2013_GR_00585 - Werk en Economie - Beleidsnota Detailhandel - Goedkeuring

In maart 2006 keurde de gemeenteraad de Beleidsnota Detailhandel goed (jaarnummer 440). Dit was
voor stad Antwerpen een hoogstnoodzakelijke update van de ‘Toekomstvisie voor de Antwerpse
winkelcentra’ uit 1999. De uitgangspunten voor het detailhandelsbeleid werden verfijnd en verruimd. De nota werd nadien aangevuld met een horecabeleidsplan dat vanuit dezelfde doelstellingen vertrekt. De Beleidsnota Detailhandel van 2006 zette het raamwerk uit voor een stedelijk beleid rond detailhandel.

De nota wordt sindsdien gebruikt voor onderbouwing en advies over sociaaleconomische vergunningen, dossiers rond Europese fondsen, ruimtelijke uitvoeringsplannen, strategisch ruimtelijk structuurplan stad Antwerpen, masterplannen, wijkcirculatieplannen, ambitienota’s rond openbaar domeinprojecten in winkelstraten, strategische visies voor winkelgebieden enzovoort. Ook is het een toetsingskader voor investeerders, retailers, ontwikkelaars,... bij de haalbaarheid van hun projecten. 

De detailhandelssector is echter een bijzonder dynamische sector. Bovendien is ook stad Antwerpen zelf continu in beweging. Stedelijke plannen waren in 2006 nog niet overal zo duidelijk als nu. Een visie op een dynamische sector zoals detailhandel in een stad die steeds in beweging is, dient eenvoudigweg ook met enige regelmaat geüpdatet te worden. De Beleidsnota Detailhandel is het resultaat van deze update. Het is een geactualiseerde basis en toetsingskader voor beleidsbelissingen en projectwerking rond detailhandel in de stad Antwerpen.

Op 21 december 2012 keurde de Vlaamse regering de nota 'Winkelen in Vlaanderen 2.0' goed. Deze nota is een vervolg op de startnota uit 2010 en voorziet nieuwe maatregelen voor een kernversterkend detailhandelsbeleid. Naast een gedeelte over een geïntegreerd Vlaams kleinhandelsvestigingsbeleid, is voor steden en gemeenten het investeringsplan voor de handel van groot belang. De Vlaamse regering voorziet 13 miljoen EUR subsidies voor de steden en gemeenten: kernversterkende maatregelen, aankoop handelspanden en renovatie handelspanden. Twee voorwaarden om de subsidies te kunnen aanvragen zijn hieraan gekoppeld: (1) de stad of gemeente moet een actuele, onderbouwde en gedragen visie op het detailhandelsapparaat hebben en (2) de stad of gemeente moet aanduiden welke gebieden/straten tot het kernwinkelgebied behoren. Dit omdat ze enkel subsidies mogen verlenen aan panden die gelegen zijn binnen dit kernwinkelgebied. De voorliggende beleidsnota biedt de nodige informatie om aan beide voorwaarden van de Vlaamse regering te voldoen.

Om tot een actuele, gedragen visie te komen, zijn tal van inspraakmomenten georganiseerd met belanghebbenden:

Op 3 juni 2013 werd de nota een eerste keer kort toegelicht aan de Beleidsadviesraad Detailhandel en Horeca (met vertegenwoordiging van VOKA, UNIZO, Neutraal Syndicaat voor Zelfstandigen, Liberaal Verbond voor Zelfstandigen, Retail Forum België, Comeos en Horeca Vlaanderen), met de vraag welke aandachtspunten in de nota aan bod moesten komen. Op 24 juni 2013 volgde dan een uitgebreide toelichting over de ontwerptekst, waarna de Beleidsadviesraad schriftelijk advies uitbracht over de tekst op dinsdag 9 juli 2013. Dit advies is opgenomen in bijlage.

Op 8 juli 2013 werden de districten uitgenodigd voor een toelichting omtrent de ontwerptekst. Ook zij kregen de vraag om vanuit hun eigen visie op detailhandel aandachtspunten op te lijsten. Zij hadden de mogelijkheid om een schritelijk advies uit te brengen tot 12 augustus 2013. De verzamelde reacties zijn opgenomen in bijlage.

Met deze nota wil de stad een duidelijk beleid uitschrijven dat ondernemers kansen geeft en ruimte biedt om te ondernemen. Detailhandel is voor de stad van groot belang: het voorziet in een aanbod voor de Antwerpenaar zelf en voegt authentieke accenten toe aan de economische uitstraling van onze stad. 

De Beleidsnota Detailhandel is opgedeeld in twee luiken: analyse en visie/beleid. 

In het eerste luik, analyse, is ingegaan op het bestaande beleidskader dat door stad Antwerpen en de diverse hogere overheden wordt gebruikt om beslissingen inzake detailhandel in goede banen te leiden. Vervolgens zijn enkele trends behandeld aan de vraag- en aanbodzijde van de detailhandel. Aansluitend is de huidige vraag en aanbod van de Antwerpse detailhandel geanalyseerd.

Het tweede luik omvat visie en beleid: een toetsingskader en de krachtlijnen voor het detailhandelsbeleid. In dit luik ligt de focus op 6 strategische pijlers: kernversterkend beleid, aanbod, kwaliteit, mobiliteit, promotie en netwerken. Binnen deze strategische pijlers worden doelstellingen naar voor geschoven waarop het detailhandelsbeleid zich de komende jaren zal focussen.

1. Kernversterkend beleid: dit beleid blijft stad Antwerpen, ook naar analogie met de nota's Winkelen in Vlaanderen van de Vlaamse regering, verder zetten in het toekomstig beleid. Centrummanagement en de afbakening van de kernwinkelgebieden staat daarbij centraal. Binnen de afgebakende kernwinkelgebieden is een optimale uitbouw van de handelsfuncties gewenst. Vijftig van de 58 winkelgebieden worden geclusterd tot 19 kernwinkelgebieden. Van deze 19 kernwinkelgebieden worden 11 als prioritair te behandelen aangeduid. De selectie gebeurt op basis van marktruimte, stedelijk/strategisch belang, stedelijke/private investeringen en medewerking handelaars.
    
2. Aanbodbeleid: deze pijler bestaat uit een aantal krachtlijnen. Eerste en vooral dient het groeipotentieel en de ruimte voor nieuwe detailhandel onderzocht te worden zodat strategische ruimtelijke keuzes op korte en lange termijn kunnen worden gemaakt. Daarnaast kiest stad Antwerpen voor een leegstandsbeleid in de strategische winkelstraten: ofwel voluit investeren in de invulling van de leegstaande panden met actieve commerciële functies ofwel zoeken naar een kwalitatieve ombouw naar een gemengde woon/winkelstraat. Voor het vestigen van grootschalige detailhandel is in de nota een richtinggevend kader opgenomen waarbij de criteria locatie, ruimtelijke bestemming, schaal, mobiliteit en type goederen bepalend zijn. Via locatiemanagement gaan nieuwe unieke winkels proactief aangetrokken worden en ondernemingen begeleid worden in hun zoektocht naar de ideale locatie. Steeds van belang hierbij is de afstemming tussen economie, ruimte en mobiliteit om meer consistentie en een eenduidiger beleid voor de handelaar en investeerder te bekomen.
    
3. Kwaliteitsbeleid: Dit splitst zich op in drie krachtlijnen. Eerst en vooral de investeringen in de publieke ruimte om handelskernen en pleinen met handels- en horecafunctie aantrekkelijker te maken. Bij elke ingreep wordt er rekening gehouden met de commerciële noden van het winkelgebied. Bij een heraanleg is er een doordachte minder hinder aanpak en uitstekende communicatie met de handelaars. Ten tweede is er de kwaliteit van de publieke ruimte waarbinnen de opwaardering en de renovatie van commerciële panden valt. Op korte termijn zal deze renovatietoelage ook investeringen in veiligheid en toegankelijkheid bijkomend stimuleren. Ook de kwaliteit van het aanbod, ten derde, dient hoog gehouden te worden. Het is de ambitie dat imagoverlagende handel strikt gereglementeerd blijft, nieuwe en unieke kwaliteitszaken een plaats krijgen en bestaande kwaliteitszaken in de verf gezet worden.
    
4. Mobiliteitsbeleid: Stad Antwerpen wil de kernwinkelgebieden bereikbaar houden voor gebruikers van diverse modi: bij een daling van de bereikbaarheid dient een grondige analyse gemaakt te worden die de juiste oplossingen biedt om de handelszaken opnieuw bereikbaar te maken. Stad Antwerpen stippelt een beleid uit dat de belevering van winkels optimaal organiseert. 
    
5. Promotiebeleid: Bovenlokale promotie is van groot belang. Antwerpen wil zijn positie als dé shoppinghoofdstad van Vlaanderen versterken. Daarnaast wordt ook het lokale handelsaanbod versterkt en gepromoot via campagnes en evenementen. 
    
6. Netwerken: Centraal in het stedelijk detailhandelbeleid staan overleg, participatie en netwerken. Door uitgebouwde samenwerking met de sector en de handelaars (en hun verenigingen), investeerders/ondernemers, de creatieve sector, de districten en de hogere overheden, kunnen de juiste instrumenten en projecten met voldoende draagvlak ingezet worden.

De Beleidsnota Detailhandel besluit met een samenvattende tabel waarbij de basisstructuur van de winkelgebieden met (prioritaire) kernwinkelgebieden, buurtwinkelcentra/verspreide bewinkeling en baanwinkelgebieden wordt gekoppeld aan de hierboven vermelde zes pijlers van de nota. Aan de hand van een score wordt aangeduid in welke mate de bovengenoemde pijler belangrijk is voor de betreffende kernen. Ook is het mogelijk met deze tabel snel een antwoord te bieden als stad wanneer er zich opportuniteiten voordoen of wanneer er specifieke vragen rond detailhandelsbeleid in een bepaalde kern worden gesteld. 

Detailhandelsbeleid zal zo zeer gericht uitgevoerd worden. De juiste kern zal immers met het passende beleid en instrumenten bediend worden, zodat dit detailhandelsbeleid zowel voor de handelaar als voor de stad op korte termijn grote meerwaarde zal bieden.