2014_DRAN_00053 - Heraanleg IJzerlaan en nieuwe fietsbrug over Albertkanaal - Voorontwerp - Advies - Goedkeuring

1. Voorgeschiedenis

2. Situering

De IJzerlaan is een deelproject van de gebiedsontwikkeling Singel Noord binnen het programma Groene Singel. In het project IJzerlaan zitten twee deelgebieden vervat, namelijk IJzerlaan, heraanleg van gevel tot gevel, en fietsbrug IJzerlaan.

Op 13 september 2013 (jaarnummer 8970) keurde het college volgende uitgangspunten voor de IJzerlaan goed:

• Profiel IJzerlaan: Als uitgangspunt voor de IJzerlaan worden twee rijvakken per richting vastgelegd. Ook de afbraak van de IJzerlaanbrug, de volwaardige aantakking van de IJzerlaan op de Slachthuislaan en de realisatie van de fietsbrug over het Albertkanaal worden ingepast in dit profiel;
• Kruispuntconfiguratie: Op het kruispunt met de Noorderlaan moet er één bijkomende afslagstrook voorzien worden in de IJzerlaan richting westen. Aan de Bredastraat wordt er één bijkomende afslagstrook op de IJzerlaan richting oosten voorzien;
• Groenstructuur: In de nieuwe IJzerlaan wordt de groenstructuur van de nieuwe Singel volgens het Beeldkwaliteitsplan Groene Singel zoveel mogelijk doorgetrokken;
• Fietspaden: De huidige IJzerlaanbrug wordt vervangen door een nieuwe fiets- en wandelbrug. In het ontwerp worden fietspaden voorzien in beide richtingen;
• Wijkcirculatie: Door de ingrijpende wijziging die de IJzerlaan in de toekomst zal ondergaan moet ook de afwikkeling van de omliggende wijken herbekeken worden;
• Parkeren: Het aantal parkeerplaatsen wordt in de verdere uitwerking van het ontwerp gemaximaliseerd in evenwicht met de ruimtelijke beleving van het nieuwe kanaal en de toekomstige ontwikkelingsmogelijkheden.

Deze uitgangspunten vormen de basis voor de verdere uitwerking van het plan.

De samenwerkingsovereenkomst tussen de partijen nv Beheersmaatschappij Antwerpen Mobiel (BAM), het Agentschap Wegen en Verkeer (AWV), nv De Scheepvaart en de stad Antwerpen werd op 23 september 2013 (jaarnummer 571) goedgekeurd door de gemeenteraad.

Op 19 november 2013 werd de startnota op de Gemeentelijke Begeleidingscommissie goedgekeurd en op 21 januari 2014 werd de projectnota op de Gemeentelijke Begeleidingscommissie goedgekeurd.

3. Timing

Er is een strikte timing vooropgesteld voor het project IJzerlaan/IJzerlaanbrug. De start van de werken is begin 2015 gepland. In 2017 moet de heraanleg van de IJzerlaan en de fietsbrug afgerond zijn.

4. Communicatie

Om de bewoners, ondernemers en weggebruikers van de wijken Dam en Steenborgerweert te informeren over het voorontwerp van de nieuwe IJzerlaan, heeft de werkgroep communicatie IJzerlaan een informatietraject uitgewerkt met de volgende dragers:

• een artikel op bovenlokale pagina’s van De Nieuwe Antwerpenaar om het infomoment aan te kondigen;
• een nieuwsbrief voor de wijken Dam en Steenborgerweert met uitnodiging voor het infomoment en met een terugkoppeling rond de eerder gestelde vragen en de gedane suggesties die wordt verspreid rond 17 februari 2014;
• een e-nieuwsbrief en online terugkoppeling op www.antwerpen.be/ijzerlaan en www.stadindialoog.be;
• een uitnodiging voor het infomoment via sociale mediaprofielen van de stad Antwerpen;
• outdoorpanelen in de wijk met toekomstbeeld en uitnodiging voor het infomoment;
• een infomoment van 15.30 uur tot 19.00 uur in de Noordster op donderdag 27 februari 2014 met een infotentoonstelling en presentatie.

1. Projectafbakening

Het huidige plan dat ter goedkeuring voorligt, bestaat uit een voorontwerp van de IJzerlaan en een voorontwerp van de nieuwe fiets- en voetgangersbrug over het Albertkanaal. De definitieve aansluiting van de fietsbrug op de IJzerlaan en de nieuw te realiseren woonwijk ter hoogte van de noordelijke aanloophelling van de IJzerlaanbrug (Ingenieur Menneslaan) in Merksem maken geen deel uit van dit voorontwerp.

Voor de fietsbrug wordt een gefaseerde aanpak voorgesteld. In het voorontwerp wordt met betrekking tot de fietsbrug een plan gepresenteerd met een voorontwerp voor de aanlandingszone zijde Merksem en voor de fietsbrug over het Albertkanaal, maar dat voor de zuidelijke aanlanding (aan stadszijde) als tijdelijk moet beschouwd worden. De tijdelijke zuidelijke aanloophelling zal voldoende kwalitatief uitgevoerd worden en voldoen aan de richtlijnen van het Fietsvademecum, waarbij de veiligheid en het comfort voor de fietsers gegarandeerd worden.

De ambitie is om de komende jaren tot een herontwikkeling van de nieuwe wijk ter hoogte van de noordelijke aanloophelling van de IJzerlaanbrug (Ingenieur Menneslaan) te komen. Deze gemengde stedelijke woonwijk zal bestaan uit een hoofdaandeel van wonen, aangevuld met werken en voorzieningen. De stad Antwerpen legde in een ambitienota de stedenbouwkundige randvoorwaarden, programma van eisen, stappenplan, procedure verkoop onder voorwaarden en een communicatie- en participatietraject vast. Het project biedt de kans om een hedendaagse, kwalitatieve woonwijk aan te bieden in Merksem, omgeven door publieke ruimte en voldoende groen, ondersteund door enkele lokale voorzieningen. Het project maakt geen deel uit van het voorliggende voorontwerp.

2. Krachtlijnen voorontwerp IJzerlaan

In de IJzerlaan komt het IJzerlaankanaal dat de verbinding maakt van het Lobroekdok met het Asiadok. De huidige bottleneck met de Slachthuislaan wordt weggewerkt. De IJzerlaan wordt heraangelegd van gevel tot gevel. Ten zuiden van het kanaal is dit conform het profiel van de nieuwe Singel volgens het Beeldkwaliteitsplan Groene Singel (2x2 rijstroken, drie bomenrijen).

Mobiliteit

• Het voorontwerp van de IJzerlaan is in het kader van mobiliteit op te delen in twee delen. Ten noorden van het kanaal is er een lokale ontsluiting door de uitwerking van een (grotendeels) woonerf. Ten zuiden van het kanaal worden er 2x2 rijstroken gerealiseerd, afgestemd op het profiel van de nieuwe Singel;
• De inrichting van het typeprofiel ten zuiden van het kanaal is afgestemd op een snelheidsregime van 70 km/u. De rijweg heeft een breedte van 6,90 meter voor twee rijvakken;
• Ten noorden van het kanaal wordt er tussen de Steenborgerweert en de Merksemsestraat een woonerf gecreëerd met langsparkeren. Tussen Noorderlaan en Steenborgerweert wordt er een afzonderlijke rijweg voorzien met kopsparkeren;
• De wijkcirculatie van de wijk Steenborgerweert wordt aangepast. Steenborgerweert is reeds enkelrichting richting IJzerlaan. De rijrichting (woonerf) op de IJzerlaan tussen Steenborgerweert en Bredastraat wordt omgedraaid, richting oosten. De Merksemsestraat krijgt dubbelrichtingsverkeer. Door deze aanpassingen gebeurt de ontsluiting van de wijk via de Bredastraat en is de vernieuwde IJzerlaan ten noorden van het kanaal toegankelijk voor bestemmingsverkeer;
• De wijkcirculatie van de Damwijk wijzigt nauwelijks. De Kalkstraat wordt enkelrichting richting IJzerlaan. Het Noordschippersdok behoudt in eerste instantie zijn ontsluiting op de IJzerlaan met een verplichte rechtsaf. Dit kan via het huidige Noordschippersdok of door de Samberstraat te verlengen tot op de Slachthuislaan. Dit zal in het definitief ontwerp verder worden onderzocht;
• Waar mogelijk wordt de ontsluiting van de aangelanden aan de zuidzijde gemeenschappelijk ontsloten. Dit is het geval tussen de Noorderlaan en de Kalkstraat. Het voetpad heeft hier voldoende breedte en de in- en uitritten liggen met vijf gebundeld;
• De kruispunten Noorderlaan en Bredastraat werden gedimensioneerd op basis van een verkeerskundige studie. Op beide kruispunten is er vanaf de IJzerlaan steeds een linksafslagstrook voorzien. De afwikkeling van het kruispunt moet de doorstroming van de Singel verbeteren en sluipverkeer in de aangrenzende wijken verminderen;
• Het vooropgestelde programma met het afwateringskanaal en de beschikbare profielbreedte in de IJzerlaan heeft onvermijdelijk consequenties op de parkeerbalans en het parkeren in de straat. In het projectgebied zijn er vandaag 280 parkeerplaatsen aanwezig. Na de heraanleg zullen dit er circa 218 zijn. Bijkomend heeft de stad Antwerpen een proefopstelling opgestart met betalend parkeren in de Damwijk om de hoge parkeerdruk in het gebied op te vangen en langparkeren door bezoekers te ontmoedigen. Het parkeeraanbod op de kop van het Noordschippersdok wordt behouden in één gecombineerde nieuwe parkeercluster;
• In de IJzerlaan worden fietspaden voorzien. Aan de noordzijde heeft het fietspad een breedte van 3,00 meter en aan de zuidzijde 2,00 meter;
• Aan de zuidzijde worden er ruime voetpaden voorzien met een minimumbreedte van 2,00 meter en een maximumbreedte van 5,50 meter. Aan de noordzijde wordt er grotendeels woonerf voorzien. Het gedeelte tussen Steenborgerweert en Noorderlaan met rijweg heeft een voetpad langs de gevel met een breedte van 2,10 meter.

Kanaal

• Het kanaal werd gedimensioneerd op basis van een hydrologische studie van de waterafvoer van het Lobroekdok. Het kanaal heeft een constante breedte van 11,00 meter;
• Langsheen het kanaal worden een aantal verblijfsruimtes gecreëerd. Zo wordt er een pleintje voorzien voor de aansluiting met de Merksemsestraat, worden er woonerven langs het kanaal voorzien en worden er een aantal zitplekken aan het water ontworpen;
• Het is de ambitie van de stad om het kanaal te vergroenen. Dit moet opgenomen worden in het project en verder uitgewerkt in het vervolgtraject;
• De landschappelijke inpassing van het kanaal tussen Merksemsestraat en de aansluiting op het Lobroekdok zal nog verder uitgewerkt worden.

Ecologie

• De IJzerlaan maakt deel uit van de strategische ruimte Groene Singel en is een onderdeel van het 'Havenlandschap'. Het moet een landschap worden met een stedelijk en industrieel karakter, dat bestaat uit water, aangeschakelde grotere en kleine groengebieden en een sterke stedelijke context;
• De middenberm, zijberm en boomvakken worden met gras- en bloemenmengsels ingezaaid en er worden bomen aangeplant. In het voorontwerp worden circa 130 nieuwe bomen voorzien bestaande uit berk, elsbes, haagbeuk en es;
• De groene bermen, de bomen en de vergroening van het kanaal zorgen voor een nieuwe ecologische stapsteen in dit verstedelijkt gebied.

Materialen

• De materialisering van de Singel (rijweg, voetpad, fietspad, bermen, …) is een continu element doorheen heel de Groene Singel. De materialisering van de woonerven sluit aan op het materiaal van de kades Lobroekdok en zijn ingegeven vanuit het Havenlandschap (Beeldkwaliteitsplan) en dus geen continu element doorheen heel de Groene Singel;
• De rijbanen zijn in zwart asfalt met witte belijning voor de aanduiding van de rijstroken;
• Het fietspad is aan weerszijden in asfalt, met een roodbruine toplaag;
• Het voetpad aan de zuidzijde bestaat uit betonstraatstenen met sierdeklaag, formaat 22,00 x 22,00 x 8,00 cm, gelegd in een halfsteensverband. De sierdeklaag bestaat uit een samenstelling van hoogovencement en waterstraalzand in combinatie met natuurlijke kleurechte granulaten van rood graniet, geel graniet en zwart basalt;
• De parkeerstroken langs de IJzerlaan bestaan uit kassei in porfier;
• De boordstenen langs de rijweg en de plantvakken bestaan uit prefabbetonelementen;
• De woonerven worden volledig aangelegd in gezaagde kassei zonder onderscheid tussen voetpad en rijweg. De parkeervakken zijn in niet-gezaagde kassei. De parkeervakken worden afgebakend met witte ‘hoeken’;
• De tijdelijke parkeerplaats aan de Merksemsestraat wordt uitgevoerd in asfalt met witte belijning.

3. Krachtlijnen voorontwerp Fietsbrug

Door de afbraak van de IJzerlaanbrug inclusief aanloophellingen verdwijnt de verbinding voor gemotoriseerd verkeer. Er wordt een nieuwe fietsbrug inclusief plaatselijke verbreding van het Albertkanaal gerealiseerd.

uitgangspunten Startnota Gemeentelijke Begeleidingscommissie (GBC)

• De visie van het ontwerp zijde Merksem (park + aanlanding) zoals voorgesteld in het Masterplan Bruggen Albertkanaal blijft behouden;
• De fietsbrug vormt een verbinding tussen de fietsostrades en de stad Antwerpen, een verbinding/missing link tussen de bovenlokale functionele fietsroutes langs de Groenendaallaan en Noorderlaan, een verbinding tussen district Merksem en de stad Antwerpen en tenslotte een verbinding tussen de wijken van Merksem en Den Dam;
• De bereikbaarheid van de fietsbrug moet gegarandeerd zijn vanaf: Campiniastraat/Blijvoort, Vaartkaai, Ringfietspad, IJzerlaan/Slachthuislaan (zowel noord als zuid) en Samberstraat;
• In een verdere fase moet bekeken worden of een landing over de Slachthuislaan ruimtelijk en functioneel in te passen is, waarbij rekening moet gehouden worden met de parkeerbalans;
• De geometrische principes van de brug zijn: nettobreedte 4,70 meter, hellingspercentage conform Fietsvademecum, bochtstraal streefwaarde 7,00 meter, maximalisatie van het fietscomfort naar materiaal en verlichting.

fietsbrug

• De fietsbrug maakt deel uit van een non-stophoofdroute, de breedte van de fietsbrug is hierop gebaseerd zijnde 4,70 meter;
• De fietsbrug haalt boven het Albertkanaal een hoogte van 9,10 meter boven de waterspiegel;
• De maximale fietshelling is 4,00%;
• De gehanteerde bochtstraal is 7,00 meter afgestemd op een richtsnelheid van 15,00 km/u;
• De nieuwe fietsbrug vormt straks de snelle en lineaire verbinding over het Albertkanaal. Ze is vormgegeven als één rechte lijn die de ruggengraat vormt van de verbinding. Op de hoofdconstructie van de fietsbrug worden aftakkingen voorzien;
• Boven het kanaal (overspanning 85,00 meter) wordt de brugconstructie opengewerkt zodat een uitzicht op de omgeving overal mogelijk is;
• De brug wordt uitgevoerd in staal, het dek van de fietsbrug wordt uitgevoerd in een ingestrooide epoxycoating;
• Om een veilige en comfortabele verbinding te realiseren wordt de fietsbrug verlicht vanuit de leuningen.

aanlanding Merksem

Aan zijde Merksem is het ontwerp van de fietsbrug meer dan enkel een fietsbrug. Door het afbreken van de bestaande IJzerlaanbrug ontstaat hier een nieuw in te richten parkzone waar de aanlanding van de fietsbrug een belangrijk onderdeel van uitmaakt.

• Aan de zijde van Merksem zal de fietsbrug aansluiten enerzijds op de weginfrastructuur van de Vaartkaai en anderzijds op de Campiniastraat;
• Voor de Vaartkaai is door de provincie Antwerpen een kaderplan in opmaak waarin een aantal profielen voor de wegenis langs het Albertkanaal worden voorgesteld. Ter hoogte van de fietsbrug komt een lichtengeregeld kruispunt met aan beide zijde van de Vaartkaai de mogelijkheid om een dubbelrichting fietspad te realiseren;
• In het oude gedeelte van de Bredabaan zijn een aantal bedrijven aanwezig. Naast de rijweg wordt er een pad voorzien in het park zodat fietsers in het eerste gedeelte niet op de rijweg fietsen en niet conflicteren met de laad- en losbewegingen van de vrachtwagens;
• De Bredabaan, tussen de Campiniastraat en de Vaartkaai, sluit vandaag aan op een kruispunt met verbinding van verkeer komende van de IJzerlaanbrug (vervalt in de toekomst door het afbreken van de bestaande IJzerlaanbrug), met een verbinding onder de bestaande IJzerlaanbrug richting Campiniastraat en een verbinding verder naar de Bredabaan richting het kruispunt Groenendaallaan en Minister Delbekelaan. In het nieuwe ontwerp wordt uitgegaan van het afsluiten van de verbinding tussen Bredabaan en de Campiniastraat. Autoverkeer kan wel nog de verbinding maken tussen beide stadswijken via de Jaak Coveliersstraat/Taxandriastraat richting Roederhelft. Dit is een nieuw te realiseren verbinding. Tussen de  Bredabaan en Campiniastraat zal in dit project een fiets- en voetgangersverbinding gerealiseerd worden. Bij de verdere stedenbouwkundige ontwikkelingen zal de zone tussen het nieuwe park en de ontwikkelingen in detail ontworpen worden;
• In de zone, afgebakend door de Bredabaan, Vaartkaai, het waterzuiveringsstation en de bestaande verbinding tussen Bredabaan en Campiniastraat, wordt een open park gerealiseerd, waarin de aanlanding van de fietsbrug een prominente rol speelt. Het grasveld wordt in een scheluw vlak gelegd dat vanaf de Campiniastraat geleidelijk oploopt richting de Vaartkaai. Onder de fietsbrug is een doorloophoogte van minimaal 2,75 m voorzien. Een aantal bomen in het park doorbreken de open vlakte.