2014_CBS_06586 - Masterplan Mobiliteit. Brabo 2/Operaplein - Afbraak bestaande horecaconstructies - Goedkeuring

Heraanleg De Keyserlei deel 1
Het eerste deel van de De Keyserlei is van gevel tot gevel heraangelegd vanaf het Centraal Station tot aan de Quellinstraat. Deze werken liepen van november 2011 tot en met december 2012. In het ontwerp voor de De Keyserlei is gekozen om de grandeur van de straat te herstellen. De De Keyserlei is aangelegd van gevel tot gevel, zonder gesloten horecaconstructies. 

Gedurende het planproces van de De Keyserlei is er een ontwerp gemaakt voor de afbakening en de inrichting van de terraszones binnen de projectzone. De bestaande gesloten horecaconstructies zijn allemaal vervangen door nieuwe open terrassen. Afhankelijk van welke zijde (noord- of zuidzijde) zijn de afmetingen en de inrichting van de terraszone gewijzigd.

De nieuwe terrasafbakening op het eerste deel van de De Keyserlei is tot stand gekomen na intensief overleg met de betrokken partijen en is goedgekeurd op het college van 6 december 2011 (jaarnummer 16358). Deze terrasafbakening is geconcretiseerd in het ‘politiereglement privatieve ingebruikname openbare weg voor open horecaterrassen De Keyserlei’, waarvan de laatst aangepaste versie is goedgekeurd door het college van 29 april 2013 (jaarnummer 271).

Het betreffende politiereglement is geldig op het eerste deel van de De Keyserlei, van Centraal Station tot aan Quellinstraat.

Bij de heraanleg van de De Keyserlei heeft de stad Antwerpen destijds een begeleidingstraject en subsidieprogramma opgestart voor de betrokken horecazaken. Deze subsidies waren voorzien voor de afbraak van de bestaande gesloten horecaconstructies voor de start van de werken aan de De Keyserlei en voor de opbouw van de nieuwe gevels.

Heraanleg Operaplein
De heraanleg van het Operaplein start in het voorjaar van 2015, als belangrijk onderdeel van de werken Brabo 2. De duurtijd van de werken Brabo 2 worden geraamd op 46 maanden. De werken aan het openbaar domein ter hoogte van de Opera zullen medio 2016 starten. Het dossier voor de aanvraag van de bouwvergunning is 30 april 2014 ingediend bij Ruimte Vlaanderen.

Met de heraanleg van het Operaplein wordt, zoals in de De Keyserlei, de grandeur van deze omgeving hersteld. De plannen voor het Operaplein voorzien om alles van gevel tot gevel volledig opnieuw aan te leggen. De heraanleg omvat:

• de aansluiting met De Keyserlei tussen Quellinstraat en Frankrijklei;
• bouw van een nieuw plein, een ondergrondse parking met tunnel en de uitbreiding van het premetrostation ter hoogte van de Vlaamse Opera;
• de volledige heraanleg van Teniersplaats, inclusief een nieuwe ondergrondse fietsenstalling;
• Kipdorpbrug;
• Franklin Rooseveltplaats.

Er bevinden zich vandaag een 26-tal horecazaken in het projectgebied Operaplein, waarvan 3 een gesloten terrasconstructie hebben en 13 een open terras. 

Het Operaplein maakt deel uit van de horecakern ‘Centraal Station’, zoals opgenomen in de afbakening van de horecakernen.

Exki heeft op 23 april 2014 een aanvraagdossier ingediend bij de stad Antwerpen voor de afbraak van de bestaande gesloten horecaconstructie en de opbouw van de nieuwe gevel.

1. Algemeen
Voor de De Keyserlei is er een intensief traject afgelegd samen met de horeca-uitbaters om, parallel aan de opmaak van het ontwerpplan, tot een visie te komen over de afbakening en inrichting van de horecaterrassen. Deze visie is geconcretiseerd in het betreffende politiereglement voor de terrassen op de De Keyserlei.

In ontwerp voor het Operaplein, de Teniersplaats, de Kipdorpbrug en de Franklin Rooseveltplaats zijn de nieuwe zones voor terrassen ingetekend, gebaseerd op de principes die op de De Keyserlei zijn toegepast, en afgestemd op de specifieke lokale situatie zoals de beschikbare ruimte, veilige doorgang enzovoort.

De afbakening van de nieuwe terraszones en de te gebruiken materialen moeten worden vastgelegd in een aangepast stedelijk ‘politiereglement  voor de privatieve ingebruikname van de openbare weg op het Operaplein en omgeving, met bijhorende voorwaarden en technische specificaties’, dat gebaseerd wordt op de visie en het politiereglement voor de terrassen op de De Keyserlei, en het terrassenreglement.

2. Gesloten horecaconstructies
De 3 bestaande gesloten horecaconstructies binnen het projectgebied Operaplein staan op 3 verschillende locaties. Exki op de hoek van de De Keyserlei en de Quellinstraat, Café Des Arts op de hoek van het Operaplein en de Teniersplaats, en Pizza Domino’s op de hoek van het Operaplein en de Kipdorpbrug. Ze vormen samen geen eenheid of ruimtelijk geheel. De gesloten horecaconstructies staan op het openbaar domein.

Om een kwalitatieve, integrale realisatie van het project Operaplein te realiseren, is het noodzakelijk het nieuwe plein tot aan de gevel (grens met het openbaar domein) aan te leggen, en niet tot aan de gesloten horecaconstructies. Dit betekent dat de bestaande horecaconstructies moeten verdwijnen voor de effectieve start van de werken aan het openbaar domein van het Operaplein. Deze werken zullen medio 2016 starten.

Op het eerste deel van de De Keyserlei zijn de gesloten horecaconstructies vervangen door kwalitatieve, eenvormige open terrassen. Er zijn uniforme zonneschermen op maat voorzien. In de winter is er de mogelijkheid om het terras bij te verwarmen. Hoewel deze keuze in eerste instantie niet evident leek, heeft ze een hele nieuwe dynamiek gegeven aan de horeca op de De Keyserlei. De nieuwe open terrassen op de heringerichte De Keyserlei nodigen veel meer uit dan voorheen. Er is meer licht en lucht op de terrassen.

Vandaag stopt de heraangelegde De Keyserlei ter hoogte van het kruispunt met de Quellinstraat. Hoewel het eerste deel van de De Keyserlei al is gerealiseerd, is het ontwerp voor de De Keyserlei, Operaplein en Franklin Rooseveltplaats 1 geïntegreerd ontwerp voor de belangrijkste ontvangstlocatie van de stad Antwerpen. Het nieuwe plein voor de Opera, de wandelboulevard op de De Keyserlei en de vernieuwde Franklin Rooseveltplaats geven deze omgeving opnieuw de grandeur en stedelijke dynamiek van vroeger, waarvan vandaag slechts enkele gebouwen zoals de Vlaamse Opera, het atheneum of Brasserie Gustav nog stille getuigen van zijn. Daarom is het belangrijk de schaal van de open ruimte ten opzichte van de  aangrenzende gebouwen hier te respecteren. Dit pleit ervoor om de gesloten horecaconstructies niet opnieuw toe te laten na de realisatie van het Operaplein en enkel open terrassen te voorzien.

Horecaterrassen dragen bij tot de levendigheid en dynamiek van een plein of straat. Na de realisatie van het project Operaplein zal er meer ruimte zijn om terrassen te plaatsen dan vandaag het geval is, ook ter hoogte van de gesloten horecaconstructies.

Exki
De afbakening en inrichting van de terraszones op het eerste deel van de De Keyserlei (van het Centraal Station tot Quellinstraat), zoals vastgelegd in het college van 9 juli 2010, wordt verder doorgetrokken in het tweede deel (van Quellinstraat tot Frankrijklei). Het goedgekeurde ‘politiereglement voor de privatieve ingebruikname van de openbare weg op de De Keyserlei met bijhorende voorwaarden en technische specificaties’ loopt echter van het centraal station tot aan de Quellinstraat.  Er is in het ontwerp voor het tweede deel van de De Keyserlei ruimte voorzien ter hoogte van Exki voor het plaatsen van een open terras, dat groter zal zijn dan de huidige gesloten constructie.

Exki was aanwezig bij de overlegmomenten met de horeca-uitbaters van de De Keyselei over de afbraak van de gesloten horecaconstructies in 2010 en 2011. Ze hebben op 23 april 2014 op eigen initiatief de procedure opgestart voor de afbraak van de bestaande gesloten horecaconstructie en de opbouw van een nieuwe gevel.

Café Des Arts
De bestaande gesloten horecaconstructie van Café Des Arts, een hoekgebouw, bevindt zich voor het grootste deel op de Teniersplaats. De verharding van de Teniersplaats wordt volledig vernieuwd en de bestaande trappen naar de premetro worden vernieuwd of omgebouwd tot een fietstrap. Gezien de nieuwe aansluiting met het Operaplein en de De Keyserlei zal de grootste voetgangers- en fietsstroom centraal op de Teniersplaats passeren.

In het nieuwe ontwerp voor Teniersplaats is het mogelijk om open gevelterrassen te plaatsen. Zo blijft de vrije doorgang centraal op Teniersplaats vrij van obstakels. De voorziene nieuwe terraszone is groter dan de oppervlakte van de gesloten horecaconstructie.

Domino’s Pizza
Domino’s Pizza, op de hoek van de Frankrijklei en Kipdorpbrug, heeft een gesloten horecaconstructie aan de zijde van de Frankrijklei (Operaplein). Het ontwerp voor het Operaplein voorziet een rijweg van noord naar zuid over het plein aan de westzijde van het plein (even zijde). Tussen deze rijweg en de gevel komt een nieuw breed voetpad, met ruimte voor een open gevelterras. Deze zullen groter zijn dan de oppervlakte van de huidige gesloten horecacontructie.

3. Andere horecazaken binnen het project Operaplein
De open terrassen dienen tevens voorafgaandelijk aan de werken aan het Operaplein te verdwijnen. Na de heraanleg van het openbaar domein is er voor de bestaande horecazaken ruimte voorzien om indien gewenst een nieuw open terras te plaatsen.

4. Begeleidingstraject
Het verwijderen van een bestaande al dan niet gesloten horecaconstructie betekent een ingrijpende verandering voor een horecazaak. Daarom is het noodzakelijk hiervoor een apart communicatie- en begeleidingstraject op maat van de uitbaters te voorzien. Bij het uitzetten van een dergelijk traject worden onder andere volgende aspecten onderzocht en behandeld:

• communicatie met de betrokken horeca-uitbaters;
• opstellen van een ‘politiereglement voor de privatieve ingebruikname van de openbare weg op het Operaplein met bijhorende voorwaarden en technische specificaties’. Dit politiereglement wordt opgemaakt op basis van hetzelfde politiereglement dat is goedgekeurd voor de De Keyserlei;
• de financiële consequenties en mogelijke scenario’s voor de uitvoering in beeld brengen van de afbraak van een bestaande horecaconstructie en indien nodig de opbouw van een nieuwe gevel;
• de financiële consequenties en mogelijke scenario’s voor de uitvoering in beeld brengen van het opnieuw vullen van het openbaar domein tussen het moment van de afbraak van de bestaande horecaconstructies en de heraanleg van het openbaar domein;
• de mogelijkheden onderzoeken voor een subsidiëring van de afbraak en/of heropbouw van de gevel, op basis van de financiële tegemoetkoming die voorzien was bij het project de De Keyserlei;
• begeleiding bij het ontwerp van een nieuwe gevel;
• coördinatie van de afbraakwerken van de gesloten constructie en de opbouw van een nieuwe gevel ten opzichte van de werken aan het omliggende openbaar domein.

• Het politiereglement voor de privatieve ingebruikname van de openbare weg voor open horecaterrassen, goedgekeurd door de gemeenteraad in zitting van 17 maart 2008 (jaarnummer 524).

• Artikel 42§3 Gemeentedecreet: de gemeenteraad stelt de gemeentelijke reglementen en de gemeentelijke politieverordeningen vast.

• Artikel 135 § 2 nieuwe gemeentewet
  1 De gemeenten hebben ook tot taak het voorzien, ten behoeve van de inwoners, in een goed politie, met name over de zindelijkheid, de gezondheid, de veiligheid en de rust op openbare wegen en plaatsen in openbare gebouwen.
  2 Meer bepaald, en voor zover de aangelegenheid niet buiten de bevoegdheid van de gemeenten is gehouden, worden de volgende zaken van politie aan de waakzaamheid en het gezag van de gemeenten toevertrouwd: (...)
  3 Het handhaven van de orde op plaatsen waar veel mensen samenkomen, zoals op jaarmarkten en markten, bij openbare vermakelijkheden en plechtigheden, vertoningen en spelen, in drankgelegenheden, kerken en openbare plaatsen: (...)   

• Gemeenteraadsbesluit 17 maart 2008, artikel 2, 7°: de gemeenteraad zal een specifieke regeling maken voor specifieke zones en horecakernen die door het college worden bepaald.

• Bouwcode
  In de herziening van de gemeentelijke stedenbouwkundige verordening ‘Bouwcode’, zoals goedgekeurd op de gemeenteraad van 28 april 2014 (jaarnummer 377), zijn volgende bepalingen in artikel 13, §7 met betrekking tot gesloten horecaconstructies opgenomen (essentie):
  Een gesloten horecaconstructie in de voortuinstrook en/of op het openbaar domein is slechts toegelaten indien deze kadert binnen een globale beleidsvisie en ze voldoet aan volgende voorwaarden:
  1°  De constructie beslaat de hoek van een bouwblok of vormt een doorlopend lint van verschillende constructies met eenzelfde bouwdiepte. De horecaconstructie wordt zonder tussenruimte tegen de gevel gebouwd. Indien het een lint van constructies betreft dienen deze ook tegen elkaar gebouwd te worden tenzij tussen de constructies een ontsluiting gelegen is naar een bovenliggende verdieping.
  2°  Ze hinderen de circulatie op het openbaar domein niet en zijn ondergeschikt aan het openbaar domein. Bijgevolg dient er steeds een obstakelvrije voetpadbreedte van 1,80 meter gevrijwaard te blijven en is de diepte van de constructie beperkt tot 4 meter. Waar de afmetingen en het huidige en/of toekomstige gebruik van het plein of de straat dit toelaten kan binnen een globale visie een grotere bouwdiepte worden overwogen.
  3°  De constructie wordt zo ontworpen en geconstrueerd dat ze geen schade veroorzaakt aan de straatbevloering en ze geen constructieve wijzigingen aan de voorgevel van het pand vergt. Alle openbare nutsvoorzieningen moeten steeds bereikbaar blijven.
  4°  De constructie reikt niet hoger dan:
  i)   de onderkant van de vensterdorpel van de eerste verdieping, ofwel
  ii)   5 meter boven het aangrenzende maaiveld, indien er geen vensters op de eerste verdieping zijn, ofwel
  iii)   de onderkant van de kroonlijst, indien het gebouw slechts één bouwlaag heeft.
  5°  De constructie voldoet aan bepaalde kwalitatieve vereisten:
  i)   maximaal voorzien van beglazing of ander doorzichtig materiaal, met een minimum van 75%; 
  ii)   het overige materiaal moet in harmonie zijn met het eigenlijke pand en de aangrenzende constructies.
  6°  De vergunningsduur wordt beperkt tot maximaal 9 jaar.

Referentiefasering Brabo 2/Operaplein:

De eerste 16 maanden na de start van de werken aan Brabo 2 is er dus weinig of geen impact op het openbaar domein ter hoogte van het Operaplein. Dit betekent dat de bestaande horecaconstructies effectief verwijderd moeten zijn ten laatste voor midden 2016 (start van de werken aan de tunnels en parking).