2014_CBS_09756 - Cultuur - Vzw Antwerpen Kunstenstad. Motiveringsverslag. Statuten. Steminstructies - Goedkeuring

Artikel 245 §2 van het Gemeentedecreet bepaalt dat het college een motiveringsverslag dient te maken waarin de voor- en nadelen van externe verzelfstandiging in de gekozen vorm worden afgewogen.

Artikel 245 § 3 Gemeentedecreet bepaalt dat de statuten van een extern verzelfstandigd agentschap in privaatrechtelijke vorm (een eva-vzw) moeten worden goedgekeurd door de gemeenteraad.

Op 20 december 1999 (jaarnummer 3089) keurde de gemeenteraad de oprichting van de vzw Financieel Beheer Promotie stad Antwerpen met maatschappelijke zetel Grote Markt 1, 2000 Antwerpen goed, alsook de statuten en de beheersovereenkomst tussen de stad Antwerpen en deze vzw. De vzw omvatte het financieel beheer van zowel de stedelijke infowinkels als dat van de stedelijke musea. Basis voor dit besluit was de nood aan financiële responsabilisering en verzelfstandiging. Voor wat de stedelijke musea betrof, maakte de boekhoudkundig-technische vzw een flexibel en efficiënt financieel beheer mogelijk om:

• de doelstellingen op het vlak van collectievorming, beheer en behoud, wetenschappelijk onderzoek en publiekswerking conform de bepalingen van het museumdecreet te bereiken;
• in aanvulling van de stedelijke toelagen bijkomende inkomsten te vergaren;
• de promotie van de musea in binnen- en buitenland te verwezenlijken.

Op 21 maart 2005 (jaarnummers 566 en 569) keurde de gemeenteraad de splitsing van de vzw Financieel Beheer Promotie stad Antwerpen in twee aparte vzw’s goed: vzw Musea en Erfgoed Antwerpen en vzw Stadswinkel.

Op 19 december 2005 (jaarnummer 3021) keurde de gemeenteraad de nieuwe naam vzw Musea en Erfgoed Antwerpen en de aanpassing van de statuten goed. Daar de vzw vanaf 2003 ook personeelsleden in dienst had, werd ook de bevoegdheid van de raad van bestuur dienaangaande expliciet vermeld.

Op 19 december 2008 (jaarnummer 16456) besliste het college van burgemeester en schepenen over de kaderovereenkomst voor de onroerende leasing voor het gebouwencomplex Museum aan de Stroom (MAS), tussen de stad Antwerpen als leasinggever en AG VESPA als leasingnemer. Hierin is bepaald dat de vzw Musea en Erfgoed Antwerpen een huurovereenkomst met AG VESPA zou afsluiten voor het museale gedeelte van het MAS.

Op 4 december 2013 (jaarnummer 12746) nam het college een principebeslissing over de optimalisatie van de groepsarchitectuur van de stad Antwerpen. In artikel 16 van dit besluit beslist het college principieel om binnen de beleidsdomeinen sport, cultuur en toerisme/stadsmarketing telkens één EVA vzw te behouden. In artikel 20 beslist het college tot oprichting van een stichting voor openbaar nut om een oplossing te bieden met betrekking tot musea en erfgoed. In artikel 21 beslist het college de vzw Antwerpen Open te behouden en om te vormen tot een EVA-vzw. In artikel 25 van het besluit beslist het college om het aantal vzw's maximaal te beperken en waar mogelijk vzw's te vereffenen. Artikel 26 van het besluit vermeldt de beleidsrichtlijn dat de vzw's die behouden blijven geen eigen personeel meer in dienst mogen hebben.

Op 16 december 2013 (jaarnummer 805 en jaarnummer 801) keurde de gemeenteraad de omvorming conform het Gemeentedecreet en de juridisch-technische statutenwijziging van de vzw Antwerpen Open (vzw AO) en vzw Musea en Erfgoed (vzw MNE) goed voor de maximale duur van één jaar zodat de vzw rechtsgeldig kon blijven functioneren in afwachting van de verdere beslissingen rond de groepsarchitectuur van de stad Antwerpen.

De collegebeslissing van 4 december 2013 (jaarnummer 12746) vermeldt enerzijds één EVA-vzw voor het beleidsdomein cultuur en anderzijds beide bestaande vzw's cultuur. Omdat de maatschappelijke doelen van beide vzw's nauw verwant zijn, ze voor concrete projecten vaak samenwerken en het hun opvolging vergemakkelijkt, wordt voorgesteld één vzw voor het beleidsdomein cultuur te behouden. Er ontstaat hiervoor één cultuur-vzw waarin zowel de volledige werking van Antwerpen Open als Musea en Erfgoed én de aspecten van het kunstenbeleid worden geïntegreerd.

Op 12 september 2014 (jaarnummer 9319) keurde het college principieel de integratie van de activiteiten van vzw Antwerpen Open en de vzw Musea en Erfgoed goed.  Het college keurde principieel goed dat de huidige vzw Musea en Erfgoed Antwerpen als basis zal dienen voor de toekomstige werking van de vzw Antwerpen Cultuurstad, en dit door middel van de overdracht van activiteiten van vzw Antwerpen Open naar de vzw Musea en Erfgoed Antwerpen. Het college keurde principieel goed dat de vzw Antwerpen Open nadien zal worden vereffend.

Intussen werd duidelijk dat de vzw Antwerpen Cultuurstad reeds bestaat waardoor geopteerd wordt voor de naamswijziging van Musea en Erfgoed Antwerpen vzw naar vzw Antwerpen Kunstenstad omdat met name de kunsten de verbinding vormen tussen erfgoedbeleid, culturele evenementen en kunstenbeleid.

De vzw Antwerpen Kunstenstad heeft als maatschappelijk doel de lokale, regionale en internationale culturele uitstraling van Antwerpen te bevorderen door de realisatie van een kwalitatief hoogstaande museum- en erfgoedwerking en de organisatie van kwalitatief hoogstaande artistieke en/of culturele evenementen en projecten in Antwerpen.

Voor elke verzelfstandiging legt het Gemeentedecreet een uitdrukkelijke verplichting op tot motivering. De gemeenteraad beslist over de voortzetting van de verzelfstandiging, en moet dus de voor – en nadelen van de verschillende beheersvormen tegen elkaar afwegen en aannemelijk maken dat de voordelen opwegen tegen de nadelen. Uitgangspunt is dat het beheer binnen de stedelijke diensten de regel is en dat men pas kan overgaan tot een vorm van externe verzelfstandiging als daar goede motieven voor zijn.

De aanzet voor deze motivering moet gegeven worden in een motiveringsverslag, dat wordt opgesteld door het college van burgemeester en schepenen. Deze motivering moet volgens de toezichthoudende overheid ook gebeuren voor de omvorming naar en het behoud van een extern verzelfstandigde entiteit in privaatrechtelijke vorm.

Door middel van voorliggend besluit wordt dan ook door het college een motivering opgemaakt voor de keuze van de meest aangewezen rechtsvorm voor deze toekomstige vzw.

Deze toekomstige vzw betreft de huidige vzw Musea en Erfgoed Antwerpen die als basis zal dienen voor de toekomstige werking van de vzw Antwerpen Kunstenstad en dit door middel van de overdracht van de werking en bijhorende activiteiten (activa en passiva), alsook de daaraan verbonden rechten en verplichtingen van vzw Antwerpen Open naar de vzw Musea en Erfgoed Antwerpen.

Het is niet aangewezen om de activiteiten van de vzw Antwerpen Kunstenstad, zoals aangegeven in de rubriek aanleiding en context, te laten uitvoeren binnen het eigen beheer van de stad, zelfs gelet op de mogelijkheden die interne delegaties en budgethouderschap bieden. Dit om volgende redenen:

 specifiek voor de werking van Musea en Erfgoed:

• minder flexibele reserveopbouw mogelijk, noodzakelijk voor grote meerjarige projecten (zoals bij de inrichting en opening Museum aan de Stroom en Red Star Line Museum);
• geen btw-recuperatie mogelijk, noodzakelijk in functie van de leasing van het gebouw van het Museum aan de Stroom en de uitbating van de museumwinkels;
• geen behoud van eigen inkomsten, noodzakelijk voor het bekomen van sponsoring en responsabilisering voor het behalen van inkomsten uit ticketverkoop en museumwinkels.

 specifiek voor de organisatie van artistieke en/of culturele evenementen en projecten:

• externe experten kunnen niet deelnemen aan beleidsuitvoerende en beleidsvoorbereidende taken. Momenteel zetelen vertegenwoordigers van de cultuur-, academische- en ondernemerswereld in de vzw Antwerpen Open. Dit maakt dat het beleid beter gedragen wordt door actoren in het cultuurveld;
• er is geen apart beslissingsorgaan. De regisseur van het beleid is ook degene die het uitvoert. Omdat er op het terrein van culturele stadsprojecten en -evenementen andere niet-gemeentelijke spelers aanwezig zijn (kunst- en cultuurverenigingen, hogescholen, organisatoren van evenementen, …) leidt dit soms tot spanningen;
• de huidige werking van de stad (visum financieel beheerder, bestuurlijk toezicht, …) is er niet steeds op gericht om snel in te spelen op de veranderende actualiteit en op bepaalde opportuniteiten. Dit maakt het moeilijker om te werken met tijdelijk personeel (artistiek personeel, productie, techniek, communicatie, …), snel in te spelen op projectoproepen en nieuwe mogelijkheden, de tarieven van evenementen aan te passen aan de markt, enz. De organisatiestructuur kan minder snel aangepast worden aan de snel veranderende vrijetijdsmarkt.

 algemeen:

• sommige sponsors en subsidiënten, zoals de Nationale Loterij, betoelagen geen gemeentebesturen.

Het is evenmin aangewezen om de activiteiten van de vzw Antwerpen Kunstenstad zoals aangegeven in de rubriek aanleiding en context, te laten uitvoeren binnen een intern verzelfstandigd agentschap.  Dit om volgende redenen:

 specifiek voor de werking van Musea en Erfgoed:

• minder flexibele reserveopbouw mogelijk, noodzakelijk voor grote meerjarige projecten (zoals bij de oprichting en opening Museum aan de Stroom en Red Star Line Museum);
• geen btw-recuperatie mogelijk, noodzakelijk in functie van de leasing van het gebouw van het Museum aan de Stroom en de uitbating van de museumwinkels;
• geen behoud van eigen inkomsten, noodzakelijk voor het bekomen van sponsoring en responsabilisering voor het behalen van inkomsten uit ticketverkoop en museumwinkels.

 specifiek voor de organisatie van artistieke en/of culturele evenementen en projecten:

• de betrokkenheid van externen uit onder andere de kunst- en cultuursector bij het beleid is essentieel.  De organisatie van artistieke en/of culturele evenementen en projecten is moeilijker uit te voeren zonder betrokkenheid en medeverantwoordelijkheid van deze externen;
• in een omgeving waar alle partners hoofdzakelijk een private rechtspersoonlijkheid hebben, is het wenselijk dat de actor die de stad hiervoor inzet handelt met eenzelfde rechtspersoonlijkheid. Voor het aantrekken van grotere kunst- en cultuurproducties is het bijvoorbeeld nodig om te kunnen concurreren tegen andere binnen- en buitenlandse steden die wel gebruik maken van een private rechtspersoonlijkheid. Hiervoor heeft de dienst een grote operationele autonomie nodig;
• om te kunnen concurreren met andere vrijetijdsinvullingen, vaak met een commercieel karakter (pretparken, cinema… ), moet de kunst- en cultuursector flexibel kunnen optreden. Een snelle terugbetaling van afgelaste voorstellingen is hiervan een voorbeeld;
• een aparte rechtspersoonlijkheid maakt het gemakkelijker om bepaalde overeenkomsten af te sluiten (bijvoorbeeld evenementen), ook met betrekking tot de btw;
• het voeren van een culturele stadsprojecten en -evenementenbeleid is niet mogelijk zonder de inzet van talrijke kunstenaars, vrijwilligers, studenten, interim, tijdelijke medewerkers. Een interne verzelfstandiging kan hier onvoldoende snel op inspelen.

 algemeen:

• sommige sponsors en subsidiënten, zoals de Nationale Loterij, betoelagen geen gemeentebesturen.

Het is ook niet aangewezen om de activiteiten van de vzw Antwerpen Kunstenstad, zoals aangegeven in de rubriek aanleiding en context, te laten uitvoeren binnen een autonoom gemeentebedrijf (AG).

Dit om volgende redenen:

specifiek voor de werking van Musea en Erfgoed:

• in het kader van de onroerende leasing voor het gebouwencomplex Museum aan de Stroom (MAS) sloot AG VESPA een huurovereenkomst af met de vzw Musea en Erfgoed Antwerpen. De wijziging van de rechtsvorm van de vzw naar een AG zou de achterliggende structuur van het MAS in het gedrang kunnen brengen.

specifiek voor de werking van Antwerpen Open (zijnde de organisatie van artistieke en/of culturele evenementen en projecten in Antwerpen):

• binnen de kunst- en cultuursector is de vzw een gebruikelijke rechtsvorm. Het is aangewezen voor vzw Antwerpen Kunstenstad om een gelijkaardige rechtsvorm aan te nemen als de andere organisaties binnen de sector;
• bij een autonoom gemeentebedrijf is het moeilijker om het middenveld, gebruikers en onafhankelijke deskundigen te betrekken in het beslissingsproces.

 algemeen:

• sponsoring is vaak minder evident bij een autonoom gemeentebedrijf.  Voor private sponsors ligt dit vaak zeer dicht bij de stad, wat voor sommige potentiële sponsors een drempel vormt om zich te engageren.  Zo heeft bijvoorbeeld de Nationale Loterij een intern beleid om geen autonome gemeentebedrijven of gemeentebesturen zelf te sponsoren.

Het is aangewezen om de activiteiten van de vzw Antwerpen Kunstenbeleid, zoals aangegeven in de rubriek aanleiding en context, te laten uitvoeren binnen een een eva-vzw, en dit om volgende redenen:

 specifiek voor de werking van Musea en Erfgoed:

• korte beslissingslijnen voor grote uitgaven en flexibele budgetwijziging, wat het realiseren van tijdelijke tentoonstellingen en andere kortlopende projecten, waarbij snelle beslissingen essentieel zijn, mogelijk maakt.

 specifiek voor de organisatie van artistieke en/of culturele evenementen en projecten:

• een vzw maakt een structurele betrokkenheid van derden mogelijk. Dit maakt dat het beleid inzake culturele stadsprojecten en -evenementen, dat grotendeels uitgevoerd wordt door derden, ook door hen gedragen wordt. Momenteel zetelen externen uit academische, culturele, toeristische en economische middens in de vzw Antwerpen Open. Dit biedt een zeer breed draagvlak en een grote geloofwaardigheid naar de kunst- en cultuursector;
• een vzw verhoudt zich op gelijke voet met andere actoren in het werkveld in al hun verscheidenheid: KMSKA, M HKA, MoMU, Artesis-Plantin Hogeschool, theater- en muziekgezelschappen,...;
• de vaste personeelsleden van de vzw worden ingekanteld bij de stad, maar daarnaast is er behoefte aan zeer specifieke, kortlopende contracten. Een eva-vzw heeft een flexibeler personeelsbeleid waardoor kortlopende contracten kunnen afgesloten worden, maakt mogelijk dat er sneller een team kan samengesteld worden voor een concreet project, met zeer specifieke functies op de arbeidsmarkt, die niet aanwezig zijn op de interne arbeidsmarkt. Deze kortlopende contracten kunnen onder verschillende vormen afgesloten worden zoals freelance, in loondienst of als vrijwilliger. Daarenboven vallen ze niet onder de arbeidstijdwet maar onder de CAO podiumkunsten, waar de arbeidstijdregeling meer is afgestemd op de realiteit binnen evenementen- en podiumkunstensector.  Bovendien kan als overgangsmaatregel het horecapersoneel in de ontmoetingscentra dat nu een arbeidscontract bij CISO vzw heeft, tijdelijk ondergebracht worden bij de vzw Antwerpen Kunstenstad tot op het moment dat in overleg met de bedrijfseenheid personeelsmanagement een geschiktere oplossing kan worden uitgewerkt;
• bij projecten kunnen extra middelen en personeel op korte termijn worden ingezet, denk aan het meest recente culturele stadproject 'Happy Birthday Dear Academie';
• eigen inkomsten kunnen opnieuw ingezet worden voor de eigen werking en komen zo de culturele stadsprojecten en -evenementen ten goede;
• De Cultuurpactwet, die in de vrijetijdssectoren cultuur, jeugd, sport en toerisme geldt, verplicht die culturele overheidsinstellingen om ideologische en filosofische strekkingen met adviserende of medebeslissende stem te betrekken bij het beheer van de instellingen en infrastructuren in de ‘cultuurpactsectoren’. Dit kan via drie formules, waarvan 9b voorziet dat vertegenwoordigers van gebruikers en strekkingen op hetzelfde niveau betrokken worden bij het beheer van deze instelling als vertegenwoordigers uit de politiek. Deze formule is de meest aangewezen voor de vzw Antwerpen Kunstenstad.

 algemeen:

• een vzw-vorm maakt het aantrekken van externe sponsors evidenter, belangrijk voor het bekomen van extra werkingsmiddelen. Zo betoelaagt de Nationale Loterij bijvoorbeeld enkel rechtspersonen zonder winstoogmerk;
• reserveopbouw mogelijk, wat eventuele toekomstige grote meerjarige projecten (cf. Museum aan de Stroom en Red Star Line Museum) of prefinanciering (bijvoorbeeld als betoelagingsgelden nog niet gestort zijn) mogelijk maakt;
• btw-recuperatie mogelijk, onder meer nodig voor de leasing van het gebouw van het Museum aan de Stroom en voor de uitbating van de museumwinkels;
• behoud van eigen inkomsten, noodzakelijk voor het bekomen van sponsoring en responsabilisering voor het behalen van inkomsten uit ticketverkoop en de museumwinkels.

Hieruit blijkt dat een eva-vzw de meest aangewezen vorm is om de activiteiten van de entiteit uit te voeren.

De samenstelling van de bestuursorganen blijkt uit de statuten, die ter goedkeuring aan de gemeenteraad zullen worden voorgelegd.

Een samenwerkingsovereenkomst met de stad zal op latere datum worden afgesloten.

Artikel 245 van het Gemeentedecreet handelt over het motiveringsverslag en de goedkeuring statuten van een gemeentelijk extern verzelfstandigd agentschap in privaatrechterlijke vorm.