2013_CBS_12888 - Schooltjalken De Gerlache en Ortelius - Gebruik vanaf 2014 - Goedkeuring

Vzw Baobab zal de niet gebruikte subsidies bestemd voor haven- en vaarinitiatie terug storten aan de stad Antwerpen. De verdere afwikkeling van de samenwerking tussen stad Antwerpen, vzw Baobab en vzw De Trotter kan dan verder worden opgenomen door de stad Antwerpen.

De stad Antwerpen stelt eenmalig een bedrag van 300.000,00 euro ter beschikking voor onderhoud en restauratie en om de opstart van de exploitatie mogelijk te maken. 

De stad Antwerpen biedt een facultatieve ligplaats aan, vrijgesteld van liggelden, in het Bonapartedok te Antwerpen.

De stad Antwerpen heeft jaarlijks recht op tien vaardagen, inclusief bemanning en brandstof. Deze dagen zijn facultatief en niet overdraagbaar indien ze niet binnen een kalenderjaar worden opgenomen. De dagen zullen in onderling overleg worden ingepland.

Van de Ortelius is er geen schattingsverslag voorhanden.  Momentaal betaalt vzw Baobab maandelijks liggeld aan het Havenbedrijf.

De beheersovereenkomst tussen de stad Antwerpen, vzw Baobab en vzw De Trotter over het gebruik en beheer van de beide schooltjalken eindigt op 31 december 2013. Vzw Baobab gaat in vereffening vanaf 1 januari 2014. 

De havenrondvaarten met de schooltjalken zoals beschreven in de nog lopende overeenkomst,  zitten niet meer in het onderwijsaanbod van de stad Antwerpen. Scholen kunnen via een havenvignet een educatieve rondvaart maken met leerlingen van de derde graad van het basisonderwijs.

De beide schooltjalken werden op 25 januari 2013 voorlopig beschermd als varend erfgoed. Met het oog op de volgende stap in de beschermingsprocedure – de definitieve bescherming als varend erfgoed – vraagt de Vlaamse overheid naar de plannen van de stad Antwerpen met deze schooltjalken.

In de praktijk is er nog één schooltjalk, de De Gerlache, in de vaart. Dit schip werd om te kunnen varen met groepen schoolkinderen volledig vernieuwd, zowel het vlak van de romp als de binneninrichting en de veiligheidsuitrusting.

De tweede schooltjalk, de Ortelius, ligt sinds 2011 op het droge in de haven. Een rapport van Monumentenwacht Vlaanderen geeft een duidelijk overzicht van de bewaringstoestand van het schip en doet een aantal aanbevelingen voor de bewaring op het droge. Het schip kreeg sindsdien echter geen verder onderhoud, herstelling of restauratie.

In de voorbije jaren heeft er zich een ‘middenveld’ gevormd rond maritiem erfgoed. Verschillende actoren uit deze sector tonen hun bezorgdheid over de toekomst van dit erfgoed en bieden spontaan hun advies, expertise en hulp aan om de erfgoedwaarden ervan voor de toekomst veilig te stellen.

De beheersovereenkomst tussen de stad Antwerpen, vzw Baobab en vzw De Trotter over het gebruik en beheer van de beide schooltjalken eindigt op 31 december 2013.  Vzw Baobab gaat in vereffening vanaf 1 januari 2014. 

Het is daarom aangewezen het gebruiksrecht op de schooltjalk De Gerlache voor 27 jaar te verlenen aan een varend erfgoed-organisatie. Deze organisatie, met maatschappelijke zetel en belangrijkste activiteiten in Vlaanderen, zal instaan voor het behoud en beheer van de schooltjalk en zal het schip inschakelen in een actief vaarprogramma. De stad Antwerpen heeft reeds een gelijkaardige overeenkomst afgesloten met STA-B vzw voor het gebruik van het als varend erfgoed beschermde  jacht Williwaw dat eigendom is van de stad Antwerpen en deel uitmaakt van de museumcollectie van het MAS.

De varend erfgoedorganisatie vermeldt de functie als ‘varend erfgoedorganisatie’ in haar statuten, zoals bepaald in het uitvoeringsbesluit varend erfgoed: 8° Varend-erfgoedvereniging: de verenigingen of stichtingen die opgericht zijn als vereniging zonder winstoogmerk of als instelling van openbaar nut, overeenkomstig de wet van 27 juni 1921 betreffende de verenigingen zonder winstoogmerk, de internationale verenigingen zonder winstoogmerk en de stichtingen, waarbij aan de verenigingen zonder winstoogmerk en aan instellingen van openbaar nut rechtspersoonlijkheid wordt verleend. Die verenigingen hebben als één van hun hoofddoelstellingen de instandhouding, het beheer en de publieke ontsluiting van een of meer varend erfgoed waarvan ze eigenaar of gebruiker zijn.

De varend erfgoedorganisatie zal als gebruiker van de schooltjalk verantwoordelijk zijn voor en de kosten dragen van het onderhoud, de restauratie en exploitatie (publieksontsluiting) van de schooltjalk. Ze zal hiervoor een beheersovereenkomst afsluiten met de Vlaamse overheid voor het beheer, onderhoud en restauratie en de bijhorende subsidiëring door de Vlaamse overheid. In de beheersovereenkomst is een meerjarenplanning en budgettering vastgelegd voor de noodzakelijke restauratie- en onderhoudswerken aan het schip.

Bij de restauratie en exploitatie van de schooltjalk De Gerlache is de erfgoedwaarde van het schip het uitgangspunt. De betekenisverschuiving van vrachtschip naar schoolschip moet afleesbaar blijven van het exterieur, het interieur en in het gebruik van het schip. In de loop van de geschiedenis als schooltjalk (1949-2013) werd behalve de inrichting ook de bovenbouw en de plaatsing van de masten een aantal keer veranderd. Er zal daarbij een onderbouwde, historisch verantwoorde en met het agentschap onroerend erfgoed afgetoetste keuze gemaakt worden over de staat waarin de tjalk zal worden teruggebracht.

De Ortelius kan op een andere manier gevaloriseerd worden door het schip op de markt te brengen. De oorspronkelijke lijnen van de romp maken van dit schip een aantrekkelijk casco voor andere projecten, waarbij een volgende functieverschuiving- bijvoorbeeld tot woonschip- niet wordt uitgesloten.