2014_CBS_03434 - Groene Singel - Site Spoor Oost. Concept: 'Event-Park-Ing' - Goedkeuring

In het bestuursakkoord 2013 - 2018 van de stad staat de volgende passage over Spoor Oost: 'de stad start met de NMBS het overleg op om de herbestemming van het oude spoorwegemplacement Oost in Borgerhout bij voorkeur tot een 'duurzaam KMO Park Spoor Oost' met veel groen voor te bereiden'.

Ongeveer de helft van het "spoorwegemplacement Oost" of "de site Spoor Oost"  is niet meer in gebruik en wordt door de NMBS “vrijgegeven” voor iets nieuws. Momenteel gaat het enkel over de voormalige containerterminal, een zone van 10.8 hectare gelegen aan de extra muros kant van het ringspoor. Mits de realisatie van de Liefkenshoekspoortunnel én van de 2^de havenspoorontsluiting, kunnen op lange termijn ook de bundels voor goederenverkeer inkrimpen waardoor het beschikbare terrein nog zal vergroten. Het ringspoor blijft ten allen tijde behouden en het opheffen van de bundels binnen het ringspoor is momenteel voor NMBS ondenkbaar. Deze helft van de site, aanleunend bij de wijken van de Borgerhoutse binnenstad, blijft dus voor een aanzienlijke tijd spoorweginfrastructuur.

De stad Antwerpen onderhandelt momenteel met de NMBS over een gebruiksovereenkomst voor Spoor Oost.

Oplossing voor korte termijn

Op lange termijn wordt conform het bestuursakkoord bij voorkeur een KMO Park Spoor Oost met veel groen geambieerd. Gezien het behoud van de spooractiviteiten op korte termijn is een definitieve herbestemming van de site als geheel vandaag niet aan de orde. Daarenboven ligt de site de komende jaren midden in de Oosterweelwerf en heeft, een rol te spelen als minder hinder (parkeren Sportpaleis/Lotto Arena) en milderende maatregel (invullen open ruimte tekorten). De blik is dan ook gericht op de korte termijn.

Het beschikbare deel van het terrein heeft specifieke condities, namelijk lang en smal van morfologie en geïsoleerd ten opzichte van het stedelijk weefsel. Dit betekent niet dat het terrein verloren is en niet inzetbaar in de stedelijke dynamiek. Een strategische oplossing voor de tussentijd, kan net een slim antwoord bieden aan grote noden en problematieken van de stad vandaag.

Drie hoofdfuncties

Spoor Oost kan binnen de huidige bestemming van ‘gemeenschapsvoorzieningen en openbaar nut’ drie actuele en cruciale ruimtevragen opvangen. Het terrein krijgt dan vorm als een aantrekkelijk multifunctioneel terrein met afwisselend drie hoofdfuncties die, mits afstemming, compatibel zijn qua tijdsvensters en ruimtelijk combineerbaar op het terrein. De drie hoofdfuncties zijn gevat binnen het concept “Event-Park-Ing:

• Een evenemententerrein: deze functie kan een antwoord bieden op de dringende noodzaak tot herlocatie van de Sinksenfoor, maar kan ook plaats bieden aan andere evenementen die een plaats zoeken in de stad (en vandaag soms geweigerd worden wegens gebrek aan locatie). Voor een goed begrip, de site leent zich omwille van de toch beperkte oppervlakte niet voor massavevenementen zoals Laundryday, Tommorowland and Summerfestival. Het openlucht evenementenseizoen loopt hoofdzakelijk van mei tot september.
• Een informeel mineraal park: deze functie biedt een antwoord op het grote gebrek aan open ruimte en de groentekorten in de aanpalende en dichtbevolkte wijk Borgerhout en de overdruk die soms ontstaat op de parken Rivierenhof en Spoor Noord.  De bestaande druk op de beperkte open ruimte wordt nog vergroot door de (gedeeltelijke) inname van open ruimte gedurende de Oosterweelwerf en kan door inzet van deze site als recreatieve open ruimte gemilderd worden. De nood aan open ruimte is vooral aanwezig tijdens de lente- en zomermaanden en de schoolvakanties. De site is in haar huidige toestand overwegend verhard. Met het behoud van deze verharding is sanering niet noodzakelijk, wat een belangrijk effect heeft op de kostprijs.  In afstemming met de gesteldheid van de ondergrond kan bekeken worden waar strategisch vergroend kan worden.  De term park, in de klassieke zin van het woord, dekt met andere woorden niet de lading. Anders dan in het aangrenzende Park Spoor Noord, wat overigens definitief als park is herbestemd en ingericht met de toen beschikbare aanzienlijke subsidiegelden, biedt deze plek horizon en plaats voor een ander type ontspanning in een ander type buitenruimte.
• Een overloopparking: deze functie biedt mee een antwoord op de engagementen die in het evenementenvervoersplan met het Sportpaleis/Lotto Arena werden afgesproken (4000 parkeerplaatsen binnen een straal van 1350 meter). Met de start van de werken voor de Oosterweelverbinding zullen vanaf 2015 systematisch parkeerterreinen die hiervoor vandaag voor worden ingezet verdwijnen of verminderd bereikbaar worden. De parkeernood is vooral hoog tijdens de herfst/wintermaanden wanneer het meest intensief geprogrammeerd wordt in het Sportpaleis. Indien tijdens de Oosterweelwerf  alle bestaande parkeerterreinen voor het Sportpaleis zouden verdwijnen is de bouw van een parkeergebouw (+/- 1.100 à 1.500 plaatsen) noodzakelijk om de 3 hoofdfuncties compatibel te houden op het terrein en de functie parkeren niet te laten domineren.

Conciërgefunctie

Voor voldoende sociale controle en levendigheid op het terrein is de aanvulling met een “conciërge programma” noodzakelijk. Dit programma garandeert een minimale bezetting en bemanning van het terrein, ook in dal periodes. Het kan binnen de huidige bestemming verschillende vormen aannemen (school, jeugdzalen, startersbedrijvencentrum,…) en zou met beperkte middelen in containers kunnen worden ondergebracht  (als knipoog naar de voormalige functie van het terrein als containerterminal).

Gebruikerscontract / Jaarkalender

Eerste ontwerpend onderzoek en onderzoek van de tijdsvensters wijst uit dat de 3 hoofdfuncties in tijd en ruimte compatibel zijn te organiseren op het terrein. Daarbij zal het terrein soms volledig dienst doen als informeel park, soms volledig als overloopparking en soms volledig als evenemententerrein. Vaak zal het terrein echter combinaties van de 3 hoofdfuncties een plaats bieden. Om de drie hoofdfuncties in een evenwichtige verhouding een plaats te geven op de site, is een gebruikerscontract nodig tussen de vertegenwoordigers van de drie hoofdfuncties. Daarbij wordt in een jaarkalender bepaald welke functie, op welk moment, welk aandeel van het terrein mag gebruiken. 

In navolging van de gebruiksovereenkomst die momenteel wordt onderhandeld tussen NMBS en de stad Antwerpen, kan een dergelijk gebruikerscontract en jaarkalender worden opgemaakt.  

Investeringen

De beschikbare middelen zijn beperkt. Grote subsidieprogramma’s zoals ten tijde van Park Spoor Noord zijn momenteel niet beschikbaar. Er is dan ook nood aan strategische en slimme investeringen om het gewenste beeld te realiseren. De bestaande site heeft alvast een zekere kwaliteit van waaruit vertrokken wordt. Om de drie hoofdfuncties te organiseren, zullen bepaalde basisinvesteringen nodig zijn. Het investeren in een solide basisinfrastructuur, zoals het voorzien in een goede ontsluiting van de site, een veilige afsluiting tussen de site en de spoorweg, de nodige nutsvoorzieningen en een aantrekkelijk basislandschap in relatie tot bodemgesteldheid (sanering). Dit zijn geen verloren inspanningen want deze kunnen gerecupereerd worden bij de definitieve herbestemming. 

Onderzoeken

Mobiliteitsstudie

Er loopt een mobiliteitsstudie die inzicht moet geven in de rol van Spoor Oost in functie van een parkeeroplossing voor het Sportpaleis/Lotto Arena tijdens en na de werf Oosterweel, alsook in de nodige ontsluiting en inrichting van de site vanuit deze problematiek. De resultaten van deze studie worden in april 2014 verwacht en zullen input geven zowel voor het concept Event-Park-Ing, als voor de lange termijn herbestemming.

Terreinopname

Aanvullend op de opmetingsplannen van Infrabel wordt in april 2014 de opdracht gegeven voor een gedetailleerde terreinopname. Op basis van deze metingen en inventaris wordt duidelijk welke investeringen aanvullend nodig zijn voor de inrichting van het terrein als ‘Event-Park-Ing’. Uitgangspunt is dat waar mogelijk bestaande verhardingen, beplantingen, verlichtingsarmaturen, ontsluitingswegen etc worden gebruikt en ingezet voor het vernieuwde gebruik.

Bodemonderzoek

Er is een oriënterend bodemonderzoek beschikbaar. Met behoud van de bestaande verharding is er in principe geen sanering vereist in functie van de realisatie van het concept Event-Park-Ing.

Stadsvernieuwingsfonds

Via de aanvraag van conceptsubsidies bij het Stadsvernieuwingfonds kan externe ontwerperscapaciteit op dit project worden ingeschakeld om goede concepten te bedenken voor de korte termijn invulling. Om dit in goede banen te leiden wordt een begeleidende stuurgroep opgericht waarvan ook de NMBS, Infrabel en EuroStation deel uitmaken. Dit staat, voor een goed begrip, niet haaks op de lange termijn invulling die onderdeel uitmaakt van een samenwerkingsovereenkomst tussen de stad Antwerpen en EuroStation.

Participatietraject

Het voorstel is om vanaf 2014 een participatietraject te starten. Dit traject wordt gecoördineerd door het stedelijk wijkoverleg van de stad Antwerpen in afstemming met de districten Borgerhout en Antwerpen. Zowel de bezorgdheden bij omwonenden rond overlast van de evenementenprogrammatie, als inspraak rond de parkfunctie en de invulling van de conciergefunctie zijn materie voor het bewonersoverleg. Concreet wordt  voorgesteld om via een actorenoverleg, denkdag, klankbordgroep, nieuwsbrief en de organisatie van inspirerende activiteiten het overleg te structureren. Ook het Programma voor Stad in Verandering zal via een wervende programmatie die zowel stads- als wijkgericht is, de plek onder de aandacht brengen. Ook vanuit de districten en de Zomer van Antwerpen is er concrete interesse om activiteiten op het terrein te organiseren.