2013_CBS_10215 - Markgravelei 95, pastorie Sint-Laurentius - Bescherming als monument. Voorwaardelijk gunstig advies - Goedkeuring

In het kader van het openbaar onderzoek, dat een onderdeel is van de wettelijke procedure, werd een bekendmaking door de dienst stadsontwikkeling/onroerend erfgoed/monumentenzorg op 20 augustus 2013 aan het stadhuis en op het gebouw zelf aangeplakt. Binnen de voorziene periode van 30 dagen werden bij het stadsbestuur geen bezwaarschriften ingediend.

Op 22 juli ontving de stad Antwerpen een aangetekende brief van de Vlaamse minister van bestuurszaken, binnenlands bestuur, inburgering, toerisme en Vlaamse rand die bevoegd is voor onroerend erfgoed met in bijlage een ministerieel besluit houdende de vaststelling van een ontwerp van lijst met de bescherming als monument van de pastorie van de Sint-Laurentiuskerk, Markgravelei 95, 2018 Antwerpen, met inbegrip van de voortuin met afsluiting, de achtertuin met ommuring en de verbindingsgang naar de beschermde Sint-Laurentiuskerk. 

Het beschermingsdossier werd opgemaakt door het agentschap Onroerend Erfgoed van de Vlaamse overheid. De pastorie wordt beschermd omwille van de historische, meer bepaald de architectuurhistorische en de stedenbouwkundige waarde.

Het districtscollege Antwerpen nam kennis van het beschermingsvoorstel in de zitting van 16 september 2013, jaarnummer 515.

De pastorie van de Sint-Laurentiusparochie is een neoclassicistisch gebouw, in 1824-25 gebouwd naar een ontwerp van toenmalig stadsarchitect Pierre Bruno Bourla. Tot in het begin van de 19^de eeuw werden voor pastorieën vaak bestaande gebouwen (her)gebruikt. De Sint-Laurentiuspastorie is als een nieuw geconcipieerd gebouw een unicum en daardoor een voorloper van de standaard pastorieën die in de loop van de 19^de eeuw veelal door provinciale architecten werden gebouwd.

In de jaren 1860 onderging de pastorie grondige verbouwingswerken onder leiding van stadsarchitect Pieter Dens. Aan de buitenzijde bleef het neoklassiek karakter gevrijwaard, maar binnen werd de oorspronkelijke planindeling sterk gewijzigd. De pastorie is het enige overblijfsel van de oorspronkelijke Sint-Laurentiussite. De kerk werd reeds tweemaal afgebroken en volledig herbouwd. De huidige kerk, naar ontwerp van Jef Huygh dateert uit de periode 1932-1941.

De individuele kwaliteiten van kerk en pastorie zorgen voor een versterking van het geheel. Als centrum van het Leikwartier heeft deze site een belangrijke stedenbouwkundige waarde. De pastorie is representatief voor het oorspronkelijk zeer residentieel karakter van de wijk, gekenmerkt door een concentratie van buitenhuizen op grote percelen. Tot op heden is de pastorie samen met de kerk een baken binnen de wijk. Door de tuin en de tuinmuur expliciet bij de bescherming te betrekken wordt de open ruimte verankerd. De erfgoedwaarde vaan het verbindingsvolume tussen de pastorie en de kerk is echter betrekkelijk. Wanneer in de toekomst op de aangrenzende percelen nieuwe ontwikkelingen gebeuren kan het opportuun zijn om in de tuinmuur toch doorgangen te kunnen maken. Voor de bescherming van de tuinmuur wordt daarom soepelheid gevraagd in functie van toekomstige ontwikkelingen. Vermits het gebouw momenteel reeds opgenomen is op de vastgestelde inventaris van het bouwkundig erfgoed wordt de erfgoedwaarde al impliciet erkend. Een toekomstscenario van afbraak ten voordele van nieuwbouw is daarom weinig waarschijnlijk vanuit het perspectief van de erfgoedwaarde.

De dienst samen Leven/ontmoeting/levensbeschouwingen maakt in haar advies enig voorbehoud bij de voorgenomen bescherming omwille van de invloed op de vastgoedwaarde en de herbestemmingsmogelijkheden (advies in bijlage). De bescherming heeft mogelijk impact op de financiële toestand van de kerkfabriek en de stad. Bescherming heeft het voordeel dat de pastorij kan gerestaureerd worden met een restauratiepremie aan 80% zolang het een eredienstgebouw is, en in de toekomst aan 32,5% als de premienemer een natuurlijk of privaatrechtelijk rechtspersoon is. Zolang de eigenaar een openbaar bestuur is zijn er voor het onderhoud geen subsidies voorzien. Indien de pastorij via verkoop of erfpacht geen eredienstgebouw meer is, gaat het voordeel verloren van restauratie als eredienstgebouw. De erfpacht of verkoopwaarde zal deze lagere premie dus moeten incalculeren, waardoor het rendement voor de kerkfabriek daalt. In geval van verkoop zal de nieuwe eigenaar, indien deze een natuurlijk of privaatrechtelijk rechtspersoon is wel in aanmerking komen voor onderhoudspremies.

Bescherming als monument maakt het ook mogelijk om af te wijken van de volgens het gewestplan geldende bestemmingsvoorschriften. Voor zover een nieuwe bestemming de erfgoedwaarde van het gebouw bestendigt of versterkt kunnen andere bestemmingen toegelaten worden, zowel wat betreft de hoofdbestemming als de eventuele nevenbestemmingen. Om de economische belangen van de kerkfabriek maximaal te ondersteunen en toch het gebouw te beschermen stelt de dienst samen leven/ontmoeting/levensbeschouwingen dat het wenselijk is om in het beschermingsbesluit een opening te laten voor toekomstige ontwikkelingen als die verenigbaar zijn met de erfgoedwaarde, of als die er een (architecturale meerwaarde aan geven).

De dienst stadsontwikkeling/onroerend erfgoed/monumentenzorg adviseert om op basis van bovenstaande argumentatie voor de voorgenomen bescherming van de pastorie van de Sint-Laurentiuskerk een voorwaardelijk gunstig advies over te maken, waarin aandacht wordt gevraagd voor de nodige flexibiliteit in functie van herbestemming. De verbindingsgang tussen kerk en pastorie heeft een zeer betrekkelijke erfgoedwaarde en kan beter uitgesloten worden. De mogelijkheid om in de tuinmuur openingen te maken kan een toekomstige ontwikkeling op de belendende percelen faciliteren.

Er werd een ministerieel besluit houdende vaststelling van een ontwerp van lijst van voor bescherming vatbare monumenten opgemaakt, overeenkomstig de bepalingen van het decreet van 3 maart 1976 tot bescherming van monumenten, stads- en dorpsgezichten.