In de opbouw van het project is door de wijkwerkers telkens teruggekoppeld met de achterban. In de looptijd van het project wordt maximaal met gebruikers samen gewerkt. Het tuinproject heeft eerder succes bewezen in het opzetten en ondersteunen van een vrijwilligerswerking. Ook Jes vzw werkt wekelijks intensief met de lokale jongeren. Voor het luik speelnatuur zijn al in februari 2013 doe-dagen met kinderen en volwassen georganiseerd voor het aanplanten van een speelwilgenlandschap (zie collegebesluit jaarnummer 01655).
Het masterplan Luchtbal (collegebesluit 16 november 2009, jaarnummer 16449) focust op de vier bouwvelden langs de Noorderlaan om via private woningbouw tot een gemengder bewonersprofiel te komen. De private woonontwikkeling komt echter niet van de grond. Daarnaast focust het masterplan op de drie centrale groene ruimten in de wijk. Eén ervan wordt momenteel door AG Stadsplanning gerenoveerd tot een sport- en speelpark in een hedendaagse architectuur.
Dit masterplan bleek uiteindelijk niet breed en actiegericht genoeg en is daarom geactualiseerd en aangevuld in de nota 'De Luchtbal vaart' (collegebesluit 13 juli 2012, jaarnummer 07430), gefinancierd met conceptsubsidies van het Vlaams Stedenbeleid. De focus ligt op vier sociaal-ruimtelijke projectclusters die de woon- en leefkwaliteit in de wijk verbeteren. De projectcluster "de groene loper" bevat oplossingen voor de ontbrekende langzaam verkeer verbindingen en voor de onderbenutte, soms verwaarloosde en weinig uitdagende grasvlakten en ruimten. In de enquêteresultaten, die de Universiteit Antwerpen en de KULeuven uitvoerde voor 'De Luchtbal vaart', staat een beter vrijetijdsaanbod en een beter open ruimtegebruik voor kinderen, jongeren en andere leeftijden op de tweede plaats in de behoeftepeiling. Volgens de methodiek van de Luchtbal Vaart wordt maximaal samengewerkt met bewoners en externen.
Een concreet korte termijn project binnen de 'groene loper' is de tijdelijke invulling van de Tampicosite. Het verharde gedeelte van de Tampico-site ligt er vandaag verwaarloosd bij. De site wordt sporadisch gebruikt voor parkeren en trekt heel wat sluikstort en zwerfvuil aan. Het onverharde gedeelte van de site wordt vandaag al onderhouden door de stad. De hele zone is in het masterplan van 2009 ingetekend als bouwgrond. Uit een geluidsstudie van DBA Consult in 2011 blijkt deze plek te liggen in een heel geluidsintensieve zone wat het bebouwen in deze huidige context van autostrade en spoorweg zonder geluidswerende maatregelen, heel precair maakt. De grond is eigendom van Woonhaven, maar zal door Woonhaven in principe de eerste vijf jaar en mogelijk langer niet gebruikt worden. Woonhaven is principieel akkoord om een gebruiksrecht af te sluiten met de stad om het terrein op een meer interessante manier uit te bouwen en in te zetten in het wijkleven van haar bewoners.
Vijfvoudig gebruik
De Tampico-site leent zich voor een vijfvoudig gebruik, voorgedragen door respectievelijk vijf wijkwerkingen en hun achterban op Luchtbal
1. Speelnatuur: tweederde van het terrein is niet verhard. De stad heeft hier systematisch de speeltuigen weggehaald met het oog op de definitieve speeltuin in het nieuwe sport en speelpark dat wordt opgeleverd in juni 2013. Omdat Luchtbal relatief gezien een jonge bevolking heeft waarvan meer dan 1000 kinderen onder de 9 jaar (20%) en 30% bewoners onder de 20 jaar, is het verdedigbaar om deze verlaten plek opnieuw maar op een andere manier in te zetten voor deze doelgroep. Door relatief eenvoudige en heel betaalbare ingrepen kan deze plek uitgroeien tot een natuurlijke en avontuurlijke speelplek die, weliswaar tijdelijk, een ander type speelterrein aanbiedt. Dit ligt in de lijn van het bestuursakkoord waarin staat dat de stad (punt 307) meer ruimte wil geven aan de jeugd, zowel fysiek als mentaal en (punt 309) garandeert dat jongeren waar mogelijk gebruik mogen maken van de bestaande parken en groenzones voor hun activiteiten, onder andere door parkdelen in te richten als speelbos. De speelnatuur wordt intensief opgevolgd door de bedrijfseenheid samenleven / programma stad in verandering.
2. Tuinproject: als vervolg op het geslaagd tuinproject in de tuinwijk van Luchtbal, waarmee de stad de 'Publieksprijs Innovatie in de stad 2012' in de wacht sleepte, wordt hier in het hoogbouwgedeelte van de wijk een tweede tuinproject opgezet door de bedrijfseenheid samen leven. In de tuinwijk is een vrijwilligersnetwerk van een veertigtal vrijwilligers gemobiliseerd. Een gelijkaardige werking wil men ook rond de tweede tuin bekomen. Deze bewoners met groene vingers kunnen, onder begeleiding van de tuincoach, ook worden ingezet in het verder ontwikkelen en beheren van het speelnatuurgedeelte. Met deze uitbreiding wordt het “Collier Jardin project” meer en meer een feit. Dit sluit aan bij het bestuursakkoord waar staat dat de stad (punt 39) in samenwerking met de districten voorziet in bijkomende ruimte voor nieuwe volkstuintjes en kleinschalige stadslandbouw promoot, omwille van de sociale rol. Projecten zoals Biodroom, die bewoners aan het tuinieren zetten, worden verder ontwikkeld. Het tuinproject is de verantwoordelijkheid van de bedrijfseenheid samenleven / cel sociale planning.
3. Buurtsport & Freerunning: op initiatief van de jongerenwerking Jes vzw, die op Luchtbal actief is, en in nauwe samenwerking met buurtsport wordt op de beschikbare ruimte van het Tampicoplein een freerunningparcours uitgebouwd voor beginners en gevorderden. Hiervoor wordt samengewerkt met een aantal jonge Antwerpse freerunners. Zodra het vast trainingsparcours er ligt, kunnen deze jongeren workshops geven aan jeugdgroepen of scholen. Het is de bedoeling dat freerunners uit heel Antwerpen het terrein gaan gebruiken. Hier wordt ook ingespeeld op de kalender van Antwerpen Europese Sporthoofdstad 2013 waar in het najaar freerunningevenementen op Luchtbal gepland zijn en de wijk zich een eerste keer in die sporttak zal profileren. Ook andere buurtsportactiviteiten kunnen doorgaan op deze site. Dit speelt in op het bestuursakkoord waarin staat dat (punt 323) er meer ruimte wordt voorzien voor ongeorganiseerde urban sporten. Op die manier krijgt men beweegjongeren in de plaats van hangjongeren. Deze gebruikerszone wordt intensief opgevolgd door de bedrijfseenheid cultuur en sport / buurtsport.
4. Actieterrein voor jongeren met tijdelijke constructies: in afwachting van het nieuwe jeugdhuis dat op Luchtbal wordt gebouwd en waarvan de oplevering wordt verwacht begin 2015, is er nood aan een schuilplaats voor jongeren waar ze terecht kunnen bij regenweer om elkaar te ontmoeten zonder storend te zijn voor hun omgeving. Een shelter, onderdak en uitvalsbasis voor minstens de komende twee jaar kan hier met low budget materialen worden rechtgezet, zoveel mogelijk in samenwerking met de jongeren. Naast onderdak stelt zich ook de vraag naar opslag van materiaal en de bespeelbaarheid van zulke constructies. Omdat op vlak van constructies de technische, artistieke en pedagogische bagage binnen de stadsdiensten en binnen de gestelde termijnen niet voorhanden zijn, wordt via een onderhandelingsprocedure vanuit AG Stadsplanning een externe partner gezocht. Er wordt een sociaal-artistiek bureau gevraagd dat zulke creatieve tijdelijke constructies kan bedenken en bouwen en dat jongeren kan betrekken en coachen voor het mee uitdenken, opbouwen en inrichten ervan. De bedrijfseenheid cultuur en sport / jeugd en Jes vzw nemen dit op.
5. Evenementenruimte: Cultuurcentrum Luchtbal (CC) wil laagdrempelig zijn en verankerd in de wijk en programmeert daarom haar buurtactiviteiten in de lente- en zomermaanden traditioneel buiten, op locatie in de wijk. Nu het voormalige voetbalveld Luchtbalboys een nieuwe bestemming krijgt als speelpark en als locatie voor het nieuwe jeugdhuis, kan de Tampicosite - mits enkele aanpassingen - fungeren als nieuw, centraal gelegen, kleinschalig evenementenplein. Ook evenementen van andere wijkverenigingen (zoals kerstboomverbranding, feestweekend, markten, etc) kunnen hier dan veilig doorgaan. De bedrijfseenheid cultuur en sport / cultuurcentrum Luchtbal heeft hier een trekkersrol.
De site wordt bij voorkeur als één geheel behandeld. Ook de omheining, ingangen en beheerafspraken worden voor de plek in totaliteit opgesteld. De samenhang van de plek, ondanks verschillende gebruikszones, de totale beeldkwaliteit en een goed beheer moeten ten allen tijde bewaakt blijven door een goed samenspel van de verschillende partners en verantwoordelijken in een duidelijk organigram.
Straatlus Columbiastraat
In de site ligt een straat in de vorm van een lus, als zijtak van de Columbiastraat. Op het plan in bijlage staat deze lus aangeduid. Naast deze straatlus liggen er geen functies. Het is te vergelijken met een weg in een niet ontwikkelde verkaveling. Om de site tot één aaneengesloten geheel te maken is het opportuun deze straatlus af te sluiten voor gemotoriseerd verkeer. Het bestaande bovengronds containerstraatje blijft behouden maar wordt verplaatst naar de flank met de Columbiastraat. Gecombineerd met wegneempalen of sleutelpalen (onder beheer van het CC en de bedrijfseenheid stads- en buurtonderhoud) is de lus afgesloten maar toch te openen voor onderhoud en leveringen. Deze straatlus zal niet worden opgebroken om een toekomstig gebruik niet te hypothekeren. De andere straatlus, waar vaak geparkeerd wordt, is bewust niet opgenomen in de afbakening van de site om geen parkeerproblemen te veroorzaken. Het afsluiten van de lus is afgestemd met de dienst met stadsontwikkeling / mobiliteit.
Onderhoud en beheer
Het onverhard deel van het terrein wordt momenteel onderhouden door de stad met bovenlokale middelen via de bedrijfseenheid stads- en buurtonderhoud. Het terrein wordt nu grotendeels ingericht als natuurspeeltuin en als sportplek (freerunning). Toestellen die specifiek met deze bedoeling worden geplaatst doorheen de tijd, na de investeringskost, moeten worden onderhouden door de speelcel van de stad en gefinancierd met middelen van het district. Bij de plaatsing van zulke toestellen zal het district steeds om advies worden gevraagd.
De grond is eigendom van Woonhaven. Met Woonhaven moet een overeenkomst worden afgesloten voor een precair gebruiksrecht. De voorbesprekingen rond dit gebruiksrecht zijn gebeurd met de volgende afspraken:
Het project van de ‘Tampicosite’ is een tijdelijk project gekaderd in het masterplan. De investeringen zijn met andere woorden geplafonneerd. Het project is low budget en participatief. In 2013 wordt het project gelanceerd met een duidelijk juridisch kader, basisinvesteringen voor het gebruiksklaar maken van het terrein en beheerafspraken. Nadien kunnen de vijf gebruikszones verder worden uitgebouwd. Omdat hier telkens wordt gewerkt met beschikbare materialen, nieuwe ideeën en bewonersgroepen zal de invulling van het terrein gefaseerd vorm krijgen met een tijdspanne van vijf jaar voor ogen.
De volgende timing is richtinggevend:
| 15 april 2013 |
start onderhandelingsprocedure sociaal-artistiek-technisch bureau in functie van tijdelijke constructies |
| 1 mei 2013 | afsluiten overeenkomst stad - Woonhaven Antwerpen |
| 30 mei 2013 |
gunning opdracht sociaal-artistiek-technisch bureau in functie van tijdelijke constructies |
| mei 2013 |
start klaarmaken terrein: afsluiten, verbeteren verharding evenementenruimte, werken speelnatuur |
| 08 juni 2013 |
feestweekend Luchtbal met activiteiten op de Tampicosite |
| 15 juli 2013 | indienen bouwaanvraag tijdelijke constructies |
| 24 augustus - 5 oktober 2013 |
In het kader van Antwerpen Europese Sporthoofdstad (EASH) loopt dan het programma 'verbuurten van de sport' in de wijk Luchtbal met activiteiten rond de nieuwe sportagora in het speelpark en het parcours op de Tampicosite. In het kader van AESH is september 2013 de maand van de urban sport. Het parcoursverhaal van Jes vzw wordt hier als maatschappelijk integratieproject extra in de picture gezet. Het parcours op de Tampicosite voor beginners en gevorderden wordt tegen dan grotendeels klaargemaakt. |
| eind september 2013 |
streetartfestival CC Luchtbal: het concept actieterrein en tijdelijke constructies is tegen dan gekend en mogelijk in te zetten in het streetartfestival |
| oktober 2013 |
start opbouw tijdelijke constructies |
Het voorstel voor de Tampico site komt tegemoet aan reëele behoeften in de wijk. Uit diverse analyses ( sociale planning, KULeuven, “De Luchtbal vaart”, bevraging verhuismotieven) blijkt immers dat de wijk vooral gebaat is bij concrete en duurzame oplossingen voor de noden van de huidige bewoners. Daarnaast valt in die onderzoekende hoge score op vlak van woontevredenheid op. Luchtbal is helemaal niet de “vluchtbal” waarvoor het wordt gehouden.Er is dus ruim voldoende basis voor het versterken van de wijk.
Samen leven neemt in de wijk Luchtbal een actieve rol op om een aangename woonomgeving te creëeren met een maximale betrokkenheid van de bewoners. Via een ketting van gemeenschapstuinen 2012 waardeert Samen Leven met het project ‘Collier Jardin’ in samenwerking met partners en bewoners bestaande maar onderbenutte groene ruimte op als gemeenschapstuinen, begeleid door een tuincoach. Programma voor stad in verandering onderneemt kleinschalige acties, vaak met kinderen, om ontmoeten in de wijk te stimuleren. De invulling van de Tampicosite met zijn vijfvoudig gebruik past perfect in deze werkingen.
Hoewel Samen Leven succesvol initiatief neemt in de buitenruimte, blijven er prangende vragen inzake gemeenschapsruimtes voor verenigingen en beschikbare verhuurbare ruimten om functies en diensten allerhande in de wijk aan te trekken. SL stelt voor hierover het gesprek met Woonhaven verder aan te gaan voor de verdere ontwikkeling van deze ruimtes.”
Het college keurt het tijdelijk gebruik van de Tampicosite principieel goed met als invullingen speelnatuur, een tuinproject, buurtsport met freerunning, een actieterrein voor jongeren met tijdelijke constructies en een evenementenruimte.
Het college beslist om de straatlus als zijlus van de Columbiastraat, aangeduid op het plan in bijlage, mee op te nemen in de Tampicosite en af te sluiten voor gemotoriseerd verkeer met sleutelpalen.
Het college beslist om dit besluit voor te leggen aan het district Antwerpen ter kennisname.