2014_DRAN_00167 - Groene Singel - Site Spoor Oost. Voorontwerp korte termijn invulling. Advies - Goedkeuring

In het bestuursakkoord 2013 - 2018 van de stad staat de volgende passage over Spoor Oost: 'de stad start met de NMBS het overleg op om de herbestemming van het oude spoorwegemplacement Oost in Borgerhout bij voorkeur tot een 'duurzaam KMO Park Spoor Oost' met veel groen voor te bereiden'.

Ongeveer de helft van het "spoorwegemplacement Oost" of "de site Spoor Oost"  is niet meer in gebruik en wordt door de NMBS “vrijgegeven” voor iets nieuws. Momenteel gaat het enkel over de voormalige containerterminal: een zone van 10,80 hectare gelegen aan de extra muros kant van het ringspoor. Mits de realisatie van de Liefkenshoekspoortunnel én van de tweedehavenspoorontsluiting kunnen op lange termijn ook de bundels voor goederenverkeer inkrimpen waardoor het beschikbare terrein nog zal vergroten. Het ringspoor blijft ten allen tijde behouden en het opheffen van de bundels binnen het ringspoor is momenteel voor de NMBS ondenkbaar. Deze helft van de site, aanleunend bij de wijken van de Borgerhoutse binnenstad, blijft dus voor een aanzienlijke tijd spoorweginfrastructuur.

Op 28 maart 2014 (jaarnummer 3434) keurde het college het concept "Event-Park-Ing" goed als invulling van de site in afwachting van een definitieve herbestemming en als antwoord op een aantal actuele en acute stedelijke ruimtevragen. Het concept voorziet de invulling van de site met 3 hoofdbestemmingen - publieke ruimte, evenementen en evenementparkeren voor de sportpaleissite - aangevuld met een conciërgeprogramma in functie van de levendigheid en sociale controle. In hetzelfde besluit keurde het college het participatietraject voor dit project goed.

Op 18 april 2014 (jaarnummer 3439) besliste het college om vanaf 2015 de Sinksenfoor op de site Spoor Oost te organiseren, onder voorbehoud van het bereiken van een akkoord over het gebruik van de gronden.

Op 18 juli 2014 (jaarnummer 7573) keurde het college het parkeerconcept Singel Noord goed. Daarbij wordt een belangrijke rol voorzien voor Spoor Oost in het parkeerconcept voor de sportpaleissite, dit zowel tijdens als na de werf van de Oosterweelverbinding.

Op 26 september 2014 (jaarnummer 9749) keurde het college het voorontwerp voor de korte termijninvulling van Spoor Oost goed. Het voorontwerp wordt voor advies voorgelegd aan de betrokken actoren en daarna uitgewerkt tot een definitief ontwerp.

In opdracht van het college onderhandelt AG VESPA momenteel met de NMBS over een gebruiksovereenkomst voor Spoor Oost.

Voorontwerp

In navolging van het collegebesluit van 28 maart 2014 met de goedkeuring van het concept "Event-Park-Ing" werd het concept voor de korte termijninvulling van de site verder uitgewerkt tot een voorontwerp. 

Het voorontwerp vertrekt vanuit een gedetailleerde terreinopname van de bestaande toestand (sporen, verhardingen, ...). In functie van de korte termijninvulling en de strategische inzet van beperkte investeringsmiddelen worden zoveel mogelijk van de bestaande verhardingen, nutsleidingen, ... herbruikt. 

Het voorontwerp voorziet in een brede centrale as voor langzaam verkeer van noord naar zuid als drager van het ontwerp. Deze as wordt op verschillende plaatsen aangesloten op het lager netwerk. Aansluitingen zijn voorzien aan de Buurtspoorweglei in het zuiden en aan de Schijnpoortweg ter hoogte van het kruispunt met de Singel in het noorden. Een bijkomende aansluiting zou, parallel aan de spoorbrug, ongelijkvloers kunnen kruisen met de Schijnpoortweg om zo een aansluiting te maken met de Slachthuissite, de Damwijk en verder door naar Spoor Noord. Op deze manier kan de site een belangrijke schakel worden in de verbinding tussen verschillende wijken en parken. De breedte van de centrale as is gedimensioneerd op de voetgangersstromen die bij een maximale parkeercapaciteit op het terrein verwerkt moeten worden van Spoor Oost naar de sportpaleissite. 

De centrale as zal ook een belangrijke rol spelen in de publieke ruimtelaag van het voorontwerp. De centrale as vormt daarin, als een gemengd systeem voor langzaam verkeer (fietsers/voetgangers), een structurerend element. Het is langs deze as dat vast meubilair zoals banken en speeltoestellen een prominente plaats kunnen krijgen. Om het terrein om te vormen tot een aangename publieke ruimte wordt in het voorontwerp een groenstructuur ingebracht. Deze begeleidt de centrale as en vormt ook een aantal compartimenten op het terrein, waardoor dit een meer menselijke schaal en groen karakter krijgt. 

De zonering die het terrein krijgt door inbreng van de groenstructuur zorgt tevens voor een duidelijke zonering in parkeervakken. Deze kunnen naargelang de noodzaak opengesteld worden in functie van evenementparkeren. De volgorde van openstellen is flexibel en afhankelijk van het moment en de noodzaak. Het terrein kan op maximumcapaciteit plaats bieden aan 2.300 parkeerplaatsen. Dit is echter slechts een zeer beperkt aantal dagen per jaar noodzakelijk. Sommige zones zullen het merendeel van het jaar verplaatsbare sportelementen (basketpalen, voetbalgoalen, ...) of zelfs ook een groene invulling (bvb grindgazon) kunnen krijgen. De hoofdontsluiting voor de parking wordt voorzien op het nieuwe kruispunt dat voorzien wordt in de heraanleg van de Noordersingel.    

Het voorontwerp houdt tevens rekening met de organisatievereisten voor evenementen. Eén of meerdere zones van het terrein kunnen op bepaalde momenten voor evenementen worden ingezet. Voor de organisatie van de Sinksenfoor is de inzet van het volledige terrein noodzakelijk om tegemoet te kunnen komen aan de veiligheidseisen, een aangename omkadering en de nodige plaats te kunnen bieden voor woonwagens, ...

In voorliggend voorontwerp worden de belangrijkste assen, zones, ... vastgelegd. Het voorontwerp vormt hiermee een geschikte vertrekbasis voor verder overleg met de betrokken districten, adviesorganen, verschillende actoren en bewoners. De materialisatie en verdere concretisering dient in de fase van voorontwerp naar definitief ontwerp te gebeuren.

Tijd-ruimte analyse

Parallel aan het voorontwerp werd ook de tijd-ruimte analyse geactualiseerd. In deze analyse wordt nagegaan wanneer elk van de hoofdfuncties (delen van) het terrein nodig heeft. Voor het parkeren werd daarbij rekening gehouden met de jaarkalender van de sportpaleissite en Trix van 2013. Voor wat de evenementen betreft werd beroep gedaan op de kennis van de evenementencel en de planning voor Sinksenfoor. Wat de functie van publieke ruimte betreft is er de wetenschap dat vooral tijdens de vakantieperiodes en in de zomermaanden de druk op de omringende parken Spoor Noord en Rivierenhof zeer hoog is.

Uit de geactualiseerde analyse blijkt dat er voor de korte termijninvulling wel degelijk een evenwicht tussen de 3 hoofdfuncties kan gevonden worden. Wanneer de vraag naar publieke ruimte het grootst is (zomervakantie), is er nagenoeg geen parkeernood vanuit de sportpaleissite. In de maanden dat de parkeernood het hoogst is (oktober-december) is de nood aan publieke ruimte dan weer beperkter.  Een mogelijk conflict situeert zich echter in de maanden mei - juni. Gezien de grote terreininame door de Sinksenfoor blijft er in deze periode weinig tot geen ruimte over in functie van de parkeervraag vanuit de sportpaleissite en voor gebruik als publieke ruimte. Dit conflict zal zich nog niet voordoen in 2015, aangezien de bestaande parkings voor de sportpaleissite nog tot augustus 2015 beschikbaar blijven (zie ook bij timing). Dit mogelijk conflict moet echter in de verdere planvorming en de uitwerking van de beheerovereenkomst tussen de vertegenwoordigers van de verschillende hoofdfuncties bijzondere aandacht vereisen.

Budget

Op basis van het voorontwerp werd een eerste indicatieve raming gemaakt van de korte termijninvulling. De raming voorziet in een basisinrichting exclusief huurkosten, studiekosten, exploitatiekosten, onderhoud, ... en ook exclusief eventuele opbrengsten zoals parkeerinkomsten, .... De inrichtingskost voor de korte termijninvulling wordt momenteel geraamd op circa 5 miljoen euro exclusief btw (6 miljoen euro inclusief btw) en is als volgt opgebouwd:

• De basiskosten, zoals daar zijn opkuis, verlichting, herstel verhardingen, afsluiting sporen, ... worden ingeschat op 2.2 miljoen euro exclusief btw. Deze kosten zijn eigen aan de ingebruikname van het terrein en staan in feite los van de verschillende hoofdfuncties; 
• voor de inrichting van het evenementenparkeren is boven op de basiskost circa 915.000,00 euro noodzakelijk exclusief btw. Deze kosten betreffen onder andere de interne ontsluiting en organisatie, markeringen, .... De kosten voor de realisatie van de aansluitingen met het project Noordersingel zijn hierin niet inbegrepen;
• in functie van de ingebruikname als evenemententerrein is bovenop de basiskost 525.000,00 euro exclusief btw noodzakelijk in functie van de nodige nutsleidingen, evenementenkasten, ...;
• voor de functie van publieke ruimte wordt bovenop de basiskost een bijkomende inspanning van 1 miljoen euro exclusief btw geraamd. In deze raming zijn de groeninrichting, meubilair, sport- en spelelementen, ... opgenomen.

In bovenstaande begroting werden volgende kosten niet vervat: realisatie van een overdekte ruimte, realisatie van een ongelijkvloerse kruising met de Schijnpoortweg in aansluiting op de Damwijk, sanitair, parkeergebouw, ... In de verdere uitwerking van voorontwerp naar definitief ontwerp zal de raming verder verfijnd worden. Mogelijks kunnen bepaalde elementen nog bijkomend opgepikt worden in functie van de uiteindelijke uitvoering.

Timing

In 2015 zullen de verschillende hoofdfuncties systematisch aan het terrein worden toegevoegd. In mei/juni 2015 kan de Sinksenfoor op het terrein plaatsvinden. Vanaf juli 2015 is het terrein vervolgens beschikbaar als publieke ruimte voor de buurt en de stad, eventueel in combinatie met kleinere evenementen zoals de Zomer van Antwerpen, buurtevenementen, ... De inzet van het terrein in functie van evenementparkeren is noodzakelijk vanaf september 2015. In augustus 2015 vallen immers de parkeerplaatsen op Ten Eekchove en parking Sport weg als gevolg van de voorbereidende werken voor de Oosterweelverbinding. Vanaf het najaar van 2015 zal de site bijgevolg het voorziene wisselende en gecombineerde gebruik kennen met de 3 hoofdfuncties: evenementen, publieke ruimte en evenementenparkeren voor de Sportpaleissite en Trix.

In opdracht van het college onderhandelt AG VESPA momenteel een gebruiksovereenkomst met de NMBS voor de korte termijninvulling vanaf januari 2015. Om het terrein gebruiksklaar te krijgen tegen de hierboven uitgezette data zal een zeer strakke timing gevolgd moeten worden. Volgende stappen moeten daarbij genomen worden: inwinnen adviezen, opmaak defintief ontwerp (inclusief materialisatie), afsluiten gebruiksovereenkomst, opmaken beheerovereenkomst, doorlopen vergunningentraject, aanbesteding en uitvoering van de werken.

In functie van deze zeer strakke timing en afhankelijk van de vereiste vergunningen zullen sommige elementen uit het voorontwerp in het opstartjaar nog onder voorlopige vorm op het terrein worden voorzien en kunnen de jaren nadien een meer vaste vorm aannemen (nog steeds in het licht van de korte termijninvulling). 

Parallel aan dit strakke planningstraject wordt het communicatie- en participatietraject verder gezet, zoals goedgekeurd in het collegebesluit van 28 maart 2014. Doelstelling is om het terrein eind juni/begin juli 2015 feestelijk te openen.