2015_DRAN_00007 - Brooklynstraat, Philadelphiastraat, Argentiniëlaan en Dublinstraat. Project Brooklyn. Artikel 64 van de Vlaamse Wooncode. Woonhaven Antwerpen cvba - Aanleg publieke ruimte. Dossier SWOU08671. Voorontwerp. Advies - Goedkeuring

VMSW nv subsidieert 100% de aanleg van het binnengebied en de heraanleg van de voetpaden aan de zijde van de bouwblokken. De grond en de infrastructuur van het binnengebied worden kosteloos overgedragen aan de stad Antwerpen om te worden ingelijfd in het openbaar domein. Op het moment van de kosteloze overdracht zal de nodige informatie bezorgd worden aan de dienst financiën/boekhouding/algemene boekhouding zodat deze gronden correct kunnen geboekt worden.

Voor de zones, die gemeenschappelijk zijn met de private woningen, is de verdeelsleutel 80% voor VMSW nv en 20% voor het districtsbestuur Antwerpen. De aanleg van de zone voor de private woningen is 100% voor rekening van het districtsbestuur Antwerpen. Het districtsbestuur voorzag de nodige financiële middelen.

Met het besluit van de gemeenteraad van 20 maart 2000 (jaarnummer 619), aangepast bij het gemeenteraadsbesluit van 21 oktober 2002 (jaarnummer 2307) kregen de districten de bevoegdheid over het decentraal publiek domein, groenvoorziening en openbare werken.

Ontwikkelingen blijven een bevoegdheid van het college. Het districtsbestuur heeft adviesbevoegheid.

Woonhaven organiseerde een participatiemoment op 24 juni 2014 voor het ontwerp van zowel de woonblokken als het binnengebied. Het participatiemoment duurde van 15.30 uur tot 19.00 uur. Bewoners konden er doorlopend terecht om de plannen in te kijken. Om 16.00 uur en om 18.00 uur gaven de architecten van de twee projecten een presentatie over het voorontwerp. Daarna was er ruimte voor vragen en opmerkingen.

De bewoners formuleerden voornamelijk opmerkingen over mogelijke overlast bij het spelen. De ontwerpers stelden dat de speelplekken verder van de blokken liggen; het sportveld ligt zelfs aan de buitenkant zodat het geluid minder weergalmt tussen de blokken. Op de opmerking dat er weinig plaats is om te skaten, stelt de ontwerper dat er geen specifieke skate-infrastructuur voorzien is. De randen van het sportveld worden wel verstevigd zodat skaten mogelijk is.

Masterplan Luchtbal

Op 15 oktober 2004 (jaarnummer 11323) verklaarde het college van burgemeester en schepenen zich akkoord met het initiatief van de toenmalige sociale huisvestingsmaatschappij cv Huisvesting om een stedenbouwkundige studie uit te voeren om de geplande, grootschalige renovatiewerken op Luchtbal ruimer te kaderen.

In oktober 2007 leverden De Nijl-architecten het eindrapport voor de stedenbouwkundige studie voor Luchtbal op. Na advies van de dienst sociale planning werd het masterplan verder verfijnd door het Autonoom Gemeentebedrijf Stadsplanning Antwerpen.

Op 16 november 2009 (jaarnummers 16448 en 16449) keurde het college de kern- en projectnota van het masterplan Luchtbal goed. Op 23 maart 2010 (jaarnummer 349) nam de districtsraad kennis van de kern- en projectnota van het masterplan Luchtbal.

Brooklynproject

Sociale huisvestingsmaatschappij Woonhaven Antwerpen cvba voorziet, ter uitvoering van dit masterplan, een vervangingsbouw van bestaande gebouwen in de Brooklynstraat 2-24, Dublinstraat 17-27 en Argentiniëlaan 60-73. Het project heeft toepassing op 130 sociale huurwoningen.

Het college verklaarde zich op 24 augustus 2012 (jaarnummer 8650) principieel akkoord om de gronden, waarop gesubsidieerde infrastructuur zal worden aangebracht, kosteloos op te nemen in het openbaar domein met zorg voor de instandhouding van de uitgevoerde werken na de definitieve oplevering.

Het college keurde op 19 december 2014 (jaarnummer 12996) het voorontwerp goed voor de omgevingswerken in het Brooklynproject op voorwaarde dat naar het definitief ontwerp toe:

• overleg gepleegd wordt met de stadsdiensten omtrent het straatmeubilair en het groen;
• het wegprofiel van de Brooklynstraat wordt aangepast aan het nieuwe snelheidsregime (30 km/u - 4,80m exclusief parkeren en inclusief goten).

De Vlaamse Maatschappij voor Sociaal Wonen stelde op 14 januari 2013 de firma THV Stramien-Talboom aan als ontwerpers voor de omgevingswerken.

De wijk Luchtbal bestaat uit diverse buurten van veelal orthogonaal gestempelde appartementscomplexen in een groene setting. Samen met de herkenbare architectuur zijn de vele open ruimtes een sterk beeldmerk; een tapijt van gras met hoogstambomen en hagen die als coulissen werken en voor diepte zorgen. De bouwblokken zijn allen sterk afleesbaar als entiteiten. Dat geldt zowel voor de aaneengesloten tuinwijkbebouwing uit de jaren 1920-1930 als voor de kavels met hoogbouw uit de jaren 1960-1970. De bouwblokken hebben elk een eigen identiteit en vaak een eigen binnengebied. Beiden vormen samen steeds een coherent geheel.

Het nieuwe ontwerp voor de Brooklynwijk wordt aan de hand van gelijkaardige landschappelijke principes opgebouwd. Een vlak of zacht glooiend gazon en een sobere verharding zijn de dragers waarop de gebouwen, architecturale elementen en beplantingen worden geplaatst. Er wordt sterk ingezet op doorzichten en perspectiefwerking die de ruimtelijke samenhang en sociale controle consolideren.

De architecturale opstelling wordt ook in de omgevingsaanleg bestendigd. Tussen de orthogonale gebouwen waar aanzienlijk meer circulatie plaatsvindt, is een meer minerale invulling noodzakelijk. Rond de vrijstaande blokken zal de aanleg veel groener zijn. Samen vormen ze een twee-eenheid. Er wordt ruimtelijk en functioneel sterk ingezet op herkenbaarheid en de toeëigening door de bewoners.

Ondanks het verschil in bebouwingstypologie moet het bouwblok Brooklyn als een eenheid afleesbaar zijn. Om een collectief adres te realiseren, worden enerzijds de erfhagen van de noordelijke helft verder doorgetrokken naar de zuidzijde. Het geheel krijgt zo een duidelijke begrenzing en identiteit. Anderzijds worden twee sterke hoofdtoegangen tot het binnengebied gedefinieerd. Aan deze uitnodigende poorten worden gemeenschappelijke functies gekoppeld: een basketbalveld, de sorteerstraatjes en een fietsenstalling. Een transparant of origineel hekwerk kan hier naast een functionele rol als ballenvanger, ook de rol vervullen als uithangbord en identiteitsdrager.

Een uitnodigende en duidelijk leesbare publieke ruimte 

Drager van het project is een brede promenade die de bouwblokken van west naar oost doorkruist. Deze ruggengraat wordt opgeladen met gemeenschappelijke functies (basketbalveld, sorteerstraatjes aan de uiteinden en fietsenstalling) en vormt het raakvlak en de overgang tussen de noordelijke en zuidelijke deelruimten. De promenade wordt de hoofddoorsteek voor fietsers en is ook één van de noodzakelijke brandwegen.

De toegangen tot de gebouwen, de normen rond toegankelijkheid en de noodzakelijke bereikbaarheid voor hulpdiensten (onder andere brandweer) leiden in het zuidelijk deel tot relatief veel verharding die naast een verbindende, ook een belangrijke speelfunctie krijgt.

Unieke, herkenbare vormentaal en geïntegreerde spelaanleidingen

De uit de betonverharding geponste speelplekken en plantvakken vormen samen een patroon dat is geïnspireerd op de twintigste eeuwse bouwstijlen van Luchtbal. Deze aantrekkelijke vormentaal geeft het bouwblok haar identiteit en nodigt in combinatie met goed beloopbare materialen uit tot ontdekken, fietsen, rollerskaten en tikkertje spelen.

Genuanceerde hoogteverschillen in de betonverharding zorgen voor verlaagde speelvelden, accentueren de zand-en speelbak (houtsnippers) of gaan over in muren die als speel- en zitelement gebruikt kunnen worden. Ook het basketbalveld ligt wat verdiept zodat de rand ervan als skaterail gebruikt kan worden. Verschillende tactiele materialen animeren de verharding.

In het noordelijke, meer natuurlijke tuindeel, wordt het spelen en ontdekken meer aan de verbeelding van de kinderen overgelaten. Met wat houten balken, planken en rotsblokken kunnen zij al gauw een groots speelparadijs creëren.

Groen

Hoewel de bouwblokken als een samenhangend en gastvrij geheel worden beschouwd, neemt dat niet weg dat een gevarieerd groenaanbod als troef kan worden uitgespeeld. Zowel de inschakeling van de bouwblokken op grotere schaal (tussen wijk en natuurgebied) als de verschillende bebouwingstypologieën geven daar aanleiding toe.  

Het noordelijk deel wordt meer natuurlijk en reliëfrijk aangelegd, geïnspireerd op de Oude Landen, met wadi en extensieve groenzones. Het is een ruimte voor spontaan ontdekken en spelen. Het zuidelijk deel is meer formeel met herkenbare deelruimtes die de gevraagde speel- en ontmoetingsfuncties voor de verschillende gebruikers op een overzichtelijke manier kunnen herbergen. 

De b(l)oeiende beplanting is functioneel, onderhoudsvriendelijk en toch soortenrijk. Daar waar extensief grasbeheer toegepast kan worden, wordt getracht om de kruidlaag te verrijken met bij- en vlinderminnende soorten. Een boomgaard van sierkerselaars en strategisch geplaatste bomen(groepen) verankeren de architectuur op de plek. De gekozen bomen en meerstammige struiken zorgen voor een sterke seizoensbeleving. Door de aanleg van een reliëfrijke omgeving met bermen en heuvels wordt een deel van de uitgegraven gronden (wadi) op het terrein verwerkt.

In de kleurrijke binnentuin bepaalt Hemerocallis in soorten de kleur tijdens de zomer, gaande van laag (30cm) naar hoger (70cm) tot hoog (110cm). Luzula sylvatica loopt hier ook verder door, met name op de schaduwrijke plekken. Deschampsia cespitosa neemt hier de plaats in van andere siergrassen, een waardplant voor vlinders die ook wat schaduw aankan. Hij geeft een rijk herfst en winterbeeld en contrasteert mooi met de Luzula. Carex pendula komt hier slechts nog sporadisch voor. In het speelpark worden intensieve en extensieve graszones voorzien.

Een onderhoudsvriendelijk ontwerp

Omwille van de flexibele vormentaal, de diverse oppervlaktebehandelingen, het multifunctioneel gebruik en een hoge slijtweerstand wordt als basisverharding ter plaatse gestort beton voorgesteld. Het materiaal is zeer comfortabel (toegankelijkheid) en sluit goed aan op de betonnen elementverharding (30x30cm tegel, 22x22cm betonstraatsteen) in de rest van de Luchtbalwijk. Op de promenade wordt geen specifieke oppervlaktebehandeling voorzien, de overige paden worden uitgevoerd in uitgewassen beton en in een contrasterend grijspigment om de hiërarchie in de padenstructuur te verduidelijken.

Rekening houdend met maximaal behoud van de bestaande bomen worden diverse speeltuinen en groenruimten als het ware uit het beton ‘geponst’. Sommige van deze deelruimten hebben een rand in kassei (met groenvoeg of ingevoegd) en vormen op die manier een overgangszone met bijzondere tactiele meerwaarde.

Het basketbalveld wordt in gietasfalt uitgevoerd: een ideale speelondergrond, gemakkelijk te bekrijten als extra spelprikkel en meer geluidsdempend dan beton.

Hemelwaterbuffering en infiltratie

Het is de bedoeling om alle hemelwater te bufferen en te infiltreren in een wadi die de promenade begeleidt.

Alle hemelwater wordt bovengronds langs molgoten (in kassei) naar de wadi geleid. De functionele regenwaterafvoer wordt dus ook een spelaanleiding. Daar waar geen molgoot noodzakelijk is, gebeurt de afwatering in de aanliggende plantvakken.

Sorteerstraatjes

Om de drie sorteerstraten te kunnen inplanten zonder hinder van de aanwezige nutsleidingen, wordt voorgesteld om de uitlopers van de promenade tot op de straat door te trekken. Hierdoor ontstaat plaatselijk een vernauwing van de rijweg, maar het verkeersremmende effect en de verduidelijking van de toegangszones vormen een bijkomend voordeel.

Verlichting

Het binnengebied is uitsluitend voor fietsers en voetgangers toegankelijk. De functionele lantaarnarmaturen zijn daarom maximum 4m hoog, zodat ook sfeervol verlicht wordt. De voorkeur gaat uit naar een paaltoparmatuur met neutrale vormgeving.

Artikel 64, §1, 2° en 4° van de Vlaamse Wooncode bepaalt dat de Vlaamse Regering subsidie kan verlenen om initiatiefnemers (sociale woningmaatschappijen) in staat te stellen infrastructuurwerken uit te voeren, met name de wegenuitrusting, de nutsvoorzieningen en de inrichtingen voor afvoer en zuivering van afvalwater die voor de woningen in kwestie noodzakelijk zijn en aanpassingswerken uit te voeren aan de woonomgeving.

Artikel 65 van de Vlaamse Wooncode bepaalt dat de subsidiëring van infrastructuurwerken en van aanpassingswerkzaamheden aan de woonomgeving, vermeld in artikel 64, § 1, eerste lid, 2° en 4°,  slechts mogelijk is als de initiatiefnemer er zich toe verbindt de wooninfrastructuur in kwestie, samen met de grond waarin of waarop ze wordt uitgevoerd, binnen de termijn die door de Vlaamse Regering wordt bepaald aan de gemeente over te dragen om in het gemeentelijke openbare domein te worden ingelijfd. De initiatiefnemer kan de gemeenschapsvoorzieningen, die niet uitsluitend bedoeld zijn voor de bewoners van de woningen van het sociaal woonproject, aan de gemeente overdragen om in het gemeentelijke openbare domein te worden ingelijfd. De initiatiefnemer mag voor de overdracht aan de gemeente, bedoeld in dit artikel, een vergoeding vragen die niet meer mag bedragen dan het niet-gesubsidieerde deel van de kostprijs van de werkzaamheden, verrichtingen en voorzieningen. De overdracht gebeurt overeenkomstig een procedure die de Vlaamse Regering uitwerkt en die voor de gemeente de nodige waarborgen biedt inzake overleg bij het ontwerp en de uitvoering van de verrichtingen. De gemeente is onderhoudsplichtig voor de infrastructuur en gemeenschapsvoorzieningen die aan haar werden overgedragen.

Hierbij worden de sociale woningmaatschappijen ondersteund door de Vlaamse Maatschappij voor Sociaal Wonen nv (VMSW nv), die onder meer een studiebureau aanduidt voor de studie, de leiding, de controle op de uitvoering en de oplevering van de infrastructuurwerken.