2014_CBS_06306 - Duurzame stad - Klimaatbeleid. Oplevering klimaatmaatregeleninstrument. Evaluatie en wijziging proces actualisatie klimaatactieplan - Goedkeuring

Op 9 januari 2009 besliste het college om het Burgemeestersconvenant (Covenant of Mayors) te ondertekenen (jaarnummer 102). Met deze overeenkomst engageert de stad Antwerpen zich om, in lijn met de Europese doelstellingen, minstens 20% minder CO2 uit te stoten tegen 2020. Voor de eigen stedelijke werking stelt de stad Antwerpen zich alvast het doel om tegen 2020 de CO2-uitstoot te reduceren met 50%. Tegen 2050 wil de stad CO2-neutraal zijn. Hoe de stad dit zal realiseren werd uitgewerkt in een klimaatplan voor Antwerpen, goedgekeurd door de gemeenteraad op 27 juni 2011 (jaarnummer 920).

Het college keurde op 14 september 2012 de gunning goed voor het opmaken van een emissie-inventaris van broeikasgassen voor de jaren 2010 (uitvoering in 2012), 2012 (uitvoering in 2014) en 2014 (uitvoering in 2016). Op 6 juni 2014 nam het college kennis van de resultaten van de emissie-inventaris 2012.

Het college keurde het proces voor de actualisatie van het klimaatactieplan goed op 24 januari 2014 (jaarnummer 709).  Daarnaast keurde het college twee flankerende beleidsinstrumenten goed:

1. de opmaak van een klimaatmaatregeleninstrument door Futureproofed (26 juli 2013, jaarnummer 7574) dat onder meer berekende maatregelen voor CO2-reductie per doelgroep en over verschillende doelgroepen heen prioriteert;
2. de ontwikkeling van een financieringsmodel door Technum/Suma (14 februari 2014,  jaarnummer 1630) dat een antwoord biedt aan de financieringsbehoeften van de belangrijkste maatregelen uit het klimaatplan.

Evaluatie klimaatplan 2010-2013

De emissie-inventaris van broeikasgassen voor het jaar 2012 geeft aan dat zowel de stedelijke diensten als de stadsgemeenschap op koers liggen voor het behalen van de CO2-doelstellingen. Enkele kanttekeningen zijn evenwel noodzakelijk. De Belgische emissiefactor voor elektriciteit is fors gedaald, maar het Belgische productiepark ondergaat de volgende jaren wellicht wijzigingen met een hogere emissiefactor tot gevolg. Een belangrijke daling is behaald dankzij een shift in het brandstofgebruik van stookolie naar gas. Deze shift is eindig. Alle sectoren tekenen reducties op uitgezonderd de transportsector en specifiek het wegverkeer. De emissie-inventaris voor het jaar 2012 bevestigt de eerdere goede scores voor huishoudens en stedelijke diensten uit de emissie-inventaris voor het jaar 2010.

De uitvoering van het klimaatplan 2010-2013 werd geëvalueerd op drie manieren:

1. een interne evaluatie door de stedelijke administratie naar aanleiding van de emissie-inventaris;
2. een evaluatie door Accenture in het kader van de deelname aan Earth Hour City Challenge;
3. een evaluatie van de bestaande lijst van maatregelen door Futureproofed in het kader van het klimaatmaatregeleninstrument.

De belangrijkste conclusies van de verschillende evaluaties zijn:

• het klimaatactieplan legt de focus op de stad als goede voorbeeld en op inwoners met maatregelen en veelal kleinere projecten gelinkt aan wonen en mobiliteit;
• sensibilisering en bewust making zijn voornamelijk gericht op inwoners;
• maatregelen zijn fragmentair doorgerekend naar impact, kost en opbrengsten met als gevolg dat het financieringsluik slechts fragmentair is ingevuld. Een uitzondering hierop vormen de stedelijke diensten.

Op basis van de evaluatie wordt het klimaatplan bijgestuurd en worden volgende uitgangsprincipes gehanteerd:

• Antwerpen heeft als stad een voortrekkersrol. De stad wenst evenwel de doelen te behalen in samenwerking met de hele stadsgemeenschap, en in het bijzonder met de tertiaire sector, (niet-ETS) industrie en inwoners;
• meer aandacht voor projecten met een grotere impact;
• maximaliseren van de inspanningen en de baten over alle doelgroepen heen;
• systematische doorrekening van alle maatregelen en projecten over alle doelgroepen heen en de opmaak van een financiële blauwdruk voor het klimaatplan.

Instrumenten

Het financieringsmodel wordt momenteel nog verder uitgewerkt door Technum/Suma.
Futureproofed leverde een klimaatmaatregeleninstrument op. Het is een flexibel rekeninstrument dat doelstellingen en maatregelen samenbrengt. Het omvat het volgende:

• de berekende emissiekloof. De doelstelling voor het jaar 2020 is bekend. De CO2-emissies voor 2012 werden berekend in de emissie-inventaris. Op basis daarvan werd de emissiekloof berekend voor de jaren 2014, 2016, 2018 en 2020 voor de hele stadsgemeenschap, alsook voor de verschillende doelgroepen. Het model houdt evenwel niet op in 2020, maatregelen kunnen doorlopen tot in 2050;
• het inzichtelijk maken van de business case voor elke doelgroep via een lijst van berekende klimaatmaatregelen per doelgroep, nodig om de doelstellingen per tijdsinterval te realiseren. De maatregelen kunnen bovendien geprioriteerd worden. Dit kan per doelgroep en voor de hele stadsgemeenschap. De prioritering gebeurt flexibel op basis van een aantal harde en zachte criteria of een combinatie hiervan. Harde criteria, gebruikt voor de berekening van de business case, zijn berekende investeringskost, inclusief of exclusief subsidies, financiële opbrengst en CO2-reductie. Zachte criteria zijn implementatie, sociaal aspect, zichtbaarheid, verbetering andere milieuaspecten en werkgelegenheid. De gebruiker van het instrument kan ten allen tijde het sorteringsmechanisme wijzigen. De gevolgen van dit mechanisme zijn onder meer:
  a. projecten met grotere impact zijn bekend;  
  b. de investeringskost en de opbrengsten voor een gegeven doelgroep worden transparant;  
  c. de samenstelling van de ideale mix aan maatregelen per doelgroep en voor de hele stadsgemeenschap is transparant. Maatregelen kunnen verschoven worden in de tijd, geannuleerd,..;
  d. bijsturing van het plan is, indien gewenst, mogelijk op continue basis;
• een voortgangsmonitoring op basis van indicatoren per maatregel. Het is evenwel duidelijk dat een aantal maatregelen momenteel niet eenvoudig of zelfs niet op te volgen zijn en dit door het gebrek aan data;
• het instrument laat verder een eenvoudige vertaling toe naar de actieplannen voor duurzame energie in het kader van het Burgemeestersconvenant.

Actualisering tijdschema klimaatactieplan

Het college keurde het proces voor de actualisatie van het klimaatactieplan in januari 2014 goed. Aansluitend werden verschillende werkgroepen opgericht, die input leveren omtrent de diverse thema’s. De werking naar de doelgroepen inwoners en eigen stadsdiensten blijft ondertussen verder doorlopen. Op 16 juni 2014 organiseert Stadslab een ontmoetingsruimte “Energie voor het Antwerpse hart”. Hier wil de stad uitdrukkelijk energie-efficiëntie ondersteunen bij de doelgroepen handel en diensten.

In oorsprong zou het proces afgerond worden met de goedkeuring van het klimaatactieplan in december 2014 door de gemeenteraad. De complexiteit van het financieringsmodel, de integratie van het financieringsmodel en het klimaatmaatregeleninstrument zorgen voor een vertraging ten opzichte van het oorspronkelijke tijdschema. De timing van het klimaatactieplan wordt als volgt bijgestuurd: