2013_CBS_05487 - Groene Singel. Singel Noord - Globaal masterplan publieke ruimte - Goedkeuring

Het globale masterplan publieke ruimte Singel Noord werd voorgelegd aan een interne en een externe klankbordgroep; alsook de Gecoro en de Commissie openbaar domein. De externe klankbordgroep bevatte onder meer vertegenwoordigers van Beheersmaatschappij Antwerpen Mobiel, De Lijn, Mobiliteit en Openbare Werken, Ruimtelijke Ordening, Woonbeleid en Onroerend Erfgoed, en de Vlaamse Milieumaatschappij. De opmerkingen uit deze momenten werden verwerkt in het eindrapport.

Indien de Oosterweelverbinding gerealiseerd wordt, staan in het Singel Noord gebied drastische transformaties op stapel, waardoor de publieke ruimte aanzienlijk zal wijzigen. In de huidige voorliggende plannen houdt dat in:

• afbraak viaduct van Merksem en bouw sleuf;
• nieuwe Schijnpoortknoop;
• plein aan de Schijnpoortweg;
• afbraak bestaande IJzerlaanbrug en vervanging door een fietsbrug;
• sanering en ruiming Lobroekdok;
• heraanleg en mogelijks verleggen Slachthuislaan richting Lobroekdok;
• heraanleg IJzerlaan met water;
• ...

Veel van deze werken gebeuren niet in opdracht van de stad Antwerpen, maar van de Vlaamse Overheid. Voor de ruimtelijke inpassing van de bovenlokale infrastructuren en aanpassingen aan het lokale openbaar domein rezen vele vragen in de workshops met BAM over het conceptontwerp Oosterweelverbinding.  Een duidelijke en meer gedetailleerde visie op de publieke ruimte in Singel Noord drong zich op.

De principenota beeldkwaliteitplan Groene Singel geeft wel een globaal kader, maar blijft algemeen en vertrekt van de bestaande situatie. Het beeldkwaliteitplan beschrijft de spelregels voor landschap, infrastructuur en bebouwing in de strategische ruimte Groene Singel. Daarnaast wil het beeldkwaliteitplan ook een strategisch instrument zijn, door indicatief een aantal hefboomprojecten aan te duiden. Eén daarvan is de doorvertaling van het beeldkwaliteitplan voor Singel Noord. (2012, jaarnummer 7432)

Een meer gedetailleerde uitwerking van het beeldkwaliteitplan in Singel Noord als kader voor de geplande ontwikkelingen is noodzakelijk in functie van een samenhangend en kwalitatief eindresultaat van de verschillende deelprojecten. Een vervolgopdracht, specifiek voor Singel Noord, werd daarom aan de tijdelijke vereniging MAKH, het ontwerpteam van het beeldkwaliteitplan Groene Singel, gegund.

Het globale masterplan publieke ruimte Singel Noord heeft als doelstelling input te leveren voor het Masterplan 2020, het masterplan Slachthuissite en de verdere uitwerking van deelprojecten in en om Singel Noord. Het globale masterplan publieke ruimte omvat evenwel geen uitgewerkt ontwerp voor het gebied, maar wel richtlijnen die in een verdere fase in acht dienen genomen te worden. Gezien het lopende proces dat door BAM wordt gevolgd, bouwt het globale masterplan publieke ruimte Singel Noord voort op het conceptontwerp van de Oosterweelverbinding, als een voorafname op het project dat zich in de plan-MER fase bevindt. Het globale masterplan publieke ruimte Singel Noord dient dus heel duidelijke gelezen te worden als een wensbeeld voor het publiek domein wanneer de Oosterweelverbinding volgens het conceptontwerp wordt gerealiseerd. Indien hier wijzigingen optreden zal het masterplan publieke ruimte moeten worden geëvalueerd.

Het accent van de nota ligt op de publieke ruimte en ecologie, een aspect dat bij de opmaak van de Stedelijke Visienota Singel Noord onderbelicht was gebleven en heel duidelijk naar voor komt in de principenota beeldkwaliteitplan Groene Singel. Vanuit het beeld van de publieke ruimte worden richtlijnen geformuleerd voor de inrichting van bepaalde zones. Deze richtlijnen dienen bij een verdere uitwerking van deelprojecten afgewogen te worden ten opzichte van andere claims of randvoorwaarden vanuit andere invalshoeken. De waarde van het masterplan bestaat er in om de impact van het voorliggende conceptontwerp voor de Oosterweelverbinding op de lokale context beter te begrijpen en het project Oosterweelverbinding op te volgen en te adviseren, in afwachting van de uitkomst van de plan-MER.

Het globale masterplan publieke ruimte Singel Noord bouwt verder op de principes van het beeldkwaliteitplan Groene Singel: groen, ecologisch en slim. Singel Noord behoort volgens het beeldkwaliteitplan Groene Singel tot het havenlandschap. Dit landschap onderscheidt zich door zijn stedelijk en industriële karakter en doordat er veel minder groen aanwezig is dan elders in de Groene Singel. Er wordt ingezet op het maximaliseren van het groen, in de vorm van bomenrijen, boomgroepen op de kades, maar ook door meer natuurlijk ogende drijvende eilanden, en het verbeteren van de ecologische connectiviteit. Singel Noord is vandaag immers een missing link in de grootschalige groenstructuur van de stad. Daarom wordt sterk ingezet op een netwerk van blauwe (Lobroekdok, water IJzerlaan, ...) en groene verbindingen, in de vorm van groene stapstenen en lineaire groene elementen.

Naast deze visie voor het gehele gebied wordt er specifiek ingezoomd op vijf deelprojecten. Voor deze deelprojecten worden hierna de belangrijkste visie-elementen opgelijst:

1. Lobroekdok: er wordt een onderscheid gemaakt tussen de stedelijke kade aan de zijde van de stad en een landschappelijke dijk aan de zijde van de snelweg. De stedelijke kade wordt ontwikkeld tot een multifunctionele kade, met ruimte voor publieke tuinen, (pocket)parken en verblijfsplekken. Hergebruik van reeds aanwezige elementen, een nadrukkelijk minerale wereld met ruimte voor bomen, spontane vegetatie en 'slimme vormen van groen' zoals drijvend groen voor de kade, ... staan centraal. De landschappelijke dijk in het Lobroekdok is opgebouwd uit slib van het dok en maakt deel uit van de sanering. De dijk biedt naast een (niet toegankelijke) ecologische verbinding ook de mogelijkheid om te fungeren als geluidswerende maatregel. Het Lobroekdok wordt een beeldbepalend element en belangrijke publieke ruimte in Singel Noord.  Met aanwezigheid van water, groen en een dijk die de snelweg visueel en naar geluid afschermt zal het dok een belangrijke meerwaarde vormen voor de bestaande Damwijk en de geplande ontwikkeling op Slachthuissite en Noordschippersdok.
2. IJzerlaan: er wordt een principedoorsnede uitgewerkt met daarin water geïntegreerd als nieuwe uitstroomconstructie van het Lobroekdok naar het Asiadok. Dit profiel sluit aan bij het gewenste profiel elders in de Singel met een 2x2 rijweg, fietspaden, een continue middenberm en bomenrijen. De heropwaardering van deze weg tot een ruimte met ook plaats voor verblijven langs het water, biedt een enorme meerwaarde voor de omliggende bebouwing;
3. Kraaienpoot, de zone ter hoogte van de nieuwe fietsbrug IJzerlaan: een aaneengesloten en verbindend maaiveld, noodzakelijk voor de optimale verbinding - verknoping van de kades Albertkanaal, IJzerlaan, Slachthuislaan en de kades en dijk van het Lobroekdok. De Kraaienpoot wordt getransformeerd tot een stadswildernis, met reserveringen op lange termijn voor open ruimte voorzieningen. De Kraaienpoot als scharnier geeft de onbestemde ruimte langs de snelweg en de nieuwe fietsbrug een nieuwe identiteit en betekenis;
4. Schijnpoortweg: de geplande overkapping van de snelweg ter hoogte van het Sportpaleis wordt vormgegeven als een ecologische stapsteen, aansluitend op de landschappelijke dijk in het Lobroekdok. De verbinding van het Lobroekdok met het RWZI gebeurt in open bedding met een beeldbepalend gebouw op de kop van het Lobroekdok. Dit voorstel van inrichting geeft de geplande overkapping een beheersbare maat en betekenis. De pleinfunctie situeert zich veeleer aan de kop van het Lobroekdok rond en langs een nieuw gebouw;
5. Kade Albertkanaal: een open multifunctionele minerale ruimte geschikt voor intensief en meervoudig gebruik zoals evenementen, manifestaties en occasioneel parkeren; met inpassing van het ringfietspad. De continuïteit naar de kades van het Eilandje wordt nagestreefd.