2014_GR_00311 - Werk en Economie - Meting Antwerpse winkelstraten 2013 - Goedkeuring

De meting van de Antwerpse winkelstraten 2013 is een terreinonderzoek naar het commercieel aanbod in de stad Antwerpen. Het onderzoek brengt het commercieel aanbod in kaart en vergelijkt het met de vorige metingen in 1997, 2001, 2004, 2007 en 2010.

Meting van de Antwerpse winkelstraten 1997, 2001, 2004, 2007 en 2010
De eerste meting in 1997 werd uitgevoerd in het kader van het Strategisch Commercieel Plan voor de Antwerpse winkelstraten (het zogenaamde Mercuriusproject van de Vlaamse regering). De metingen van 1997 en 2001 werden uitgevoerd door een extern onderzoeksbureau.
Sinds 2004 wordt de meting in eigen beheer uitgevoerd. Dankzij het gebruik van geografische software, konden de laatste metingen (vanaf 2004) uitgevoerd worden op pandniveau, en niet meer op bouwblokniveau zoals in 1997 en 2001. Hierdoor komt een meer gedetailleerde inventarisatie van het commercieel aanbod in beeld.

De meting van de Antwerpse winkelstraten 2004 vormde de basis voor een strategische visietekst, de Beleidsnota Detailhandel 2006. Deze werd goedgekeurd door het college op 24 februari 2006 (jaarnummer 2094) en door de gemeenteraad op 27 maart 2006 (jaarnummer 440).

Op 30 november 2010 (jaarnummer 16214) nam het college kennis van de meting van de Antwerpse winkelstraten 2007. Deze vormde dan weer de basis voor specifieke strategische visienota’s voor 7 aandachtsgebieden:

1. Driekoningenstraat-Statiestraat (Berchem);
2. Brederodestraat (Antwerpen);
3. Bredabaan (Merksem);
4. Antwerpen-Noord-Centraal Station (Antwerpen);
5. Kioskplaats-Kapelstraat (Hoboken);
6. Turnhoutsebaan (Borgerhout);
7. De Keyserlei-Statiekwartier (Antwerpen).

De nota’s werden opgeleverd en door het college goedgekeurd op 8 mei 2009 (jaarnummer 5952) en 2 juli 2010 (jaarnummer 8287). 

Beleidsnota Detailhandel 2013
De meting van de Antwerpse winkelstraten 2010 werd de basis voor de Beleidsnota Detailhandel 2013. Die werd goedgekeurd door het college op 30 augustus 2013 (jaarnummer 8658) en door de gemeenteraad op 23 september 2013 (jaarnummer 585).

Meting van de Antwerpse winkelstraten 2013
De meting van de Antwerpse winkelstraten inventariseert het commercieel aanbod en haar karakteristieken in de Antwerpse winkelgebieden.

• Begin 2013 werd er gestart met de inventarisatie van het commercieel aanbod via terreinopnames. Voor de zomervakantie van 2013 werd de inventarisatie beëindigd.
• Nadien volgde een periode van analyse en rapportage. Nieuwe ontwikkelingen of grote nieuwe handelszaken na het beëindigen van de inventarisatie werden waar mogelijk wel nog verwerkt.

In de winkelgebieden werden commerciële en niet-commerciële panden geïnventariseerd. Aan de hand van de lijst van aanbodcategorieën werd van de commerciële panden naast de naam van de handelszaak ook het type aanbod genoteerd. Commerciële panden omvatten onder meer winkels, warenhuizen, horecazaken, cinema’s en fitnesszalen. Uiteindelijk werden 75 verschillende soorten aanbod of diensten opgesomd. Er werd ook opgenomen of het gaat om een ketenfiliaal, een 
imagoverlagende handelszaak, een bouwwerf of verbouwing, ...

Dit driejaarlijkse rapport biedt heel wat inzichten in het Antwerpse winkellandschap.

• Welke verschuivingen treden op?
• Wat zijn de nieuwe trends?
• Hoe reageren onze ondernemers op deze trends?
• ...

Samen met de ‘Beleidsnota Detailhandel 2013’ vormt dit rapport een basis voor beleidsadvies met betrekking tot detailhandel. Het rapport vormt mee de basis van elk instrument in het detailhandelsbeleid van stad Antwerpen.

Strikte afbakeningsregels: van 58 naar 55 winkelgebieden
De inventarisatie vond plaats op basis van de lijst van 58 winkelgebieden die afgebakend zijn bij de meting van 2010. Deze 58 winkelgebieden bestaan uit ongeveer 140 winkelstraten, galerijen en shoppingcentra.
Net als in de vorige metingen, werd de selectie van de winkelgebieden gebaseerd op strikte afbakeningsregels:

1. in meer dan 50% van alle panden (zowel commercieel als niet-commercieel) in het winkelgebied moeten actieve commerciële zaken gevestigd zijn, zoals handelszaken, horecapanden of aanbieders van diensten. Dit percentage komt later terug als de commerciële dichtheid;
2. een concentratie van enkel diensten of enkel horecazaken volstaat niet om een winkelgebied te zijn. Daarom wordt ook gelet op het feit of er voldoende actieve zuivere winkels aanwezig zijn in het gebied (dagelijkse artikelen zoals voeding en kranten, shoppingartikelen die men periodiek koopt of unieke/speciality goederen die men uitzonderlijk koopt). De verhouding aantal zuivere winkels ten opzichte van het totaal aantal panden (zowel commercieel als niet-commercieel) moet hoger zijn dan 20%;
3. in absoluut aantal moeten er minstens 30 actieve commerciële zaken gevestigd zijn.

Door toepassing van deze criteria worden in de meting van 2013 volgende gebieden niet meer opgenomen als winkelgebied:

• Stenenbrug (gedeelte buiten de Ring, district Borgerhout);
• Provinciestraat (district Antwerpen);
• Kerkstraat (district Antwerpen);
• Grotesteenweg (ter hoogte van Driekoningenstraat-Statiestraat, district Berchem);
• de Oudebarreellei verdwijnt uit het winkelgebied Victor Roossensplein-Oudebarreellei (district Merksem) en zal dus voortaan Victor Roossensplein-Bredabaan heten;
• het gedeelte Stenenbrug (gedeelte binnen de Ring) verdwijnt uit het winkelgebied Turnhoutsebaan (district Borgerhout).

De laatste drie jaren is de Van Kerckhovenstraat (district Antwerpen) zich meer en meer gaan ontwikkelen. Deze straat haalt sinds deze meting de criteria om als winkelgebied afgebakend te worden.

De meting van de Antwerpse winkelstraten 2013 zal dus door vier winkelgebieden minder en één nieuw winkelgebied uitgaan van 55 winkelgebieden verspreid over het grondgebied van de stad Antwerpen. Een lijst van de afgebakende winkelstraten is opgenomen in de studie, alsook een overzicht van deze 55 winkelgebieden en de score op elk van de drie criteria is er te vinden.

Per winkelgebied wordt in de meting van de Antwerpse winkelstraten een fiche opgenomen met alle resultaten in detail. De studie bevat ook een analyse van de de resultaten van alle 55 winkelgebieden voor de opgenomen indicatoren: dichtheid, leegstand, commerciële mix, ketenfilialen en imagoverlagende handel.

Enkele conclusies

1. In de 55 Antwerpse winkelgebieden zijn in 2013 8.315 panden geïnventariseerd, waarvan er 1.801 een niet-commercieel en 6.514 een commercieel karakter hebben. Van deze groep commerciële panden zijn er 5.687 commercieel en actief (de commerciële panden in gebruik).
2. Het aantal commerciële panden in gebruik moet in verhouding gezien worden tot het totaal van de panden in het winkelgebied. De verhouding van het aantal commerciële panden (handel, horeca en diensten) in gebruik ten opzicht van het totale aantal panden, zowel niet-commercieel als commercieel (actief en niet-actief), heet de commerciële dichtheid. Voor 2013 betekent dit een commerciële dichtheid van 68,39%. In 2010 was dat 70,13%, dus een daling van ongeveer 2%.
   De commerciële dichtheid gaat sterk achteruit in een aantal prioritaire kernen, zeker de evolutie in Bredabaan Centrum en Deurne-Noord valt sterk op. Een aantal prioritaire kernen groeien ook sterk: vooral Carnotstraat en De Keyserlei-Century Center hebben een groeiende densiteit.
3. In 2013 waren er 827 leegstaande commerciële panden. In verhouding tot het totale aantal geïnventariseerde commerciële panden (6.514), betekent dit 12,70%. De huidige meting toont sinds lange tijd stijgende cijfers voor leegstand. Het percentage evolueert opnieuw tot boven de 12%. Het gebied met de hoogste leegstand in 2013 is Bredabaan Centrum met meer dan één op de vier panden leeg. Ook hoge concentraties leegstand zijn te vinden in Lange Kievitstraat-Simonsstraat en Sint-Katelijnevest. Daarnaast tonen belangrijke districtskernen zoals Herentalsebaan (Deurne-Zuid), Deurne-Noord en Driekoningenstraat-Statiestraat (Berchem) nog steeds hoge leegstandscijfers.
4. In 2013 waren er in totaal 792 ketenfilialen. In verhouding tot het totaal aantal actieve commerciële panden (5.687), betekent dit 13,93%. Dit is een lichte stijging ten opzicht van 2010. Zeven van de 10 grootste concentraties van ketenfilialen situeren zich in Centrum Antwerpen, daarnaast bieden twee baanwinkelgebieden Boomsesteenweg en Bredabaan en Abdijstraat-Den TIR een sterk aanbod van dit type aan. In een aantal bovenlokale concentraties in het kernwinkelgebied Centrum Antwerpen is een daling van het percentage ketenfilialen te noteren. Maar ook enkele belangrijke districtkernen zien ketens verdwijnen.
5. In 2013 waren er 289 imagoverlagende commerciële panden in de winkelkernen. In verhouding tot het totaal aantal actieve commerciële panden, namelijk 5.687, betekent dit 5,08%. De drie winkelgebieden met het hoogste percentage (Van Kerckhovenstraat, Turnhoutsebaan Borgerhout, Handelstraat-Korte Zavelstraat) hebben vooral een grote concentratie van horeca vzw's (in mindere mate zijn dit andere imagoverlagende handelszaken zoals nachtwinkels en internet-telefoonwinkels).
6. De voorbije jaren investeerde de stad in heel wat winkelstraten. Voor veel ondernemers (winkelketens of zelfstandigen) is de investering in publieke ruimte een signaal dat het de jaren na de heraanleg beter zal gaan met deze winkelstraat. Zo kunnen ook de Carnotstraat en de De Keyserlei in deze meting goede cijfers voorleggen. Ondernemers willen maar al te graag een plekje hebben op deze nieuw aangelegde winkelassen. De Bist in Wilrijk, die ook mooi heraangelegd werd de voorbije jaren, in combinatie met een opfrissing van het winkelcentrum De Kern en de bouw van een grote privé-ontwikkeling met winkels op de hoek met de Heistraat en de Jules Moretuslei, blijft de gezondste winkelkern in de stadsrand. Er is nauwelijks leegstand, het percentage ketens stijgt en de densiteit blijft hoog.
7. Door de populariteit van de Wilde Zee en omgeving Oudaan-Huidevettersstraat, toont de studie dat aanpalende straten zoals de Lombardenvest, Steenhouwersvest en Drukkerijstraat een grote groei in aanbod kennen.
8. Vervolgens geeft het rapport ook aan dat heel wat winkelgebieden in Antwerpen-Noord gunstige cijfers kunnen voorleggen. Na heel wat jaren enkel hoge leegstand en hoge percentages imagoverlagende winkels, werpt het bundelingsbeleid dat in het ruimtelijk uitvoeringsplan Antwerpen 2060 is uitgeschreven zijn vruchten af. Winkels mogen enkel in de afgebakende winkelstraten geopend worden, waardoor de densiteit in deze kernen positief evolueert en de leegstand sterk daalt.

Het aanbod in de 55 Antwerpse winkelstraten kent globaal genomen een achteruitgang: het aantal actieve handelszaken in deze kernen daalt, de densiteit van de winkelstraten gaat met bijna 2% achteruit (met andere woorden onze winkelstraten versnipperen) en de leegstand in de kernen stijgt voor eerst opnieuw sinds 2001 (met 1%).

Om de Antwerpse handelskernen leefbaar en aantrekkelijk te houden, moet er een actief beleid op maat van de handelskern gevoerd worden. De focus daarbij, zoals de Beleidsnota Detailhandel stelt, ligt op de prioritaire kernwinkelgebieden. In het centrum van Antwerpen zullen de instrumenten anders zijn dan in de lokale kernen. Maar in alle gebieden geldt dat de kwantiteit of het aantal m² winkelvloeroppervlakte zeker niet moet of hoeft te groeien. Er is voldoende ruimte voor ondernemers om aan de slag te gaan. De stad wil daarom inzetten via een brede waaier aan instrumenten om die ondernemer te helpen de juiste weg te vinden in de afgebakende (prioritaire) kernwinkelgebieden alsook een vlotte stedelijke administratie te garanderen.

Locaties die in de uitlopers van winkelstraten zitten of die al geruime tijd leegstaan zijn geen strategische locaties voor een ondernemer. Op deze plekken kan er gekozen worden voor een afbouw en omvorming naar andere functies. De winkelstraat in de rand zal meer en meer een mix van functies krijgen.