2013_CBS_04517 - Masterplan 2020. Brabo 2 - stand van zaken ontwerp. Collegiale brieven - Goedkeuring

Het project Brabo 2
Het project Brabo 2 is een onderdeel van het Masterplan 2020 en bundelt een aantal projecten die het aanbod van het openbaar vervoer in de stad Antwerpen uitbreiden en de bijhorende stedelijke infrastructuur verbeteren. Het omvat de tweede fase van de heraanleg van de Leien (inclusief Operaplein), de tramlijn naar Ekeren (tot en met "de Mieren") en stedelijke tramprojecten op het Eilandje en in de Brusselstraat. Daarnaast omvat het tevens de aankoop van 38 nieuwe tramstellen.

Het project Brabo 2 wordt gerealiseerd en gefinancierd door middel van een met een private partner nog op te richten Special Purpose Vehicle (SPV).

Het project dat aan de SPV zal worden toegewezen omvat drie nauw samenhangende onderdelen (samen hierna 'opdracht' genoemd):
(i) een dBFM-overeenkomst sui generis die het ontwerp (Design), de bouw (Build), de financiering (Finance) en het langdurig onderhoud (Maintain) van infrastructuur van openbaar vervoer omvat;
(ii) een dBFM-overeenkomst sui generis die het ontwerp (Design), de bouw (Build), de financiering (Finance) en het langdurig onderhoud (Maintain) van weginfrastructuur op de betrokken gewestwegen omvat;
(iii) een dBF-overeenkomst die het ontwerp (Design), de bouw (Build) en de financiering (Finance) van weginfrastructuur (inclusief bruggen en ondergrondse parking) op de betrokken gemeentewegen omvat.

De Lijn treedt op als aanbestedende overheid, mede handelend namens de stad Antwerpen en het Vlaams Gewest (met name het Agentschap Wegen en Verkeer).

Het investeringsbedrag voor de bouw van Brabo 2 wordt geraamd op 220 à 240 miljoen euro. Dit is exclusief btw, optionele projectonderdelen en financieringskost. De uitvoering is voorzien van 2014 tot 2018.

De Leien van Stoopstraat tot en met Noorderplaats, en de Noorderlaan tot aan de Groenendaallaan worden ten laatste 6 weken voor de contractsluiting met de SPV overgedragen van Vlaanderen aan de stad. Dit betekent dat de stad contractueel opdrachtgever is voor de uitvoering van de wegeniswerken aan deze projectonderdelen.

De conformverklaring van de project-MER en het indienen van de aanvraag tot stedenbouwkundige vergunning zijn medio 2013 voorzien.
De onderhandelings- en gunningsfase, met uitsturen van bestek en biedingsleidraad aan de geselecteerde kandidaten, zal van start gaan in september 2013.

Projectonderdelen

Operaplein / Franklin Rooseveltplaats / Teniersplaats
Tussen de De Keyserlei en de Franklin Rooseveltplaats zal het doorgaand verkeer via een tunnel lopen. Langs de tunnel wordt een ondergrondse parking gebouwd voor een 380-tal voertuigen. Het bestaande premetrostation Opera wordt volledig vernieuwd en uitgebreid met een extra perron op niveau -3. Bovengronds wordt een autoluw plein aangelegd op de Leien en wordt de Rooseveltplaats heraangelegd. De archeologische site Kipdorpbrug wordt geïntegreerd in het ontwerp van de parking, tunnel en tramkruispunt ter hoogte van het huidige kruispunt Kipdorp.

Het voorontwerp van het Operaplein is gebaseerd op het circulatieplan voor het Operaplein en omgeving. Dit circulatieplan is opgemaakt om een oplossing te bieden aan de moeilijke verkeersafwikkeling op de Leien, de Gemeentestraat, en de Franklin Rooseveltplaats. De verschillende verkeersstromen op en rond het Operaplein worden ontrafeld:

- een autoluw voetgangers- en fietsgebied van het Centraal Station tot aan de Meir en Kipdorp (in het kader van realisatie van de Via Sinjoor)
- het doorgaand noord-zuid verkeer in de ondergrondse tunnel;
- het openbaar vervoer (bussen) rijdt via de parallelle as Van Ertbornstraat - Osystraat;
- de trams passeren boven- en ondergronds het Operaplein en rijden verder over de Leien.

Het voorontwerp van het Operaplein volgens bovenstaande uitgangspunten is principieel goedgekeurd op de Stuurgroep Brabo 2 van 17 januari 2013. 

Aanvullend aan deze uitgangspunten vraagt het college om, gelet op het vrijwaren van een robuuste en calamiteitsbestendige knoop ter hoogte van het Operaplein en omgeving :
- de zuid-noordbeweging vanuit de Van Ertbornstraat-Osystraat te voorzien om de interne verkeerscirculatie van de woonwijken ten noorden en ten zuiden van de Rooseveltplaats en Astridplein mogelijk te maken;
- om dezelfde redenen de noord-zuidbeweging vanuit de Osystraat naar de zuidelijk gelegen woonwijken te voorzien richting Van Ertbornstraat of via de noord-zuidverbinding op het Operaplein enkel en alleen als het nog te voeren onderzoek op de onderstaande vraag m.b.t. de Gemeentestraat positief resultaat geeft;
- te onderzoeken of een stadinwaartse beweging vanuit de Gemeentestraat/Franklin Rooseveltplaats richting Kipdorpvest mogelijk is binnen de huidige contouren van het ontwerp door het plaatsen van verkeerslichten ter hoogte van de tramkruisingen op de Leien.

Ter hoogte van de Teniersplaats is het mogelijk een 300-tal fietsenstallingen te integreren in de bestaande lokettenhal en de niet in gebruik genomen technische ruimtes op niveau -1. Het college bevestigt de keuze om op deze locatie fietsenstallingen te voorzien.

Leien fase 2, segment van Stoopstraat tot Noorderplaats
De Noorderleien (deelproject Leien fase 2) worden heraangelegd tot een stedelijke boulevard met uitstraling en grandeur.

Het profiel en de inrichtingsprincipes van Leien fase 1 wordt doorgetrokken in Leien fase 2: 4 bomenrijen, een doorgaand fietspad aan beide zijden, 2x2 rijstroken voor het doorgaand verkeer, een ventweg voor het bestemmingsverkeer en een centrale vrije trambaan. 

Na de evaluatie van Leien fase 1 zijn volgende optimalisaties en aanpassingen opgenomen in het ontwerp voor Leien fase 2:

- fietspaden: De kruising van de ventweg met het fietspad wordt verhoogd ingericht zodat het fietspad op hetzelfde niveau doorloopt. Het fietspad wordt overal in hetzelfde rode asfalt aangelegd;
- openbaar vervoer: het (afgebouwde) busverkeer rijdt via de parallelle as Osystraat - Van de Wervestraat, de tram rijdt over de Leien. Ter hoogte van de Noorderplaats komt een tramkruispunt met de tramlijn naar Ekeren en de tramlijn naar het Eilandje;
- de bomenrijen lopen maximaal door ter hoogte van de kruispunten, rekening houdend met de nodige draai- en keerbewegingen en de voorsorteerstroken ter hoogte van de kruispunten.

Het voorontwerp van Leien fase 2 volgens bovenstaande uitgangspunten is principieel goedgekeurd op de Stuurgroep Brabo 2 van 17 januari 2013.

Aanvullend aan deze uitgangspunten vraagt het college om, gelet op het niet belemmeren van het fietsverkeer dat de ventwegen kruist, een opstelruimte voor autoverkeer te voorzien bij het inrijden van de ventwegen op Leien fase 2, dit gelijkaardig aan de opstelruimte bij het uitrijden van de ventweg.

Leien fase 2, segment van Noorderplaats tot IJzerlaan
Het doorgaand autoverkeer rijdt in 2x2 rijstroken over het Hardenvoortviaduct. Het lokaal bestemmingsverkeer kan de noordelijke ontwikkelingsvelden van Kop Spoor Noord bereiken via het kruispunt met de IJzerlaan naar Asiadok Oostkaai en Kempenstraat. In functie van het bedieningspotentieel van Kop Spoor Noord en de wijken Cadix en Dam rijdt de tram vanaf de Noorderplaats gelijkgronds door over de Kempenstraat. Via de oostzijde van het Hardenvoortviaduct sluit hij aan op het kruispunt met de IJzerlaan. Het doorgaand fietspad van de Leien wordt doorgetrokken langs de trambaan in de Kempenstraat en sluit via Asiadok Oostkaai aan op het kruispunt IJzerlaan-Noorderlaan.  Het busverkeer richting noorden rijdt langs het Hardenvoortviaduct of een alternatieve route door Damwijk.De plannen voor de Kempenstraat worden momenteel verder afgestemd met de plannen voor de ontsluiting van het nieuwe centrumziekenhuis van het Ziekenhuis Netwerk Antwerpen (ZNA).

Het voorontwerp van Noorderlaan tussen Noorderplaats en IJzerlaan volgens bovenstaande uitgangspunten is principieel goedgekeurd op de Stuurgroep Brabo 2 van 17 januari 2013.

De plannen voor de Kempenstraat worden momenteel verder afgestemd met de plannen voor de ontsluiting van het nieuwe centrumziekenhuis van het Ziekenhuis Netwerk Antwerpen (ZNA).

Aanvullend aan deze uitgangspunten vraagt het college om de plannen voor het kruispunt Noorderlaan - IJzerlaan tevens af te stemmen met het project 'Water in de IJzerlaan'.

Tramlijn Ekeren, segment Noorderlaan van Groenendaallaan tot Ekersesteenweg
Op de Noorderlaan wordt een excentrische vrije trambusbaan voorzien aan de oostzijde (zijde Luchtbal). Het autoverkeer verloopt via 2x2 rijstroken, met tevens een ventweg aan de westzijde van de Noorderlaan voor de ontsluiting van de bedrijven aan zijde havengebied.  Aan beide zijden van de Noorderlaan worden dubbelrichtingfietspaden voorzien. Aan de zijde van Luchtbal wordt een afzonderlijk voetpad voorzien, aan de havenzijde is het dubbelrichtingfietspad gemengd met voetgangers. Er worden 3 volwaardige bomenrijen voorzien.

De Noorderlaan is een gewestweg onder bevoegdheid van AWV en is gecategoriseerd als een primaire weg type II. Dit betekent dat er geen rechtstreekse erfontsluitingen mogelijk zijn op de Noorderlaan. Het aantal kruisingen over de trambaan dient in functie van de doorstroming van de tram beperkt te worden. Er dienen voldoende beveiligde oversteekplaatsen voor voetgangers  en fietsers voorzien te worden. Toepassing van deze principes leidt ertoe dat na heraanleg van de Noorderlaan 5 volwaardige kruispunten zullen bestaan, zijnde ter hoogte van de aansluitingen met Ekersesteenweg, Havanastraat, Manchesterlaan, Santiagostraat en Groenendaallaan.

Het schetsontwerp voor het kruispunt Noorderlaan-Ekersesteenweg gaat uit van 3 gecoördineerde lichtenregelingen gestructureerd rondom een driehoekig middeneiland. Volgend uit de wegencategorisering vormt de N180 Noorderlaan de rechtdoorgaande hoofdbeweging, de N114 Ekersesteenweg takt hier secundair op aan. De Park & Ride wordt gelokaliseerd op de site Havana. Het aanbieden van overstapmogelijkheden op het openbaar vervoer op deze locatie is in lijn met het principe van de uitdovende invalswegen. De Park & Ride moet op een zo vlot mogelijke wijze worden ontsloten vanop het kruispunt. Dit zal gebeuren door de in- en uitrit van de Park & Ride, elk afzonderlijk, rechtstreeks aan te takken op één van de lichtengeregelde punten. Dit maakt de Park & Ride zowel bereikbaar vanaf de Noorderlaan als vanuit de Ekersesteenweg. Dit laatste is noodzakelijk als volwaardig alternatief voor het verminderen van een parkeerdruk ter hoogte van de eindhalte ‘Mieren’, waar geen bijkomende parkeerplaatsen worden voorzien. Het kruispuntontwerp hanteert verkeersveiligheid voor alle weggebruikers als basisuitgangspunt, en integreert bijgevolg ook verkeersveilige en comfortabele oplossingen voor fietsers, voetgangers en openbaar vervoer. Aan beide zijden van de Noorderlaan worden dubbelrichtingsfietspaden voorzien om het aantal oversteekbewegingen te beperken.

Het voorliggende schetsontwerp van de Noorderlaan van Groenendaallaan tot Ekersesteenweg is opgemaakt volgens bovenstaande uitgangspunten.

Aanvullend aan deze uitgangspunten vraagt het college om, gelet op het vrijwaren van een goede bereikbaarheid van het bestaande handelaarscentrum en de Dienst Katholiek Onderwijs Bisdom Antwerpen (momenteel met rechtstreekse erfontsluiting van parking via Noorderlaan, doch in ontwerpplannen Brabo 2 niet voorzien) gelegen aan de Noorderlaan, ter hoogte van de uitrit van de brandweerkazerne, aan zijde Luchtbal in de richting van zuid naar noord een inrij (met uitvoegstrook op Noorderlaan)  voor een enkelrichtingsstraat te voorzien. Voor deze enkelrichtingsstraat zal het inrijden vanaf de Noorderlaan enkel bij groentijd op aanvraag kunnen gebeuren, en geschiedt het uitrijden via de Canadalaan. De trambaan en het dubbelrichtingsfietspad aan zijde Luchtbal hebben prioritair groen.

Tevens vraag het college om, gelet op de geplande herziening van het Masterplan Havanastraat (collegebesluit van 29 maart 2013, jaarnummer 3227) in functie van een mogelijke ontwikkeling op de site van grootschalige detailhandel en een Park & Ride van grotere schaal dan deze voorzien in het project Brabo 2, de aanleg van het kruispunt Noorderlaan-Ekersesteenweg in de opdracht Brabo 2 'buiten configuratie' (dit is zonder langdurig onderhoud door de SPV) te voorzien.

Tramlijn Ekeren, segment Ekersesteenweg van Noorderlaan tot 'De Mieren'
Op de Ekersesteenweg wordt een excentrische vrije trambusbaan en dubbelrichtingsfietspad voorzien aan de oostzijde (zijde Oude Landen). Het autoverkeer verloopt via 2x1 rijstroken.  Ter hoogte van 'De Mieren' is een keerlus voor de tram voorzien.

Het voorliggende schetsontwerp van de Ekersesteenweg van Noorderlaan tot 'De Mieren' is opgemaakt volgens bovenstaande uitgangspunten. 

Aanvullend aan deze uitgangspunten vraagt het college om, gelet op een mogelijke busafbouw, vanuit het noorden, een makkelijke overstap van bus naar tramhalte ‘De Mieren’ te faciliteren van aan een bushalte-infrastructuur ter hoogte van de Ferdinand Verbieststraat.

Tramprojecten Eilandje
Binnen het project Brabo 2 worden volgende projectonderdelen voorzien:

- aanleg van traminfrastructuur op de Londen-Amsterdamstraat, gelegen in een vrije centrale bedding;
- bouw van een nieuwe Londenbrug voor tram-, auto-, vracht- en langzaam verkeer;
- aanleg van traminfrastructuur op Van Meterenkaai-Tavernierkaai-Rijnkaai Zuid, gelegen in een vrije excentrische bedding aan de Scheldezijde, en met keerlus in Bataviastraat-Sint Laureiskaai;
- aanleg van traminfrastructuur op Kattendijkdok Oostkaai en Mexicostraat, gelegen in een vrije excentrische bedding aan de oostzijde, en met keerlus ter hoogte van het nieuwe Havenhuis;
- aanleg van traminfrastructuur op de oostelijke Mexicobrug.

De voorliggende definitieve ontwerpplannen voor Londen-Amsterdamstraat en Kattendijkdok Oostkaai en voorontwerpplannen voor Van Meterenkaai-Tavernierkaai-Rijnkaai Zuid, Bataviastraat-Sint Laureiskaai-Dinantstraat en Mexicostraat zijn opgemaakt volgens bovenstaande uitgangspunten. 

Met het oog op afstemming van werven worden bij voorkeur en waar mogelijk gelijktijdig met de uitvoering van de traminfrastructuur in de opdracht Brabo 2 op de betrokken wegdelen ook de wegeniswerken en restauratie van de Mexicobruggen in opdracht van de stad Antwerpen, het district Antwerpen, AG Stadsplanning Antwerpen of het Gemeentelijk Havenbedrijf Antwerpen uitgevoerd.