2014_CBS_06589 - Duurzame stad - Geen gebruik van pesticiden - Goedkeuring

Op 21 december 2001 keurde de Vlaamse overheid het ‘decreet houdende vermindering van het gebruik van bestrijdingsmiddelen door openbare diensten in het Vlaamse gewest’ goed. De uitvoering van dit decreet werd vastgelegd in het draaiboek voor de afbouw van bestrijdingsmiddelen door openbare diensten ‘Zonder is gezonder’. Het draaiboek liet de openbare besturen de keuze tussen een totaal nulgebruik vanaf 2004, of een geleidelijke afbouw om ten laatste in 2014 tot een nulgebruik te komen. De stad Antwerpen koos voor de geleidelijke afbouw via een reductieprogramma. Op 12 maart 2004 (jaarnummer 2379) keurde het college het reductieprogramma goed. Jaarlijks rapporteert de stad Antwerpen aan de Vlaamse overheid de gebruikte hoeveelheden pesticiden.

Op 8 februari 2013 keurde de Vlaamse overheid het decreet 'duurzaam gebruik van pesticiden in het Vlaamse gewest' goed. Vanaf 1 januari 2015 geldt een verbod op het gebruik van pesticiden in open lucht op alle terreinen die gebruikt worden voor een openbare dienst of die behoren bij een gebouw dat gebruikt wordt voor een openbare dienst. Een openbare dienst wordt gedefinieerd als een dienst, uitgevoerd door een rechtspersoon, in het kader van een taak van algemeen belang. Concreet betekent dit dat er vanaf 1 januari 2015 een verbod op het gebruik van pesticiden geldt:

• binnen 6 meter langs oppervlaktewater;
• op bermen (langs wegen en spoorwegen);
• op wegranden, trottoirs, verharde terreinen, parkeerterreinen en pleinen die deel uitmaken van de openbare weg of erbij horen;
• op terreinen toegankelijk voor het brede publiek of kwetsbare groepen:
       a) parken, plantsoenen, tuinen, pleinen en begraafplaatsen;
       b) sportdomeinen, recreatiedomeinen, dieren- en pretparken;
       c) terreinen bij kinderopvang, scholen en instellingen voor kleuter-, basisonderwijs en secundair onderwijs, deeltijds kunstonderwijs en centra voor leerlingenbegeleiding;
       d) speelplaatsen, speelterreinen, sportterreinen, schoolterreinen en terreinen van zorginstellingen.

Pesticiden kunnen dan nog enkel gebruikt worden onder specifieke voorwaarden na het doorlopen van een procedure bij en goedkeuring door de Vlaamse overheid. De Vlaamse overheid voorziet in de wetgeving vijf afwijkingsmogelijkheden.

Type 1-afwijkingen zijn gebonden aan plagen met impact op volksgezondheid, biodiversiteit en veiligheid

• Procedure 1 bevat een lijst waar en onder welke randvoorwaarden bepaalde pesticiden gebruikt mogen worden zonder een specifieke afwijkingsaanvraag in te dienen. De Vlaamse overheid maakt jaarlijks deze lijst op. Voor 2015 werd de bestrijding van Amerikaanse vogelkers, Japanse duizendknoop, reuzenberenklauw, bruine rat en kolonievormende wespen opgenomen in de lijst.
• Procedure 2 is van toepassing bij acuut gevaar voor de volksgezondheid of de veiligheid.
• Via procedure 3 kan een afwijkingsaanvraag ingediend worden voor de bestrijding van een soort waarbij er zich een probleem van plaag of veiligheid stelt.

Type 2-afwijkingen zijn gekoppeld aan een onevenredig hoge kost bij alternatief beheer van terreinen.

• Via procedure 4 wordt een omvormingsprogramma voor 3 jaar ingediend voor terreinen waarvoor investeringen gepland zijn om ze op een efficiënte manier pesticidenvrij te beheren. Het omvormingsprogramma sluit verder aan op het in uitvoering zijnde reductieprogramma van een stad.
• Via procedure 5 kan een afwijking aangevraagd worden voor terreinen waar er zich een probleemsituatie voordoet of terreinen die niet om te vormen zijn zonder onevenredig hoge kosten.

Alle gebruikte pesticiden in het kader van het decreet worden jaarlijks gemeld in een pesticideninventaris. 

De stad Antwerpen bouwt al jaren het gebruik van pesticiden af gezien de risico’s die gepaard gaan met het gebruik van pesticiden voor de menselijke gezondheid en het leefmilieu. De stad Antwerpen hanteert volgende principes:

• het voorkomen van het gebruik van pesticiden door onder meer bij de (her)aanleg van het openbaar domein reeds rekening te houden met een pesticidenvrij onderhoud van het terrein (uitvoeren van een pesticidentoets bij elk nieuw ontwerp);
• de omvorming van het openbaar groen naar een meer ecologisch gericht en extensiever beheerd groen;
• de inzet van alternatieven;
• in laatste instantie de inzet van chemische middelen op een wijze die de minste risico’s voor mens en leefmilieu met zich meebrengen.

De brandweer en de dienst samen leven/ woonomgeving/ dierenoverlastbeheer zetten enkel pesticiden in voor de bestrijding van plagen. De hoeveelheid pesticiden gebruikt per jaar wordt voornamelijk bepaald door de ernst van de plaag. De dienst stadsbeheer/ groen en begraafplaatsen gebruikte in 2013 een beperkte hoeveelheid pesticiden (35 liter pesticiden of omgerekend 13 kg werkzame stof) voor het bestrijden van invasieve plantensoorten op het openbaar domein. In 2000 werden door de dienst stadsbeheer/ groen en begraafplaatsen nog 1415 kg en 1478 liter aan pesticiden gebruikt (omgerekend 843 kg aan werkzame stof).

De stad Antwerpen gebruikt in principe vanaf 1 januari 2015 geen pesticiden meer. Indien het toch noodzakelijk is om pesticiden te gebruiken wordt een afwijkingsaanvraag door de verantwoordelijke afdeling opgemaakt conform de voorschriften van de Vlaamse overheid en ter goedkeuring aan het college voorgelegd alvorens over te maken aan de Vlaamse overheid. Bestrijding van soorten die voorkomen op de algemene lijst van de Vlaamse overheid zoals beschreven in procedure 1 kan, zonder een afwijkingsaanvraag, mits in achtneming van de voorwaarden opgelegd door de Vlaamse overheid. Dit is bijvoorbeeld in 2015 van toepassing voor de bestrijding van wespen door de brandweer en de bestrijding van de bruine rat door de dienst samen leven/ dierenoverlastbeheer. De dienst stadsbeheer/ groen en begraafplaatsen zal een afwijkingsaanvraag indienen via procedure 3 voor de bestrijding van een aantal invasieve soorten in specifieke omstandigheden en via procedure 5 voor de aanpak van probleemsituaties op enkele terreinen. De afwijkingsaanvragen worden via een apart collegebesluit ter goedkeuring aan het college voorgelegd.

Het beheer van terreinen gebeurt niet alleen door de bedrijfseenheid stadsbeheer maar ook door externen. Belangrijk is om in de bestekken, reglementen, samenwerkingsovereenkomsten of concessies op te nemen dat de terreinen die gebruikt worden voor een openbare dienst of behoren bij een gebouw dat gebruikt wordt voor een openbare dienst geen pesticiden gebruikt worden vanaf 1 januari 2015.

In artikel 4 van het reglement voor ondersteuning van het samentuinen, goedgekeurd door de gemeenteraad op 27 januari 2014, is het verbod op het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen opgenomen. Het is aangewezen om dit verbod uit te breiden naar alle volkstuinen gelegen op het grondgebied van de stad Antwerpen. Dit kan door een verbod op het gebruik van pesticiden op te nemen bij herziening van het reglement van de volkstuinen en bij het afsluiten van nieuwe beheerovereenkomsten.