2014_CBS_09881 - District Antwerpen. Grote Markt, Kaasrui en Maalderijstraat - Heraanleg. Projectdefinitie en concept. (SWOU08212) - Kennisneming

Met het besluit van de gemeenteraad van 20 maart 2000 (jaarnummer 619), aangepast bij het gemeenteraadsbesluit 21 oktober 2002 (jaarnummer 2307), kregen de districten de bevoegdheid over het decentraal publiek domein, groenvoorziening en openbare werken.

Het college is bevoegd voor bovenlokale budgetten. Het district heeft adviesbevoegdheid.

Op 25 mei 2012 (jaarnummer 05398) keurde het college het autovrij maken van de Grote Markt goed. De smalle delen van de Grote Markt en de Kaasrui waren tot 2012 toegankelijk voor auto’s. 

Op 24 september 2012 (jaarnummer 01024) keurde de gemeenteraad het politiereglement goed voor de privatieve ingebruikname van de openbare weg voor open horecaterrassen in de strategische horecakern Historisch Centrum, Grote Markt. Het doel van dit besluit is het optimaliseren van de terraszones aan de Grote Markt en Kaasrui uit oogpunt van oppervlakte, veiligheid en uitstraling. 

Het college wenst de Grote Markt, Kaasrui en Maalderijstraat opnieuw aan te leggen om de inrichting beter af te stemmen op het huidige gebruik.

Situering
Het plangebied is gelegen in het centrale voetgangersgebied binnen het historisch centrum. De Kaasrui en het smalle deel van de Grote Markt vormen een ruimtelijk geheel met de rest van de Grote Markt. De Maalderijstraat is een smal verbindingsstraatje tussen de Handschoenmarkt en de Grote Markt. 

Bestaande toestand
De huidige inrichting van de Grote Markt en de Kaasrui, met een duidelijk afgebakende verlaagde rijweg, past niet meer bij het nieuwe gebruik als voetgangersgebied. Met de goedkeuring van het nieuwe terrassenreglement kregen de horeca-uitbaters de mogelijkheid om hun terrassen vanaf de gevel tot aan de boordsteen te zetten, waarbij de rijweg de functie overneemt van passageruimte voor voetgangers. De huidige inrichting met verlaagde rijweg hindert hierdoor de toegankelijkheid van de terraszone. Hoewel de Grote Markt en de Kaasrui zich in  het midden van het horeca- en uitgaansgebied van het stadscentrum bevinden, is er zeer veel leegstand. Mogelijk kan een nieuwe aanleg hier iets aan verbeteren. 

De Maalderijstraat wordt intensief gebruikt door toeristen en andere voetgangers in het centrum. De bestrating is ook hier niet optimaal: het zeer smalle straatje (ongeveer 6,50 meter) is voorzien van een rijweg van 3,50 meter breed en aan weerszijden een voetpad van 1,50 meter. De rijweg ligt enkele centimeters verlaagd ten opzichte van de voetpaden en de boordstenen vormen hierdoor een struikelblok. Daarnaast zijn de kasseien zeer glad. 

De bestaande materialen zijn kasseien en platines. De straten in de omgeving zijn ook voornamelijk aangelegd in kasseien en platines. Recent werden de Oude Koornmarkt en de Suikerrui heraangelegd in mozaiekkeien. 

Analyse
Op basis van de ingewonnen adviezen van de deskundigen werden de bestaande en nieuwe toestand grondig geanalyseerd en ontwerpmatig getoetst. 

Gebruik

• in het projectgebied bevindt zich voornamelijk horeca, maar ook handel en kantoren;
• de randen van de Grote Markt worden gebruikt als wandel- en terrasruimte, het centrale deel als evenementenruimte;
• ter hoogte van het smalle deel is de centrale ruimte te smal voor evenementen, terwijl de terraszone uit oogpunt van brandveiligheid eigenlijk te breed is;
• De Maalderijstraat is voornamelijk passageruimte voor voetgangers. 

Techniek

• er zijn geen rioleringswerken nodig;
• de verlichtingsarmaturen worden vervangen, de palen blijven behouden op hun huidige plaats;
• de ondergrondse glascontainer ter hoogte van nummer 25 wordt verplaatst naar de Wisselstraat. 

Karakter

• De Grote Markt heeft een kenmerkende driehoekige vorm, die historisch belangrijk is;
• er bevindt zich een belangrijke zichtas van de Kaasrui naar het Stadhuis;
• in het projectgebied bevindt zich een veelheid aan beschermde monumenten;
• onder het wegdek bevinden zich diverse straatkelders met bijbehorende roosters;
• de kasseien zijn kenmerkend voor het karakter van de Grote Markt. 

Mobiliteit

• statuut: voetgangersgebied, laden en lossen met venstertijden + taxi’s (altijd);
• het voetgangersgebied wordt waarschijnlijk uitgebreid met de Wisselstraat;
• de toegang voor laden en lossen bevindt zich aan de Suikerrui. 

Milieu

• op de Grote Markt bevinden zich twee solitaire lindes. 

Beeldkwaliteitplan historisch centrum

• dit plan is richtinggevend bij de heraanleg;
• voetgangersstraten worden aangelegd in mozaiekkeien;
• het pleinencluster Grote Markt / Handschoenmarkt / Lijnwaadmarkt / Groenplaats dient opgevat te worden als vloeiende ruimte;
• het stadhuis is een apart element, een “plein op een plein”;
• de relatie met Suikerrui dient verbeterd te worden (“stadhuis aan de Schelde”). 

Mobiliteitsvoorwaarden

• voetgangerszone, laden en lossen met venstertijden en toegang voor taxi’s.

 Overige randvoorwaarden

• brede deel Grote Markt: behoud bestaande toestand;
• rekening houden met monumentale gebouwen;
• toegankelijkheid en comfort verbeteren;
• brandweer: rekening houden met routes en bereikbaarheid;
• verlichtingspalen zijn net vervangen, bij voorkeur te behouden op huidige plaats;
• ondergrondse glascontainer verplaatsen naar Wisselstraat;
• standplaats Toeristtram en paardentram te behouden;
• doorgangsmogelijkheid voor toeristentrammetjes;
• meer ruimte voor evenementen, terrassen zuidkant mogen eventueel iets verkleind;
• rekening houden met terrassenplan;
• rekening houden met verlichtingsplan. 

Ambitie
De volgende doelstellingen worden in het project nagestreefd:

• aanleg die past bij autovrij karakter van de ruimte en bij gebruik door horeca en evenementen;
• passend bij historische context;
• zichtas naar stadhuis vrijwaren;
• evenwicht tussen “ vloeiende ruimte “ en afgebakend plein;
• logische aansluiting met rest Grote Markt, maar ook richten naar toekomstig wensbeeld Grote Markt;
• “Leesbaarheid” van de inrichting. 

Concept
Dit project omvat enkel de heraanleg van het smalle deel van de Grote Markt en de Kaasrui. Er zijn vooralsnog geen plannen om het brede deel van de Grote Markt aan te leggen. Er is in het concept uitgegaan van een toekomstig wensbeeld van de hele Grote markt, waarvan deze aanleg een eerste stap kan zijn. 

Het beeldkwaliteitsplan historisch centrum beoogt een vloeiende ruimte in de pleinencluster Grote Markt / Handschoenmarkt / Lijnwaadmarkt / Groenplaats. Het beeldkwaliteitplan stelt voor om dit te bereiken door het gebruik van één materiaal, dat doorloopt in al deze ruimtes: mozaiekkeien. Deze keien werden recent al geplaatst aan de Suikerrui en de Oude Koornmarkt. 

Na overleg met Monumentenzorg en Onroerend Erfgoed bleek dat de bestaande kasseien op de Grote Markt als kenmerkend en historisch waardevol beschouwd worden. In het wensbeeld is daarom geopteerd om de mozaiekkeien enkel langs de randen van het plein te leggen en de kasseien in de middenzone te behouden. Dit materiaalverschil ondersteunt ook het verschillend gebruik van de randen en het middendeel van het plein. Uit oogpunt van toegankelijkheid is het voorstel wel om de kasseien vlakker te maken door er de bovenste centimeters af te zagen en ze vervolgens te vlammen voor een iets ruwer oppervlak. Dit geeft een klein, maar aanvaardbaar verschil in uitzicht met de bestaande toestand. 

In het concept voor het smalle deel van de Grote Markt komt de voormalige rijweg omhoog tot op het niveau van de rest van de Grote Markt. De kasseien zijn gezaagd en gevlamd. Aan het voetpad van de Grote Markt wordt voorlopig niets gedaan om de eenheid met de rest van het plein te bewaren. Aan de zuidkant wordt de terraszone plaatselijk iets versmald (van 12,5 tot 10 meter breedte), om de overgang tussen het brede en het smalle deel van de Grote Markt iets vloeiender te maken en om iets meer ruimte voor evenementen te maken.

De Kaasrui is zodanig smal dat deze bij voorkeur in één materiaal van gevel tot gevel wordt aangelegd. Omdat de straat hiervoor geheel moet worden opgebroken, wordt hier alvast voor het nieuwe materiaal (mozaiekkeien) geopteerd. Dit geeft een breuk tussen de Kaasrui en de Grote Markt, die echter vanuit historisch oogpunt wel te verantwoorden is. 

De Maalderijstraat wordt op gelijkaardige wijze heraangelegd als de Kaasrui: mozaiekkasseien van gevel tot gevel.

Timing
De timing van de uitvoering van de werken zal worden afgestemd op de festiviteiten in het kader van 450 jaar stadhuis.