2014_DCAN_00002 - Omgeving Centraal Station. Kievit fase II - Voorontwerp openbaar domein. fase 1. Advies - Goedkeuring

Het district Antwerpen heeft 305.000,00 EUR inclusief BTW voor heraanleg Baron Joostenstraat en 90.000,00 EUR inclusief BTW voor sportfaciliteiten (multicourt op Moretusbrug) in MJP 2014 - 2019 voorzien.

De ontwikkelaar Kairos voorziet volgens samenwerkingsoevereenkomst  566.280,00 EUR inclusief BTW voor  de aanleg van het openbaar domein aanpalende aan de ontwikkeling zone III (kantoren Electrabel en woonontwikkeling)  

Voor het stadsvernieuwingsproject Kievit II is een intensief participatietraject doorlopen met de buurt sinds 2007.

Na de gecontesteerde hoogbouw van Kievit I, zijn de opmaak van het stadsontwerp en de goedkeuring van het nieuw gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan zonder bezwaren uit de buurt een gevolg van de constructieve samenwerking en dialoog die er tussen de stad en de buurt uitgebouwd werden.

De resultaten van het wedstrijdontwerp voor het openbaar domein werden een eerste maal aan de bewoners van de wijk, de werknemers van de kantoren Kievit I, de Joodse Gemeenschap MCB en moskeeën in de buurt voorgelegd voor opmerkingen in november 2012.

Op 17 april 2013 werd een tweede participatiemoment georganiseerd tijdens een infotentoonstelling in zaal Casco waar de aangepaste plannen van het schetsontwerp aan de buurt getoond werden. Op deze dag werd ook een boomplantactie georganiseerd in de Van Immerseelstraat. De 83 krentenboompjes die gepland werden, staan vandaag in bloei. Ze worden het komende jaar onderhouden door het sociaal tewerkstellingsproject Manus.

Na goedkeuring van het voorontwerp fase 1 wordt er een volgend infomoment voor de buurt georganiseerd in januari 2014.

Regierol AG Stadsplanning
De omgeving van het Centraal Station wordt in het strategisch ruimtelijk structuurplan (s-RSA) aangeduid als strategische ruimte. Dit wil zeggen dat de stad Antwerpen in dit gebied een actieve rol wil spelen door een gericht ruimtelijk beleid te voeren. Binnen deze strategische ruimte is Diamantwijk-Kievitwijk aangeduid als strategisch project.

Op 10 maart 2006 (jaarnummer 2612) besliste het college om in het gebied Kievit II een regierol op te nemen en een stadsontwerp ‘Kievit II’ op te maken. Op 31 augustus 2007 (jaarnummer 10900) gaf het college opdracht aan het gemeentebedrijf planningscel voor het globale projectleiderschap van het stadsontwerp Kievit II en de voorbereiding van een nieuw ruimtelijk uitvoeringsplan.

Volgens de beheersovereenkomst van AG Stadsplanning (gemeenteraadsbesluit 1327 van 23 juni 2008) is de regie van het gebiedsgerichte geïntegreerde programma Omgeving Centraal Station een van de kerntaken van AG Stadsplanning. 

Op 22 augustus 2008 (jaarnummer 9559) keurt het college het stedelijk en gedragen voorstel ter herziening van het gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan project Kievit fase II goed.

Op 27 januari 2012 werd het gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan (GRUP) Kievit II definitief vastgesteld door de Vlaamse regering.

Daarnaast gaf het college AG VESPA op 20 april 2007 (jaarnummer 5262) de opdracht om de onderhandelingen met Scouts en Gidsen Vlaanderen te starten in functie van een kostenloze verhuis en op 31 augustus 2007 (jaarnummer 10900) om de onderhandelingen met de Joodse Gemeenschap (MCB) te voeren teneinde met beide partijen een akkoord te bereiken over de huisvesting in het gebied in functie van het stadsvernieuwingsproject Kievit II.

Sinds 7 juni 2013 is er een akkoord tussen stad en Scouts en Gidsen Vlaanderen.

Ontwerpwedstrijd resulteert in aanstelling ontwerpteam
Na de goedkeuring van het nieuw GRUP werd aansluitend, op 30 maart 2012, door de raad van bestuur van AG Stadsplanning een ontwerpwedstrijd voor de nieuwe groene publieke ruimte in het projectgebied uitgeschreven. Op 26 oktober 2012 werd de opdracht, na jurering, gegund aan het ontwerpteam Buur-Hosper en studiebureau Ara. De uitgangspunten van het wedstrijdontwerp werden samengevat door het ontwerpteam in drie sleutelwoorden: identiteit, groen en geborgenheid voor de Kievitwijk. Op 7 juni 2013 werd het schetsontwerp voor het openbaar domein Kievit II goedgekeurd door het college, en aansluitend werd datzelfde schetsontwerp op 10 juni 2013 goedgekeurd door het districtscollege, en adviseert de districtsraad op 24 juni 2013 het schetsontwerp gunstig mits voorwaarden.

Samenwerkingsovereenkomst met ontwikkelaar
Op de gemeenteraden van 24 september 2012 (jaarnummer 1060) en 25 maart 2013 (jaarnummer 00190) werden de samenwerkingsovereenkomst en addendum tussen de stad Antwerpen, AG Stadsplanning en de ontwikkelaar Kairos Residential Properties nv (voor bouwblok III en indien van toepassing ook IIb) afgesloten. De financiële bijdrage van de ontwikkelaar aan de inrichting van de nieuwe publieke ruimte, de kosteloze overdracht van publieke ruimte en de bijdrage aan de ondergrondse tunnel die door de stad geprefinancierd werd, werden hierin vastgelegd.

Kairos Residential Properties nv heeft een bouwvergunning voor bouwblok III verkregen en start in juni 2013 met de realisatie van het eerste gebouw in het projectgebied Kievit II. Het gebouw omvat een nieuw hoofdkantoor voor Electrabel, een dertigtal woningen en commerciële ruimte. Electrabel zal in 2014 zijn intrek in het nieuwe gebouw.

Eindbeeld stadsvernieuwingsproject Kievit II in 2018
In totaal komen er in het projectgebied Kievit II zo'n 140 woningen bij, minstens 22.000m² kantoren, gelijkvloerse ruimten met publieke functies en een hoogwaardig groen publiek domein aansluitend op de internationale uitstraling van het centraal station.
Met een project Kievit II wordt een nieuw stuk stad ontwikkeld dat op harmonische wijze de overgang vormt tussen het stationsgebeuren, de hoogbouw en economische activiteit van Kievit fase I en met respect voor de bestaande woonwijk en haar bewoners.

 Krachtlijnen van het voorontwerp fase 1 (tussen Somersstraat en Van de Nestelei)

• Beeldbepalende groene kussens met zitplekken worden ingepland over het hele projectgebied.
• De groene kussen worden voorzien van meerstammige krentenboompjes die per seizoen een specifieke kleur hebben.
• Naast de groenkussens wordt de natuurstenen bekleding van het Kievitplein doorgetokken met als inrichtingsprincipe een shared space waar fiets- en voetgangersverkeer zich mengen en beperkt laad- en losverkeer mogelijk is.
• Het meubilair dat in de groenkussens op diverse en bespeelbare manieren verwerkt zit is in een rode accentkleur dewelke identiteit verleent aan het projectgebied.
• Op de dwarsverbindingen met de aanpalende straten worden hoogstambomen ingepland. Op deze plekken is telkens een meer open pleinruimte voorzien en worden de groene kussens doorbroken.
• Bovenop de brug op de Plantin Moretuslei wordt een nieuw stuk openbaar domein gecreëerd op de gronden van het voormalig rangeerstation. Er wordt een multicourt (sportruimte voor verschillende sporten) en een stadsbalkon waar je vanop het erfgoed een zicht hebt op de monumentale Plantin Moretuslei.
• Vanaf de aanpalende Baron Joostensstraat wordt de bovengrondse multicourt ontsloten met een helling. Deze helling zit ingewerkt in de groen beschermde spoorwegbedding en zal eveneens door Infrabel gebruikt worden als dienstweg tot de sporen.
• De afsluiting tussen het sportveld, de multicourt en de treinsporen gebeurt door een verticale speelwand. Dit is een soort verticale speeltuin.
• Aan de zijde van de Van Immerseelstraat zal de bovengondse multicourt ontsloten worden met een trappenpartij, gecombineerd met een glijbaan.
• Het zuidelijk parkdeel langs de Baron Joostensstraat wordt zo groen mogelijk gehouden.
• Dit gebied is autovrij. Parkeren in het projectgebied wordt ondergronds per bouwzone voorzien. In de Baron Joostensstraat blijft parkeren in de straat behouden.
• Laden en lossen voor fase 1 wordt in de Van Immerseelstraat georganiseerd via een keerlus ter hoogte van de Somersstraat voor het toekomstige gebouw van Electrabel binnen venstertijden die afgesteld worden op de spitsuren in de stationomgeving. Autoverkeer is daarbuiten in het projectgebied niet toegelaten.

Wijzigingen ten opzichte van het schetsontwerp

• Bij de keuze van bestratingmaterialen werd rekening gehouden met de materialen die vandaag gebruikt zijn op het Kievitplein en in de Pelikaanstraat. Daarbij wordt er voor ten noorden van de Plantin Moretuslei voor natuursteen gekozen (kleur en patroon zoals Kievitplein). Voor het parkdeel over de Plantin Moretusbrug en het talud langs de Baron Joostensstraat wordt gekozen voor een glad beton in situ gestort, in combinatie met grasbetondallen. Voor de Baron Joostensstraat worden betontegels gebruikt conform de woonstraten rondom.
• De Baron Joostensstraat wordt ingericht als woonstraat. De woonstraat kent een klassieke inrichting met zijdelingsparkeren aan de zijde van de woning (cfr situatie vandaag).
• Het bomenplan is zeer gevarieerd waarbij voor de hoofdstraten en woonerfstraat telkens een ander type boom (streekeigen) wordt gekozen passend bij het straatprofiel. In het parkdeel langs de Baron Joostensstraat wordt zoveel mogelijk gekozen voor het behoud van bestaand groen en daarnaast voor een mix van bomen, bestaande, nieuwe en ook vruchtendragers. Het park zelf wordt hoofdzakelijk voorzien van gras.
• Er wordt een sorteerstraat voorzien met 5 afvalfracties.
• De dienstweg langs de Baron Joostensstraat naar de sporen is tevens de toegang tot de sport- en spelzone bovenop de Plantin Moretusbrug. Deze is nu ingericht conform de normen van integrale toegankelijkheid, met een zigzagparcours. Dit parcours zorgt meteen ook voor de nodige afremmende maatregelen voor de gebruikers.

Op 27 juni adviseerde de districtsraad het schetsontwerp voor de totale site gunstig mits randvoorwaarden. De opmerkingen en randvoorwaarden werden meegenomen specifiek voor de eerste fase van de heraanleg openbaar domein Kievit II :

• Het kruispunt met de Plantin Moretuslei is verder uitgewerkt. De lichtenregeling blijft behouden en wordt aangepast aan de nieuwe situatie. Verlaagde boordstenen zijn ingetekend. Voorliggend voorontwerp werd in nauw overleg met de bevoegde diensten mobiliteit, verkeerspolitie en stadsontwikkeling opgemaakt.
• Er zijn bijkomende fietsenstallingen bij begin (6 nietjes, 12 fietsen) van de Baron Joostensstraat voorzien. In de nieuwe doorsteek onder de spoorwegberm zijn nieuwe fietsenstallingen (200-250) voorzien.
• Voor de ondergrond van de zitplekken is in functie van onderhoud een harsgebonden granulaat voorgesteld ipv een houten vloer.
• De uitwerking van het groen is aangepast in overleg met de dienst groen en EMA. Met uitzondering van de krentenbomen die beeldbepalend zijn in het ontwerp wordt gekozen voor een diverse streekeigen beplanting. Voor de hoogstambomen langs de Van Immerseelstraat wordt voor es gekozen. Voor de parkbomen langs de Baron Joostensstraat wordt zoveel mogelijk van het huidig groen behouden en wordt het park verder aangevuld met linde, walnoot, tamme kastanje, zoete kers, hazelaar en vlier.
• de bereikbaarheid van de multicourt werd geoptimaliseerd. De multicourt is bereikbaar via trap langs de zijde van de Van Immerseelstraat. Langs de zijde van de Baron Joostensstraat is de toegangshelling aangepast conform de normen rond integrale toegankelijkheid. De aanleg met het zigzag-pad zoals vandaag ingetekend heeft als bijkomende voordeel dat eventuele skaters of fietsers afgeremd worden als ze het pad zouden op- of affietsen. Eventueel kan in de toekomst afspraak gemaakt worden met Electrabel rond gebruik van de liftkoker om de publieke ruimte op +1 te ontsluiten tijdens daguren, maar dit is vandaag nog niet concreet.
• De aansluiting van de met de Baron Joostensstraat beveiligd wordt zodat spelende kinderen niet vanop de helling op straat belanden. De aanleg met het zigzag-pad op de toegangshelling naar de multicourt in het voorontwerp heeft als voordeel dat kinderen afgeremd worden als ze op het pad lopen. Er wordt gekozen om geen poort te voorzien die overdag gesloten is.
• De aanleg voorziet in zoveel mogelijk groen die de grote asfaltvlakte als stevig inperkt. Het aantal rijvakken in de tunnel zou kunnen terug gedrongen worden en vergroend indien de fiets toegang op het Kievitplein voorzien wordt. Dit blijkt bij nader onderzoek niet haalbaar omwille van de bestaande ondergrondse structuur en branddeuren. De vergroening van dit rijvak blijft in het voorontwerp echter aangehouden als optioneel.

Terugkoppeling met betrokken actoren
Het ontwerpteam koppelde tijdens het ontwerpproces herhaaldelijk terug met verschillende stedelijke werkgroepen. Er werd tijdens diverse overlegmomenten met de bevoegde dienst onroerend erfgoed van het Vlaams Gewest teruggekoppeld op o.a. 9 november 2012, op 26 november 2012, op 5 december 2012 en op 25 februari 2013. De bevoegde dienst onroerend erfgoed van het Vlaams Gewest was eveneens vertegenwoordigd in de wedstrijdjury bij de keuze van het ontwerpteam. Er is met de dienst onroerend erfgoed van het Vlaams Gewest consensus over het voorontwerp onder voorbehoud van restauratie van de keermuur en het hekwerk in de Baron Joostensstraat. Daar vraagt de dienst onroerend erfgoed van het Vlaams Gewest prioritair actie van de stad. Ag Stadsplanning stelt daarom voor om zo snel mogelijk een restauratiearchitect aan te stellen via de restauratiepool van de stad. Tussen Ag Stadsplanning en NMBS-holding worden gesprekken gevoerd om afspraken te maken over de financiering van het restauratiedossier. De muur en het hekwerk in kwestie zullen namelijk eigendom worden van NMBS-holding en maken intregaal onderdeel uit van de spoorwegberm beschermd als monument.
De besprekingen over de detaillering worden verder gezet bij van het definitief ontwerp.
Ook met ontwikkelaar Kairos nv werden diverse overlegmomenten gehouden. Het voorontwerp werd voorgelegd op de commissie openbaar domein van 14 oktober 2013 en 16 december 2013.

Timing aanleg
Vanaf eind 2014 / begin 2015 kan er in principe gestart worden met een eerste fase van de aanleg van het nieuwe openbaar domein. De aanleg van dit openbaar domein zal in 2 fasen gebeuren, aansluitend op de realisatie van de gebouwen. Zo wordt vermeden dat werfverkeer het nieuwe openbaar domein zou stuk rijden. Bij het voorontwerp van het openbaar domein wordt nu de grens tussen beide fasen voorgesteld, ter hoogte van de Somersstraat. Zo zal in eerste fase ook aangesloten worden op de nieuwe doorsteek onder de sporen waar ook feestzaal Casco volgend jaar geopend wordt.