Artikel 194 van het Gemeentedecreet voorziet in de mogelijkheid dat een of meer inwoners in de plaats treden van de gemeente en namens de gemeente een rechtsvordering instellen indien het college van burgemeester en schepen of de gemeenteraad zou nalaten dit te doen.
Het oude artikel 194 (van kracht tot 1 januari 2013) vormt de voortzetting van artikel 271 §1 Nieuwe Gemeentewet en staat al sinds 1836 in de Gemeentewet. Het wou de belangen van de gemeente beschermen tegen het stilzitten van haar eigen bestuur.
Nogal wat rechtspraak maakte van dit artikel een door de wet- en decreetgever onbedoeld wapen tegen de gemeente. Vandaar werden bij de meest recente wijziging van het Gemeentedecreet de toepassingsvoorwaarden van dit artikel verstrengd. De mogelijkheid om een beroep te doen op dit artikel, wordt onderworpen aan de volgende vereisten:
- De vordering kan enkel nog ingesteld worden als ten gevolge van het stilzitten van het college van burgemeester en schepen of de gemeenteraad, schade wordt toegebracht aan het leefmilieu of een ernstige dreiging aan het leefmilieu ontstaat.
- De vordering kan slechts ingesteld worden indien de gedinginleidende akte op voorhand is betekend aan het college van burgemeester en schepenen en, daaraan voorafgaand, het college van burgemeester en schepenen wegens het niet-optreden in gebreke hebbben gesteld en na een termijn van 10 dagen na de betekening van de ingebrekestelling geen optreden in rechte vanwege het gemeentebestuur heeft plaatsgevonden. De vereiste van voorafgaande ingebrekestelling valt weg in gevallen van hoogdringendheid.
Een aantal personen hebben een verzoekschrift tot vernietiging ingediend bij het Grondwettelijk Hof. Ze vragen de vernietiging van de wijzigingen aan artikel 194 van het Gemeentedecreet, zoals goedgekeurd in artikel 64 van het decreet van 29 juni 2012 tot wijziging van het Gemeentedecreet van 15 juli 2005.
De VVSG heeft hierover een mail gestuurd aan de steden en gemeenten. In het Belgisch Staatsblad van 19 februari 2013 werd gemeld dat deze procedures zijn opgestart voor het Grondwettelijk Hof. Belanghebbende partijen hebben tot 31 maart 2013 de mogelijkheid om een verzoekschrift tot vrijwillige tussenkomst neer te leggen om betrokken te worden in deze procedure. De VVSG meldt aan de steden en gemeenten dat ze de mogelijkheid hebben om tussen te komen in deze procedure voor het Grondwettelijk Hof.
Het stadsbestuur acht het niet aangewezen dat door de stad een verzoekschrift wordt neergelegd tot vrijwillige tussenkomst. Het stadsbestuur staat echter wel achter de wijzigingen aangebracht aan artikel 194 van het Gemeentedecreet, met het Decreet van 29 juni 2012. Het stadsbestuur is van mening dat de vordering tot nietigverklaring ingesteld voor het Grondwettelijk Hof zou moeten worden afgewezen.
De VVSG is een vereniging die als representatieve gesprekspartner opkomt voor de belangen van de lokale besturen ten aanzien van andere overheden en derden. Het stadsbestuur stelt dan ook voor aan de VVSG om tussen te komen in de procedure voor het Grondwettelijk Hof.
Artikel 194 van het Gemeentedecreet regelt de gevallen waarin een of meer inwoners in rechte kunnen optreden namens de gemeente. Dit artikel werd gewijzigd (en de toepassingsvoorwaarden van deze gevallen werden verstrengd) door het Decreet van 29 juni 2012 tot wijziging van het Gemeentedecreet van 15 juli 2005.
Het college keurt de collegiale brief goed om te versturen aan de vzw VVSG (Vereniging van Vlaamse steden en gemeenten) in verband met een mogelijke vrijwillige tussenkomst in de procedures hangende voor het Grondwettelijk Hof over de vernietiging van de wijzigingen aangebracht aan artikel 194 van het Gemeentedecreet.