2013_CBS_03229 - Duurzame stad. Warmtenet Nieuw Zuid - Opvolging plan van aanpak en voorbereiding marktraadpleging - Goedkeuring

Nieuw Zuid heeft de ambitie om een vooruitstrevende duurzame wijkontwikkeling te worden. In het masterplan dat op 5 oktober 2012 werd goedgekeurd (jaarnummer 10436) staan hiervoor alle maatregelen beschreven.

De stad heeft de haalbaarheid van warmtenetten voor het gebied Nieuw Zuid laten onderzoeken. Op basis hiervan besliste het college op 13 juli 2012 dat op Nieuw Zuid een warmtenet zal aangelegd worden (jaarnummer 7434) en dat de stad Antwerpen zich engageert voor de regie met het oog op deze aanleg. De aanleg van een gasnet is hierdoor overbodig.

Het college keurde op 5 oktober 2012 (jaarnummer 10439) het plan van aanpak voor de implementatie van het warmtenet op Nieuw Zuid goed. Het beschrijft de belangrijkste aspecten die leiden tot een goede planning, realisatie en beheer van het warmtenet op Nieuw Zuid. 

1. Voortgang van plan van aanpak

Inleiding

Het plan van aanpak inventariseert de belangrijkste aspecten die leiden tot een goede planning, realisatie en beheer van het warmtenet op Nieuw Zuid. Met dit plan wordt de marktopdracht voorbereid en overeenstemming gecreëerd tussen de verschillende diensten en actoren die zowel bij stad Antwerpen als de projectontwikkelaar meewerken aan het warmteproject. Voorafgaand aan de lancering van het uiteindelijke bestek wordt een marktraadpleging gehouden. In de afgelopen periode werden verduidelijkingen uitgewerkt voor een aantal thema’s om de marktraadpleging te kunnen invullen. Deze betreffen:

• het verder uitklaren van de rol die de projectontwikkelaars Ontwikkeling Nieuw Zuid en Stadsontwikkeling Antwerpen Zuid voor zichzelf in het warmteproject zien. De samenwerking tussen de stad Antwerpen en de andere actoren wordt daarbij verder geconcretiseerd;
• het verder invullen van de locatie en het programma van de centrale warmteproductie;
• het bepalen door de stad Antwerpen van de wijze waarop de lokale warmtemarkt georganiseerd zal worden en welke rol de stad Antwerpen daarbij rechtstreeks of onrechtstreeks neemt.

Tenslotte wordt bekeken hoe de bestaande gebouwen uit de omgeving kunnen worden betrokken bij de implementatie van het warmtenet.  Aan de projectontwikkelaars Ontwikkeling Nieuw Zuid & Stadsontwikkeling Antwerpen Zuid worden gebouwontwerprichtlijnen gesuggereerd om het warmteafgiftesysteem en regelsysteem optimaal af te stemmen op het warmtenet.

Het dagelijks projectbeheer voor de uitvoering van het plan van aanpak wordt waargenomen door de dienst energie en milieu Antwerpen (EMA) binnen stadsontwikkeling. Naargelang de verschillende projectonderdelen zijn er diverse technische werkgroepen lopende. Het plan van aanpak voorziet de oprichting van een stuurgroep. Deze heeft tot doel om de uitvoering van het plan van aanpak op hoog ambtelijk niveau te begeleiden. Doorheen het traject wordt vanuit de projectleider en de stuurgroep regelmatig voortgangsrapportage aan het college voorzien.

Leidingstroken voor het warmtenet

Er is een voorstel uitgewerkt waar de warmteleidingen in de ondergrond van het toekomstig openbaar domein worden aangelegd. Dit gebeurde in samenwerking met de projectontwikkelaars van Nieuw Zuid en het aangestelde ontwerpbureau.

Locatie en programma van de warmtecentrale

Voorbereiding van een vervroegde ontwerpwedstrijd

Uit besprekingen tussen de projectontwikkelaar van Nieuw Zuid en de stad Antwerpen blijkt de behoefte om een ontwerpwedstrijd te organiseren voor het aanstellen van een ontwerper voor de warmtecentrale op Nieuw Zuid. De warmtecentrale is een uniek en beeldbepalend gebouw. Ze bevat alle apparatuur voor warmteproductie en distributie. Door de ontwerpwedstrijd vervroegd te organiseren kan een tijdswinst geboekt worden van ongeveer 6 maanden en kan het thema worden meegenomen in het ontwerp van het park. Bij de stad Antwerpen en de projectontwikkelaar van Nieuw Zuid kan zo een draagvlak gecreëerd worden rond het ontwerp. Beide gevolgen zijn voordelig voor de uiteindelijke bouwheer. De stad Antwerpen zal instaan voor het trekken van de onderzoeksfase en de schetsontwerpen. De nog toe te wijzen partij voor het gedeelte warmtedistributie zal instaan voor het indienen van de bouwaanvraag en de realisatie van het gebouw  en is gehouden om het ontwerp over te nemen in kader van de marktopdracht. De ontwerpwedstrijd wordt de volgende weken verder voorbereid door het team van de stadsbouwmeester, EMA, AG Stadsplanning, patrimoniumonderhoud en zal door de gemeenschappelijke aankoopcentrale ter goedkeuring aan het college worden voorgelegd.

Uitwerken van een perceelregeling

Voor de locatie van de warmtecentrale werd een voorstel opgenomen in het masterplan Nieuw Zuid. Dit is gelegen op de noordelijke rand van het park van Nieuw Zuid. Na verdere studie blijkt deze locatie geschikt om te weerhouden. Het grijpt niet in op de percelen waar de overige vastgoedontwikkeling zal plaatsvinden. In het kader van de fasering sluit de locatie aan bij de plaats waar de ontwikkeling van Nieuw Zuid start. Naar de toekomst toe is de locatie geschikt om nabijgelegen bestaande gebouwen vanuit technisch en juridisch standpunt vlotter aansluitbaar te maken. Een voorstel voor de wijze waarop en tegen welke waarde het perceel ter beschikking kan komen van de aan te stellen marktpartij voor de bouw van de warmtecentrale moet op korte termijn verder worden uitgewerkt. Dit gebeurt in samenspraak tussen EMA, AG Stadsplanning Antwerpen en AG VESPA. Vervolgens worden de onderhandelingen met de huidige eigenaar van de grond, Ontwikkeling Nieuw Zuid nv, opgestart.

Krachtlijnen voor de organisatie van warmtenetten in Antwerpen

Overwegingen voor de uitbouw van een organisatiemodel

Warmtenetten hebben het potentieel voor grootschalige toepassing, onder meer voor valorisatie van restwarmte uit het Antwerps havengebied. Het uitbouwen van de eerste warmtenetten start met kleinschalige projecten. Door projecten te clusteren kan een groter warmtenet uitgebouwd worden. Zo worden de grootschalige warmtebronnen inzetbaar via warmtetransportleidingen. De ontwikkelingsvisie vraagt flexibiliteit van het organisatiemodel. Het moet groei kunnen herbergen, maar mag niet te beperkend zijn om kleine projecten haalbaar te maken.

In tegenstelling tot de gas- en elektriciteitsmarkt bestaat er nog geen Vlaams regulerend kader voor de marktorganisatie van warmtenetten. Daarenboven hebben warmtenetten vaak een monopolistisch karakter dat enkel bij grotere warmtenetten met meerdere warmteleveranciers kan doorbroken worden. Van daaruit ontstaat op dit ogenblik de behoefte voor regulering op lokaal niveau. Het lokale bestuur kan eisen stellen op vlak van warmtetarieven, technische performantie, dienstverlening en productkwaliteit.

Randvoorwaarden voor de betrokkenen

Het voorzien van de juiste garanties voor de betrokken partijen is essentieel in het goed functioneren van de warmtemarkt, ongeacht de exacte organisatievorm. Voor de warmteverbruikers moet de warmte betaalbaar, betrouwbaar en individueel leverbaar te zijn. Een klantvriendelijke loketfunctie, transparantie en ontbreken van administratieve rompslomp zijn meerwaarden ten opzichte van de bestaande warmtevoorzieningen. Het hoofdbelang van marktpartijen is het perspectief om op de gemaakte investering een bepaald economisch rendement te behalen. Ze vragen een minimaal, helder en stabiel regelgevend kader. Dit betekent duidelijkheid in rechten, plichten, bevoegdheden en termijnen. Voor betrokken vastgoedontwikkelaars is het belangrijk dat er geen tijdsconflict ontstaat, de kostprijs niet wordt opgedreven en het systeem betrouwbaar is voor hun potentiële klanten.

Het principiële organisatiemodel 

In bijlage "FiguurOrganisatiemodel" wordt het principiële model voor de organisatie van de warmtemarkt in Antwerpen schematisch weergegeven. De marktpartijen die een rol willen opnemen in de Antwerpse warmtemarkt moeten daarvoor een “erkenning” hebben (bijvoorbeeld een concessie). De stad houdt enkel toezicht op de gemaakte afspraken. Via deze weg kan ze de minimale garanties en zekerheden inbouwen voor warmteklanten en voor investeerders die het risico opnemen. De warmteklanten zijn in feite de aanvrager van een gebouwaansluiting. Deze kunnen dezelfde zijn als de warmteverbruiker, maar dit is niet noodzakelijk. Principieel is er een scheiding tussen de leverancier van de warmte (= warmteleverancier) die de commercialisering naar de warmteverbruiker doet, de warmteproducent die wel warmte kan produceren maar deze niet hoeft te leveren  en tenslotte de distributiemaatschappij (=warmtedistributeur) die de infrastructuur voor verdeling en meting van de warmte opneemt. De zuivere organisatievorm is het meest geliberaliseerde eindstadium van een doorontwikkelde markt. Het model geeft een principieel onderscheid tussen rollen. In de praktijk kan de keuze gemaakt worden om eenzelfde actor meerdere rollen te laten vervullen. Dit is afhankelijk van de biedingen die op een marktopdracht worden gedaan. De principiële scheiding is ingebouwd om geen patstelling te creëren die het voortbestaan of de uitbreiding en koppeling van netten zou bemoeilijken.

Principe voor regeling van warmtetarieven

Hier wordt voorgesteld om de toekomstige warmteleverancier te laten werken volgens een bepaalde tariefstructuur. Deze legt een maximum op, gelijk aan de totaalkost die de warmteklant zou hebben gehad, indien deze in zijn specifieke situatie zou verwarmen via een individuele gasketel. De warmteklant is enerzijds de aanvrager van de gebouwaansluiting en anderzijds de warmteverbruiker. In de tariefregeling wordt onderscheid gemaakt tussen kleinverbruikers, beschermde afnemers en zakelijke grootverbruikers. Op lange termijn (bijvoorbeeld 20 jaar) is het de bedoeling om een prijsontkoppeling te realiseren met de aardgasreferentie.

Principe over de verbruiksmeting, facturatie en het aspect afsluitbaarheid

De inzameling van verbruiksgegevens gebeurt op individuele meetbasis bij de warmteverbruiker. Op basis daarvan kan een periodieke factuur (kwartaal) voor warmtelevering opgemaakt worden. De verbruiker betaalt aan de warmteleverancier de warmtefactuur. Hierin zit de vergoeding voor het warmtedistributienet en aanverwante infrastructuur. Bij wanbetaling of fraude kan de warmtelevering onderbroken of beperkt worden, daar waar het aangesloten gebouw dit technisch toelaat. De procedure om tot onderbreking te komen is gebaseerd op de procedure voor aardgas, elektriciteit en water.

Terugkoppeling met de stuurgroep

De stuurgroep heeft tot doel om de uitvoering van het plan van aanpak op hoog ambtelijk en politiek niveau te begeleiden. De uitvoering van het plan van aanpak heeft betrekking op meerdere stedelijke entiteiten en bevoegdheden. Op 7 maart 2013 werd een stuurgroep georganiseerd waar de vaststelling over de voortgang van dit plan van aanpak gebeurde en de voorbereiding van het voorliggende collegebesluit is doorgenomen.

2. Voorlopig tijdpad van plan van aanpak en beslissingstraject

Het voorstel van tijdpad zoals opgenomen in het plan van aanpak blijft behouden en wordt onderstaand verder geconcretiseerd:

• het voorstel van concessiestructuur met daarin begrepen de principes van het organisatiemodel met voorgestelde termijnen, rollen en verantwoordelijkheden;
• de financiële haalbaarheid van het project zoals ook voorgesteld in de haalbaarheidsstudie, gegeven de tijdsfasering;
• conformiteit van voorgestelde selectiecriteria en gunningscriteria;
• de technische systeemeisen;
• de voorgestelde garanties, risicobeheer en tariefregelingen.