via de stadskanalen en de imkerverenigingen. De imkers worden geselecteerd op basis van volgende criteria:

• opleiding imkercursus gevolgd hebben en/of ervaring van minstens vijf jaar als imker kunnen aantonen via lidmaatschap van een imkervereniging met een referentie van de voorzitter van deze vereniging of via registratie bij het Federaal Agentschap voor de veiligheid van de voedselketen (FAVV). Indien de imker nog geen twee jaar in het land is, mag een verklaring op eer voorgelegd worden. De ervaring van deze imker zal na één jaar geëvalueerd worden door een team van ervaren imkers. Indien de imker enkel de opleiding heeft gevolgd en nog geen vijf jaar ervaring heeft, zal hij een peterschap aangaan met een imker met minstens zeven jaar ervaring;
• de imker heeft op het moment van de selectie een registratie bij het FAVV en een verzekering die alle mogelijke schade dekt;
• de toewijzing van een stadsdak (behalve voor stadhuis) aan een imker zal gebeuren op basis van de afstand van de woning van de imker tot het stadsdak. In geval van nood kan de imker snel ter plaatse zijn;
• voor de selectie van een imker voor het stadhuis wordt een voorstel van de kandidaat-imker gevraagd met betrekking tot wat de imker kan aanbieden voor het verbruik van de honing, op vlak van educatie en andere mogelijke meerwaarden voor de stad;
• de kandidatuurstellingen worden beoordeeld door een jury van medewerkers van de diensten stadsontwikkeling/energie en milieu en cultuur, sport, jeugd en onderwijs/algemeen onderwijsbeleid Antwerpen.

Interne organisatie en vervolgacties

De dienst stadsbeheer/vastgoed/ontwikkeling/ruimtebeheer onderzoekt welke bijkomende gebouwen in aanmerking komen om bijenkasten op hun dak te plaatsen. Gezien het beperkte aanbod aan stadsdaken die in aanmerking komen voor plaatsing van bijenkasten, zal de dienst stadsbeheer/vastgoed/ontwikkeling/ruimtebeheer ook de mogelijkheid onderzoeken om bijenkasten te plaatsen in tuinen van stedelijke gebouwen en van andere stedelijke infrastructuren zoals volkstuintjes indien het project succes heeft.

Om de overlevingskansen voor bijen te vergroten, is het belangrijk te kijken naar kwaliteit en kwantiteit van voedselmogelijkheden. Het is aangewezen meer inheemse drachtplanten (nectar- en pollendragende planten) voor zowel honingbijen als solitaire bijen te verwezenlijken. De dienst stadsbeheer/groen en begraafplaatsen houdt hiermee rekening bij aanplantingen.

Opvolgend onderzoek is aangeraden om verdere controle op de kwaliteit van bijenproducten uit te voeren. Onderzoek op concurrentie tussen honingbijen en solitaire bijen is nodig zodat dit project geen nadeel vormt voor voedselmogelijkheden voor solitaire bijen die al erg bedreigd worden. Aan de universiteit van Antwerpen zal gevraagd worden hierrond onderzoek te verrichten.

De dienst stadsontwikkeling/energie en milieu en de dienst cultuur, sport, jeugd en onderwijs/ algemeen onderwijsbeleid werken momenteel een educatief pakket uit over bijen in de stad dat van start kan gaan in september 2015.