Bevolkingsgroei en veranderende samenstelling:
In november 2011 bereikte Antwerpen de kaap van 500.000 inwoners – en de groei blijft versnellen. Volgens de studiedienst van de stad Antwerpen komen er tegen 2030 ongeveer 100.000 nieuwe inwoners bij. We zien ook dat de samenstelling van de bevolking sterk verandert. Het aantal 0-tot-9-jarigen en het aantal 80-plussers kent een enorme stijging (vergroening en verzilvering). Tegelijkertijd stijgt het aantal 60-tot-79-jarigen trager dan de bevolkingstoename – dit in tegenstelling tot de Vlaamse trend. De gemiddelde gezinsgrootte neemt ook opvallend toe in Antwerpen. Deze tendensen brengen belangrijke uitdagingen mee voor de stad. De beschikbare ruimte is beperkt en de bebouwde ruimte verandert traag, maar de stad Antwerpen wil toch snel, flexibel en kwaliteitsvol kunnen inspelen op deze uitdagingen.
Onderdeel van de evaluatie van het s-RSA:
Het verdichtings- en stadsvernieuwingsonderzoek is een onderdeel van de evaluatie van het strategisch Ruimtelijk Structuurplan Antwerpen (s-RSA). Zowel de algemene overlegstructuur als de communicatie naar de burger toe van het verdichtings- en stadsvernieuwingsonderzoek zal een onderdeel zijn van de evaluatie van het s-RSA.
In een ruimere context:
Vlaanderen staat voor een soortgelijke uitdaging van een bevolkingstoename en voert een proces om, voortbouwend op het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen, een Beleidsplan Ruimte op te maken. Het onderzoek van de stad Antwerpen loopt parallel met dit proces, inhoudelijk wordt een uitwisseling opgestart zodat het verdichtings- en stadsvernieuwingsonderzoek in een ruimere context past.
Uit bovenstaande aanleiding distilleren we drie onderzoekshypothesen. Dit zijn aannames om de bevolkingstoename op te vangen. Deze zullen de richting van het verdere onderzoek aanwijzen.
Verdichtingsprojecten moeten hefbomen zijn voor stadsvernieuwing
Nieuwe bewoners betekenen nieuwe potenties voor de stad. Door maximaal in te zetten op kwaliteit, zijn verdichtingsprojecten voornamelijk in de 20ste-eeuwse gordel echte hefboomprojecten voor een nieuwe fase van stadsvernieuwing. We gebruiken de verdichtingsopgave om nieuwe kwaliteitsvolle vormen van stedelijkheid te verkrijgen.
De voorzieningengraad blijft minstens even hoog als vandaag
De bebouwde en onbebouwde voorzieningengraad blijft minstens even hoog als vandaag. Dit betekent dat we niet alleen inzetten op bijkomende woningen, maar tegelijkertijd op bijkomende voorzieningen en werkplekken.
De stad Antwerpen zet volop in op reconversie van het bestaande weefsel
Om de bevolkingstoename op te vangen, gaan we voluit voor reconversie van het bestaande stedelijke weefsel, dit leidt tot de meest innovatieve oplossingen.
We zetten in eerste instantie in op hergebruik van bestaande (leegstaande) gebouwen, onbebouwde percelen en ‘brownfields’. Bovendien zetten we maximaal in op stapelen en meervoudig ruimtegebruik om de bestaande bebouwing op weloverwogen plaatsen te verdichten. Bij voorkeur worden daarom geen bijkomende gebieden aangesneden. De open ruimte is immers de vertrekbasis voor de organisatie van de ruimte.
Het verdichtings- en stadsvernieuwingsonderzoek bestaat uit verschillende deelstudies die parallel of opeenvolgend verlopen.
Stadsregionale analyse
Het team ontwerpend onderzoek van de stad Antwerpen voert deze analyse uit. De analyse:
Deze analyse vormt de basis voor de ideeëncompetitie.
Parallelle cases in de 20ste-eeuwse gordel
Antwerpen heeft een bouwblokkenteam dat ruimtelijk en ontwerpmatig onderzoek uitvoert bij complexere bouwaanvragen en verkavelingsaanvragen. In het onderzoek gebruikt het team deze aanvragen om te experimenteren met grotere dichtheden. Het zijn volumestudies die het team toetst op vergunbaarheid en financiële haalbaarheid. De lessen die hieruit geleerd worden op schaal van het bouwblok en het gebouw zullen de overige deelstudies voeden gedurende het ganse onderzoek.
Ideeëncompetitie Labo XX
LABO XX is een ideeënwedstrijd die het stedenbouwkundig potentieel van de 20ste-eeuwse gordel, om tegen 2030 de nodige woningen en voorzieningen op te vangen, in kaart moet brengen. Vier externe ontwerpteams verrichten ontwerpend onderzoek binnen een zoekzone van de Antwerpse Fortengordel. Een workshopformule laat wederzijdse kennisoverdracht en sturing van het ontwerpend onderzoek toe. Deze ideeëncompetitie is een belangrijk communicatiemiddel om het debat onder de burgers, professionelen en verenigingen open te trekken.
Haalbaarheidsstudie van visie naar realisatie
Om van ideeëncompetitie tot uitvoeringsprojecten te komen, is een bijkomende tussenstap noodzakelijk: een ruimtelijke en operationele haalbaarheidsstudie. Antwerpen heeft een voorstel ingediend voor de conceptsubsidie stadsvernieuwing 2013 van de Vlaamse overheid. Indien geselecteerd financiert en begeleidt deze subsidie de vervolgstudie. In oktober 2013 worden de laureaten bekend. De concepten en gebieden die naar voren komen uit Labo XX worden afgetoetst aan de realiteit van versnipperde eigendomsstructuur en weinig publieke eigendommen.
Statistische, geografische en juridische analyse beschikbare ruimte
Deze analyse:
Statistische en geografische analyses ondersteunen bovenstaande studies.
Het college neemt kennis van de drie onderzoekshypothesen die de richting van het onderzoek aangeven:
Het college keurt de procesnota goed als basis voor het verdichtings- en stadsvernieuwingsonderzoek.