2013_CBS_05486 - Noordelijke aanloophelling IJzerlaanbrug - Stedelijke ambitienota - Goedkeuring

IJzerlaan, van brug tot stad

IJzerlaan is een deelproject van de gebiedsontwikkeling Singel Noord binnen het programma Groene Singel. In dit gebied staan grote infrastructuurwerken op stapel, waaronder de verbreding van het Albertkanaal en de realisatie van de Oosterweelverbinding. Deze infrastructuurwerken vormen de aanleiding tot heel wat veranderingen in de omgeving in het algemeen en langsheen de IJzerlaan in het bijzonder. Zo wordt de IJzerlaanbrug afgebroken en vervangen door een fietsbrug en moet een nieuwe verbinding gezocht worden tussen het Lobroekdok en open water. Deze werken creëren belangrijke nieuwe potenties voor de omliggende wijken en houden de belofte in zich om pure infrastructuurwerken uit te bouwen tot volwaardige stadsvernieuwingsprojecten. 

Het project IJzerlaan valt uiteen in 3 deelgebieden:

• Deelgebied 1: vastgoedontwikkeling op de noordelijke aanloophelling van de IJzerlaanbrug
• Deelgebied 2: realisatie fietsbrug IJzerlaan
• Deelgebied 3: heraanleg en realisatie afwateringskanaal Lobroekdok in IJzerlaan

Deze ambitienota heeft enkel betrekking op deelgebied 1.

Het project IJzerlaan werd ingediend bij het stadsvernieuwingsfonds voor een mogelijke subsidie van maximum 5 miljoen €. Het stadsvernieuwingsfonds focust op vernieuwende projecten met een aandeel private participatie. Via een verkoop onder voorwaarden komt deelgebied 1 tegemoet aan de eis dat minimaal 30% van de middelen van private partijen dient te komen. De jury stadsvernieuwingsfonds vindt plaats op 1 juni 2013.

Situering ambitienota

De bruggen over het Albertkanaal moeten verhoogd en verbreed worden door de verbreding van het Albertkanaal. Voor de IJzerlaanbrug geldt bovendien ook nog dat de functie wijzigt en de nieuwe brug enkel een voetgangers- en fietsbrug zal zijn. Voor de bruggen op Antwerps grondgebied werd het masterplan Bruggen Albertkanaal opgemaakt, in opdracht van de stad Antwerpen en de Beheersmaatschappij Antwerpen Mobiel. Dit masterplan schetst een kader voor verder ontwerp van de brug, met name hoe deze zich inpast in het omliggende weefsel en hoe dit weefsel daardoor kan opgewaardeerd worden. Het Masterplan Bruggen Albertkanaal vormt het vertrekpunt voor de uitwerking van een stadsontwerp voor de noordelijke aanloophelling IJzerlaanbrug. Na afbraak van de huidige brug komt een aanzienlijk terrein vrij voor een nieuwe invulling . Een deel van de oorspronkelijke aanloophelling komt in aanmerking voor bebouwing, een ander deel bestaat uit publieke ruimte waarin de nieuwe fietsbrug, als vervanging van de huidige IJzerlaanbrug, zich inpast.

De voorliggende stedelijke visie is te beschouwen als een richtinggevende aanzet van programma van eisen en legt een ambitieniveau vast. De stad Antwerpen wenst haar ambities en doelstellingen uit deze ambitienota te vertalen door de opmaak van een stadsontwerp. Een omgevingsanalyse is reeds door de stad Antwerpen gebeurd, op basis waarvan in de ambitienota een aantal keuzes worden gemaakt. Deze keuzes zullen verder verfijnd worden in de projectdefinitie / verkoopsbundel door middel van een breed participatief traject met de betrokken stadsdiensten en buurtbewoners. Het stadsontwerp, op basis van deze projectdefinitie / verkoopsbundel, zal dan het richtinggevende programma van eisen verder aftoetsen op haalbaarheid (zowel ruimtelijk als financieel), mogelijkheden en eventuele opportuniteiten die vandaag nog niet gekend zijn, ....

Het stadsontwerp wordt juridisch verankerd door de opmaak van een ruimtelijk uitvoeringsplan.

De belangrijkste elementen uit de ambitie voor deze nieuwe wijk zijn:

• wegwerken van de historische breuk door de aanwezigheid van het huidige talud;
• een nieuwe wijk die zich enerzijds positioneert als een nieuwe entiteit tussen twee zeer verschillende buurten, anderzijds als een verbindend element dat de overgang tussen deze twee buurten maakt;
• de nieuwe ontwikkeling als hefboom voor de opwaardering van het bestaande weefsel;
• het aanbieden van kwalitatieve open ruimte aan de huidige en nieuwe bewoners, het voorzien van doorsteken door de nieuwe wijk en het invullen van bestaande tekorten aan lokale voorzieningen, dragen bij tot dit verbindend karakter;
• het gaat om een gemengde stedelijke woonwijk met hoofdaandeel wonen, aangevuld met werken en voorzieningen;
• er wordt gestreefd naar betaalbare woningen met voldoende mix van typologie in een duurzame omgeving;
• er wordt ingezet op collectieve woonvormen in al zijn variaties en gradaties. Er zal specifiek ruimte gelaten worden voor bottom-up voorstellen van co-housing, waar vandaag veel vraag naar is;
• de wijk wordt ontwikkeld volgens de principes van een eco-wijk waarbij zowel aandacht is voor duurzaam energie- en watergebruik, als voor duurzame mobiliteit. Daarnaast speelt een eco-wijk op een intelligente manier in op het aanwezige fysische milieu (geluid, wind, zon, lucht, ...) door een doordachte configuratie van de bebouwde volumes en de open ruimtes;
• er wordt ruimte gelaten voor een kinder- en jongerencampus volgens het concept van de brede school waarbij de speelplaats deel uitmaakt van het publiek domein en enkel tijdens de school uren wordt afgesloten.

Het project biedt de kans om een hedendaagse, kwalitatieve woonwijk aan te bieden in Merksem, omgeven door publieke ruimte en voldoende groen, ondersteund door enkele lokale voorzieningen. Het is echter geenszins de bedoeling van deze plek een nieuwe centraliteit binnen Merksem te maken. Het programma mag de handelskern en centrumfunctie rond het districtshuis - Bredabaan geenszins ontwrichten.

Verkoop onder voorwaarden

De IJzerlaan en de Ingenieur Menneslaan zijn vandaag gewestwegen en eigendom van het Agentschap Wegen en Verkeer (AWV). De IJzerlaan zal worden overgedragen aan de stad Antwerpen volgens de afspraken overdracht van gewestwegen in het Masterplan 2020. Een timing is nog niet bepaald.

De stad Antwerpen wil de gronden in eigen regie ontwikkelen, zonder zelf voor de concrete uitvoering in te staan. Door de eigendomspositie van de stad Antwerpen (op termijn, na overdracht) kan de stad Antwerpen instaan voor het uitstippelen van een ontwikkelingstraject en de keuze van een ontwerper en uitvoerder, waardoor de kwaliteitsbewaking gegarandeerd wordt. Het projectgebied zal daarom op de markt gebracht worden via een verkoop onder voorwaarden. Dit wil zeggen dat de gronden zullen worden verkocht zodat de hierboven geschetste beleidsdoelstellingen kunnen worden gerealiseerd. In navolging van deze ambitienota zal een verkoopsbundel opgemaakt worden die een meer gedetailleerde projectdefinitie omvat, alsook financiële randvoorwaarden.

De selectie van de ontwerper - uitvoerder zal gebeuren in twee fasen. In eerste fase worden drie kandidaten geselecteerd op basis van uitsluitings-, financiële en kwalitatieve selectiecriteria. Deze hebben voornamelijk betrekking op het voorgestelde projectteam, haar ervaring en financiële draagkracht (o.a. een minimum bod) en de algemene projectaanpak en werkmethodiek. In een tweede fase wordt aan de drie kandidaten een volledig ontwerpvoorstel, alsook een financieel bod gevraagd.

De gunningscriteria zullen nog verder uitgewerkt worden in de bevragings- en verkoopsbundel. Belangrijk is evenwel dat de beoordeling van de ruimtelijke kwaliteit bij de jurering minstens even belangrijk is, als de geboden prijs. Minimaal worden dus van de 100 punten, 50 punten aan ruimtelijke kwaliteit toegekend.

De uitgifte van de verkoopsbundel zal gebeuren na een principieel akkoord tussen de stad Antwerpen en Agentschap Wegen en Verkeer over de overdracht van de IJzerlaan.

Communicatie en participatie

De ontwikkeling van de noordelijke aanloophelling IJzerlaanbrug is voor Merksem een enorme kans om op deze schaal een nieuwe woonontwikkeling te realiseren. Aangezien de veranderingen zeer groot zullen zijn, van infrastructuurruimte naar nieuw stedelijk weefsel, dient op regelmatige tijdstippen met de bewoners en betrokkenen gecommuniceerd te worden, om draagvlak en betrokkenheid te creëren.

 De ontwikkeling van het project belangt de volgende doelgroepen rechtstreeks aan:

• omwonenden (bewoners van de wijken Gagelvelden en Laatlos, straat- of buurtcomités, jeugdverenigingen in deze wijken, dienstencentrum ‘t Dokske);
• nieuwe bewoners (sociale huisvestingsmaatschappijen Woonhaven en ABC en hun klanten in Merksem, co-housinggroepen, gezinnen in Antwerpen en in de rand…);
• bedrijven;
• weggebruikers.

Belangrijk is bij de communicatie rond dit project steeds vanuit het grotere geheel van IJzerlaan, van brug tot stad, te communiceren.

Bij de verschillende planningsstappen zetten we in co-productie met de stedelijke diensten marketing & communicatie (MC), stedelijk wijkoverleg (SWO) en projecten stad in verandering (PSV) op drie communicatiedoelstellingen: informeren, laten participeren en (laten) inspireren. Zo treden we bij elke stap in dialoog met de rechtstreekse belanghebbenden over de kansen die ontstaan rond de nieuwe IJzerlaanbrug opdat we bij de uitwerking ervan maximaal rekening kunnen houden met hun noden.

Voor de bewoners zetten we samen met SWO Merksem in op aangepaste inspraakmethodieken en met PSV op sociale-artistieke interventies. Zo kunnen deze doelgroepen hun suggesties en ideeën inbrengen voor de uitwerking van de plannen en kunnen de ontwerpers terugkoppelen over hun vorderingen. Daarbij doen we een beroep op Opsinjoren, het dienstencentrum ‘t Dokske en de sociale huisvestingsmaatschappijen om meer kwetsbare doelgroepen te bereiken (65+’ers, kinderen en jongeren, eenoudergezinnen en nieuwkomers). Een eerste belangrijke stap is het gebied onder de aandacht brengen en visualiseren wat het zou betekenen als de brug verdwijnt.

Tussen de buitendienststelling / afbraak van de brug en de bouw van de nieuwe woonwijk zal het terrein in kwestie voor enkele jaren een open vlakte zijn. Dit biedt opportuniteiten voor tijdelijke invullingen, die op hun beurt in co-productie met bewoners en verenigingen uit de omliggende wijken kunnen worden opgezet.

Met het oog op de lokale bedrijvigheid, zetten we samen met Werk & Economie we twee trajecten uit: één om de dialoog op te starten met de aanwezige ondernemers en met hun belangen rekening te houden bij elke planningsstap, een tweede om ontwikkelaars/ondernemingen aan te trekken die een nieuwe dynamiek kunnen brengen.

Voor de weggebruikers voorzien we samen met Marketing en Communicatie outdoorcommunicatie met info over de plannen en hun verkeersimpact.

Ten slotte bundelen we alle informatie voor alle belanghebbenden en voor een ruimer publiek op een online platform waarop ze meteen ook kunnen reageren en interageren. Op dit platform wordt het gehele planningsproces transparant gemaakt. Hiervoor rekenen we op de ondersteuning van Marketing en Communicatie.

Stappenplan

Het verdere proces van de noordelijke aanloophelling IJzerlaanbrug bestaat uit volgende stappen / mijlpalen:

• principe-akkoord met Agentschap Wegen en Verkeer over overdracht Ingenieur Menneslaan aan de stad Antwerpen;
• participatief traject;
• opmaak bevragings- en verkoopsbundel;
• opstart selectieprocedure ontwerper / ontwikkelaar verkoop onder voorwaarden in 2 fasen na principe-akkoord overdracht;
• uitwerking tot definitief stadsontwerp;
• opmaak Ruimtelijk Uitvoeringsplan: juridische vertaling van dit definitieve stadsontwerp
• uitvoering van de werken na effectieve overdracht aan de stad Antwerpen en verkoop aan private partij

 Sommige stappen kunnen deels parallel lopen.