2013_CBS_01394 - Patrimonium stadsontwikkeling. Park Sorghvliedt, Marneflaan 3 te 2660 Hoboken. Bestek PO/27608120 - Aanstellen architect voor studieopdracht restauratie Belvédèrepaviljoen. Voorontwerp en raming. Aanvraag restauratiepremie - Goedkeuring

Bovenstaande budgettering brengt het totale beschikbare budget voor het project restauratie van de Bélvedère en het project herstelling van het landschap op 870.000,00 EUR (inclusief bouwkost, erelonen, leemtes in het ontwerp, prijsherzieningen en btw).

Ontwerp

Het college gaf op 23 december 2011 (jaarnummer 16927) aan het extern studiebureau TV Bormans Rozemarijn – KARUUR architecten bvba de opdracht om een ontwerp voor de restauratie van de Belvédère en de heuvel in park Sorghvliedt uit te werken.

Aanvraag restauratiepremie

De Belvédère is een 19^de eeuws paviljoengebouw dat werd opgericht op een heuvel in het park Sorghvliedt te Hoboken. Bij Koninklijk Besluit van 17 september 1968 werd de Belvédère definitief beschermd als monument en werd ook de heuvel definitief beschermd als landschap.

Restauratiewerkzaamheden aan zowel het gebouw als de heuvel komen daarom in aanmerking voor een subsidieaanvraag:

• de Vlaamse (60%) en de provinciale (20%) overheid bieden een retributie ten bedrage van 80% van de restauratiekost voor het Belvédèrepaviljoen.
• de Vlaamse overheid biedt een retributie ten bedrage van 70% voor het uitvoeren van instandhoudings-, onderhouds-, herstel- en verbeteringswerken voor de heuvel.

Voor het verkrijgen van deze premies dient voor zowel de Belvedère als voor de heuvel een restauratiedossier opgemaakt en de aanvraag ontvankelijk verklaard te worden door de hogere overheid.

De verdere timing van het dossier is afhankelijk van de timing van de hogere overheid voor het al dan niet toekennen van de voorlopige belofte.

Ontwerp

Relatie paviljoen versus park

Voor de restauratie van het belvédèrepaviljoen in park Sorghvliedt is de belangrijkste leidraad de oorspronkelijke relatie van het artefact met zijn onmiddellijke omgeving te herstellen en te bekrachtigen. Het 19^de eeuwse paviljoen werd opgetrokken op de top van een nieuw gecreëerde heuvel van waaruit zichtlijnen ontwikkeld werden op de prachtige Engelse landschapstuin rondom. Dit vinden we ook letterlijk terug in de etymologische ontleding van de term belvédère (bellus=mooi en videre=zien). Het pittoreske belvédèrepaviljoen zal zichzelf pas mondjesmaat prijsgeven wanneer men door het park flaneert.

Restauratie paviljoen

Het gebouw op zich is een unicum door de combinatie van het rechthoekig grondplan met de belvédère-koepel. Om de initiële, intense relatie tussen paviljoen en het omliggende park te herstellen zal het gebouw zoveel mogelijk uitgezuiverd worden, en alle elementen die niet bij de oorspronkelijke structuur behoren, zullen verwijderd worden. Zo zullen onder andere de dichtgemetselde raam- en deuropeningen terug opengemaakt worden conform de oorspronkelijke toestand, de ruwe cementering zal worden verwijderd zodat de oorspronkelijk kalkleembepleistering terug zichtbaar wordt. Daar waar de constructie door de jarenlange leegstand zo goed als volledig verdwenen of erg aangetast is maar er nog originele elementen aanwezig zijn, dringt een reconstructie zich op. Zo werd de originele houten koepelconstructie zwaar aangetast door waterinfiltratie, de elementen die nog aanwezig zijn vormen de ideale basis voor de reconstructie van dit uniek staaltje van houtconstructie. Voor de nieuwe elementen wordt gekeken naar de verhoudingen van het gebouw, de materialen en de stijl. Deze worden doorgetrokken in de nieuwe elementen, zodat door zijn eenvoud en soberheid, de eigenheid en het originele karakter bewaard blijft. Zo wordt onder andere alle nieuwe buitenschrijnwerk verdeeld volgens de maatverhoudingen van het gebouw en de nog aanwezige restanten van de luiken.

Herbestemming paviljoen

Door de specifieke ligging en de kleinschaligheid van het monument dienen we af te wijken van de ‘klassieke’ herbestemmingen en gaan we op zoek naar creatieve, meer volatiele functionele invullingen. Er wordt een flexibel gegeven vooropgesteld, waaruit verdere functies kunnen voortvloeien.

De mogelijke invulling bestaat er in dat we het paviljoen laten gebruiken als vertelruimte voor kinderen.

Dit creëert een open kans om de link te maken met de Hobokense legende van Nello en Patrasche uit 1872. Zowel de oorsprong van dit verhaal als de constructie van de belvedère bevinden zich in het 19de eeuwse tijdskader. In het paviljoen kunnen voorleessessies voor jonge kinderen gehouden worden, terwijl de oudere kinderen ter plaatse de stripversie van het verhaal kunnen lezen. De interactie met de plaatselijke bibliotheek, maar ook erfgoedverenigingen is hierbij een belangrijke connectie.

In het teken van de architectuur en culturele uitstraling van het paviljoen kunnen kunstenaars of studenten van de academie overdag de ruimtes gebruiken als tijdelijk atelier. Aansluitend kunnen de gerealiseerde kunstwerken hier geëxposeerd worden. Vanuit dit architecturale oogpunt, en het karakter van de omgeving zal het paviljoen ook nog steeds zijn zichtfunctie vervullen, als een pittoresk kader waarbinnen en waaraan culturele activiteiten gekoppeld kunnen worden. Zo kan het paviljoen bijvoorbeeld het onderdeel vormen van een huwelijksceremonie, of andere ceremoniële plechtigheden, inhuldigingen, ... Met dit gebouw als achtergrond in het gegevan van het park, zullen er ook activiteiten kunnen plaatsvinden zoals yoga, lessen thai-chi, een klassiek concert, een rommelmarkt, een parkfeest zoals wintervuur, zomeractiviteiten van de zomer van Antwerpen, jeugdwerking, ...

Voor de flexibiliteit van deze activiteiten zal de inrichting zeer sober zijn, maar wel multifunctioneel. In de twee zijruimtes komt rondom een zitbank om te lezen of rustig te mediteren, onder de zitbank worden opberglades voorzien voor boeken, educatief materiaal,… Op deze manier wordt de ruimte niet gehypothekeerd en behoudt het zijn maximale functionaliteit. Deze functies laten de oorspronkelijke eigenheid en het architecturale karakter van het pand intact. Er kunnen andere functies of activiteiten aan gekoppeld worden, die ook het park en zijn directe omgeving bij het gebouw betrekken. Op deze wijze krijgt het Belvédère-paviljoen opnieuw zijn eigenheid in het park, en zal het daardoor ook minder gezien worden als een leegstaand gebouw dat aan vandalisme blootstaat.

Restauratie heuvel

De opgave is tweeledig. Eerst wordt een beknopte visie opgemaakt voor het park Sorghvliedt zelf. De thema’s zijn: de historische gelaagdheid van het park zichtbaar maken en de toegankelijkheid van het park optimaliseren.
Vanuit deze totaalvisie voor het gehele park, worden de ingrepen voor de onmiddellijke omgeving van de belvédère gekaderd. Hierin wordt met aandacht voor de huidige problematiek van erosie en het toekomstige gebruik van de belvédère een nieuwe structuur uitgetekend met respect voor het historisch waardevol patrimonium van het park Sorghvliedt. De focus ligt op de heuvel zelf, het pad op de heuvel en het platform. Aan de hand van deze drie thema’s worden de concepten voor de herinrichting van dit parkdeel uitgetekend en gedetailleerd.
De padenstructuur wordt uitgetekend op basis van de bestaande routes maar krijgen hun elegante lijnvoering uit de 19^e eeuwse Engelse landschapsstijl terug. Veel aandacht wordt geschonken aan de scenografie van de wandeling. De problematiek van de heuvel wordt op verschillende manieren aangepakt: de bodem wordt geherprofileerd, de heuvel wordt minder vlot toegankelijk gemaakt buiten de voorziene padenstructuur en de introductie van een platform rondom de belvédère zal toekomstige erosie tegengaan.
Het platform zelf verankert het gebouwtje in het park. Het vormt een uitloopruimte voor activiteiten die in de belvédère kunnen georganiseerd worden. Veel aandacht gaat uit naar de materialisatie en vormgeving van het platform. Er is een subtiel evenwicht gezocht tussen esthetiek, comfort, maakbaarheid en duurzaamheid.

Ingediende stukken

Belvédère – deelopdracht 1 en 2: voortraject en voorontwerp:

• historisch onderzoek – bouwgeschiedenis;
• materiaaltechnisch onderzoek;
• bouwfysisch onderzoek;
• restauratie-opties;
• herbestemming; 
• planning; 
• raming.

Heuvel en omgeving – deelopdracht 1 en 2: voortraject en voorontwerp:

• inrichtingsprincipes voor het park Sorghvliedt;
• inrichtingsprincipes voor de omgeving van de belvedère;
• technische uitwerking;
• raming.

 Voorbespreking

Het voorontwerp voor de restauratie van de belvédère en omgeving kwam tot stand in overleg met volgende betrokken instanties, waarbij hun advies ter harte werd genomen om te komen tot een duurzame restauratie die een meerwaarde vormt voor het gehele park en haar gebruikers:

• dienst stadsontwikkeling / ruimte mobiliteit / ruimtelijk beleid (Masterplan Hoboken);
• dienst stads- en buurtonderhoud (parkbeheerplan);
• dienst stadsontwikkeling / stadsbouwmeester;
• dienst stadsontwikkeling / onroerend erfgoed / monumentenzorg;
• brandweer; 
• centrum voor toegankelijkheid Provincie Antwerpen; 
• dienst infrastructuur en vastgoed Provincie Antwerpen;
• agentschap voor Natuur en bos provincie Antwerpen; 
• ruimtelijke ordening / woonbeleid / onroerend erfgoed Vlaanderen.

 Investeringskost

Bij aanvang van het project werd een investeringskost voorzien van 650.000,00 EUR voor de restauratie en de herstelling van het landschap door de bedrijfseenheid stadsontwikkeling.
Na overleg met de verschillende instanties bleek dat naast de belvédère en de heuvel zelf, het noodzakelijk is om ook de naaste parkomgeving in het project op te nemen om een duurzaam en kwalitatief resultaat te bekomen. Een budgetverruiming is dus noodzakelijk en hiervoor voorziet de bedrijfseenheid stads- en buurtonderhoud een bijkomend investeringsbudget van 100.000,00 EUR in 2014. 

Voor de bijkomende erelonen voorziet de bedrijfseenheid stads- en buurtonderhoud een bijkomend bedrag van 20.000,00 EUR in 2014. Door de bedrijfseenheid patrimoniumonderhoud werd reeds 20.000,00 EUR en door de bedrijfseenheid stadsontwikkeling een bedrag van 80.000,00 EUR voorzien voor erelonen (college 23 december 2011). 

Bovenstaande budgettering brengt het totale beschikbare budget voor het project restauratie van de Belvédère en het project herstelling van het landschap op 870.000,00 EUR (inclusief bouwkost, erelonen, leemtes in het ontwerp, prijsherzieningen en btw). 

De raming van het voorliggend voorontwerp bedraagt:

Aanvraag restauratiepremie
Gezien de aard van het project is de aanvraag van een restauratiepremie tweeledig:

• voor het belvédèrepaviljoen: 80% van de subsidiabele delen (60% Vlaamse Gemeenschap, 20% provincie Antwerpen);
• voor de heuvel en omgeving: 70% van de subsidiabele delen (Vlaamse Gemeenschap).

De aanvraag van een restauratiepremie voor dit project is dan ook aangewezen.

Artikel 57 §3,4° van het Gemeentedecreet van 15 juli 2005 stelt dat het college bevoegd is voor het voeren van de gunningsprocedure, de gunning en de uitvoering van overheidsopdrachten.