2012_CBS_08260 - Erediensten - Opstellen langetermijnvisie parochiekerken - Kennisneming

Dit besluit is een principebeslissing en heeft op zich geen rechtstreekse financiële gevolgen.
Iedere toekomstige beslissing omtrent een vastlegging zal ter goedkeuring aan het college worden voorgelegd en verrekend worden op boekingsadres:
budgetplaats: 5190100000
budgetpositie: 221
subsidie: SUB-NR
fonds: intern
begrotingsprogramma: 510190799.

De gemeenteraad besliste op 26 juni 2006 (jaarnummer 1293) de subsidieschema’s voor investeringen vast te leggen voor investeringen aan de gebouwen bestemd voor de eredienst.

In het bestuursakkoord 2007-2012 (gemeenteraad van 15 januari 2007, jaarnummer 22) is onder artikel 431 opgenomen dat de stad Antwerpen structureel overleg wil met de eredienstbesturen, bisdom en provincie over de invulling en mogelijke herbestemming van kerkgebouwen, bij voorkeur voor zoveel mogelijk Antwerpenaren. Onder artikel 433 staat dat de stad Antwerpen de kerkfabrieken en andere erediensten wil helpen bij het opstellen van hun begroting en bij andere praktische beheersdaden.

Het college nam op 9 oktober 2009 (jaarnummer 14242) kennis van het masterplan omtrent de toekomst van de Rooms-katholieke kerken. De opdracht daarin voor dienst levensbeschouwing van de bedrijfseenheid samen leven luidt:

1. opvolging en verdere uitwerking methodiek;
2. in nauw overleg met de bevoegde schepen, een dialoog met kerkelijke verantwoordelijken omtrent het masterplan opstarten en het voeren van gesprekken met het bisdom en het stadspastoraal om tot een gezamenlijke methodiek te komen voor de toekomst van de kerkgebouwen.

Het college besliste op 22 oktober 2010 (jaarnummer 12957) om de prioriteitenstelling voor investeringswerken aan de gebouwen van de eredienst goed te keuren en gaf opdracht aan de bedrijfseenheden samenleven/levensbeschouwingen, patrimoniumonderhoud en stadsontwikkeling/monumentenzorg om deze prioriteiten toe te passen bij hun respectievelijke taken inzake eredienstgebouwen.
De prioriteitenstelling gaat als volgt:

1. werken die nodig zijn verband met (brand)veiligheid en dringende instandhouding;
2. erelonen in functie van de prioriteit van de werken zelf;
3. a) werken aan de buitenschil, bouw en stabiliteit;
   b) technische installaties (verwarming, elektriciteit);
   c) interieur;
   d) kunstpatrimonium en roerend erfgoed dat onroerend is door bestemming.

Het college besliste op 26 november 2010 (jaarnummer 14701) om beleidsmedewerkers erediensten en levensbeschouwingen af te vaardigen naar het evaluatietraject over de regelgeving van de erediensten, georganiseerd door de Vlaamse overheid.

In april 2011 bezorgden de werkgroepen hun aanbevelingen aan minister Bourgeois, Vlaams minister van Bestuurszaken, Binnenlands Bestuur, Inburgering, Toerisme en Vlaamse Rand. 
Op 24 juni 2011 heeft de Vlaamse regering de conceptnota “Een toekomst voor de Vlaamse parochiekerk” goedgekeurd waarin een aantal beleidsaanbevelingen van de werkgroepen werden verwerkt.

Op 10 oktober 2011 ontving de stad Antwerpen een uitnodiging van minister Bourgeois gericht aan de colleges van burgemeester en schepenen, de kerkbesturen en de centrale kerkbesturen om een langetermijnvisie op te stellen over de toekomst van de Rooms-katholieke parochiekerken.

De timing van deze uitnodiging loopt samen met de voorbereiding van de volgende meerjarenplannen van de kerkfabrieken waarvoor de gesprekken in het voorjaar van 2013 moeten gevoerd worden. Om concrete oplossingen te bereiken, is het noodzakelijk dat de meerjarenplannen gebaseerd zijn op een eenduidige en strategische visie voor het geheel van de parochiekerken op het grondgebied van de gemeente. Welke parochiekerken moeten hun huidige bestemming behouden? Welke vormen van nevenbestemming zijn mogelijk? Welke kerken komen in aanmerking voor herbestemming? Voor welke niet-beschermde kerken is sloop de meest wenselijke optie?

In de langetermijnvisie moeten minimaal de volgende basisgegevens in rekening worden gebracht:

• de parochiekerken als gebouw met onder meer hun cultuurhistorische waarde, hun architecturale mogelijkheden, hun bouwfysische toestand, de mogelijkheid tot compartimentering, …;
• de parochiekerk in haar ruimtelijke omgeving;
• het actuele gebruik en de functie van de parochiekerk;
• de mogelijke interesse van andere actoren.

Om een werkbaar instrument te zijn moet die langetermijnvisie worden geëxpliciteerd en een duidelijke status krijgen. De vorm en de procedure kan het best lokaal worden bepaald.

Op 13 januari 2012 ging het project “Naar een toekomst voor de Antwerpse Parochiekerken” van start. Een werkgroep met vertegenwoordigers van levensbeschouwingen, patrimoniumonderhoud, monumentenzorg, bisdom, dekenaat en experten van centrale kerkbesturen werkte de verzameling van deze minimale basisgegevens zodanig uit dat uniforme, kwalitatieve en vergelijkbare gegevens worden bekomen. De voorstellen van de werkgroep werden goedgekeurd in overleg tussen bisdom en het kabinet van de schepen.

Op 18 april 2012 werd op een infoavond voor de kerkfabrieken het startschot gegeven van de bevraging van de kerkbesturen en werd toelichting gegeven over de te verzamelen informatie om de minimale basisgegevens in kaart te brengen en dit voor de 72 kerkbesturen afzonderlijk, voor de 10 centrale kerkbesturen en voor het geheel van de Antwerpse kerken.

Het is aangewezen dat zowel de meerjarenplannen van de kerkbesturen als de langetermijnvisie gebaseerd zijn op een concrete analyse van de bouwfysische toestand van de gebouwen, een inhoudelijke studie van het huidige gebruik en de publieke noden in de omgeving van deze kerkgebouwen. 
Om de mogelijkheden voor toekomstig gebruik van een kerkgebouw (huidig gebruik, nevengebruik, herbestemming, afbraak) te kunnen inschatten is een inzicht in de kostprijs een eerste vereiste, zowel inzake investeringen als exploitatie.

Om een globale visie te kunnen opstellen voor 72 kerkbesturen is het nodig om met vergelijkbare, kwalitatieve en objectieve gegevens te kunnen werken, in eenzelfde methodiek voor elk bestuur.

De stad Antwerpen neemt een ondersteunende en begeleidende rol op zowel voor de verzameling en analyse van de gegevens, als voor het overleg en de dialoog met alle betrokkenen om tot een globale langetermijnvisie te kunnen komen.

Verzameling en analyse van de minimale basisgegevens

Dit houdt verschillende stappen in:

1. opmaak van een globaal overzicht van de conditie van het gebouw en de toekomstige investeringskosten
   Het globaal overzicht omvat onder meer de investeringskost om het gebouw terug te brengen naar een basis conditiestaat, een opgave van een theoretische onderhoudsplanning voor een periode van 30 jaar en een aftoetsing van de bestemmingsmogelijkheden, met een raming van de kostprijs.
2. verzamelen van de andere minimale basisgegevens inzake gebruik, mogelijke bestemmingen, toekomstige noden en financiële draagkracht van het bestuur, onder meer in samenwerking met de kerkbesturen.
3. opnemen van de gegevens in een databeheersysteem, de analyse en rapportering van deze analyse
   De langetermijnvisie per kerkfabriek moet kunnen gerapporteerd worden per kerkfabriek en per centraal kerkbestuur ten behoeve van de lokale gesprekken met de parochie en federaties en in een stadsbreed overzicht ten behoeve van het beleid levensbeschouwingen en het dekenaat Antwerpen en bisdom.

Veranderingsproces en overlegstructuren 

Dergelijk project vereist een effectief en efficiënt partnerschip waarin alle partijen – stad Antwerpen, bisdom, (centrale) kerkbesturen - constructief meewerken aan een globale visie in een breed samenwerkingsverband.

Om dit te begeleiden worden verschillende overlegstructuren opgezet.

Een technische werkgroep met vertegenwoordigers van het bisdom, dekenaat Antwerpen, experten van de kerkbesturen en stadsmedewerkers werkt de verzameling en analyse van de basisgegevens uit. Een stuurgroep met vertegenwoordigers van bisdom, dekenaat en de verantwoordelijke schepen kiest de beleidslijnen die daaruit zullen volgen.

Naarmate het project vordert, kunnen andere overlegvormen en partners betrokken worden.
Voor de decretale opdrachten van de stad Antwerpen voor de materiële organisatie zijn de lokale kerkbesturen en de centrale kerkbesturen de formele gesprekspartners. De samenwerking tussen de 10 centrale kerkbesturen zal verder vorm moeten krijgen zodat één overlegplatform ontstaat ten aanzien van de gemeente. In het nieuwe eredienstdecreet, goedgekeurd in het Vlaams parlement op 27 juni 2012, krijgt het centraal kerkbestuur van de gemeente de opdracht om de investeringsplanning te coördineren voor de parochiekerken van de gemeente. Dit veronderstelt wel dat er maar één centraal kerkbestuur per gemeente is en geen 10.

Anderzijds kan een globale langetermijnvisie maar opgesteld worden in overleg met het bisdom, het dekenaat, de federaties en de parochies die instaan voor de parochiewerking. Binnen de parochies zal een lokaal debat gevoerd worden rond de toekomst van het kerkgebouw. Een globale visietekst over onder meer de benodigde infrastructuur wordt door het bisdom voorbereid tegen oktober 2012. Al deze elementen moeten samengelegd worden, zowel op lokaal niveau, als op het niveau van de centrale kerkbesturen (en de federaties), als stadsbreed (dekenaat en bisdom). 

Vertrouwelijkheid van de gegevens en de gesprekken

De stad Antwerpen neemt voor de analyse van de bouwfysische toestand en het bijeenbrengen van de minimale basisgegevens een adviserende en faciliterende rol op zich.

De resultaten van de studie worden opgeleverd aan de lokale kerkbesturen, de centrale kerkbesturen en het bisdom, die op basis van de resultaten en de adviezen een lokale visie uitwerken in samenspraak met de parochie en andere lokale partners.

De gegevens die door de kerkbesturen en parochies worden ingestuurd zijn enkel bereikbaar voor de leden van de werkgroep en de stuurgroep en voor de stadsmedewerkers die meewerken aan dit project. Stadsmedewerkers zijn bovendien gebonden aan het beroepsgeheim. De verwerking van de individuele gegevens gebeurt in functie van het opstellen van een langetermijnvisie en dient geen andere doelen.

Omwille van de vertrouwelijkheid van de gegevens zullen de individuele gegevens en de inhoud van de gesprekken niet aan derden worden meegedeeld.

Het decreet van 7 mei 2004 betreffende de materiële organisatie en de werking van de erkende eredienstbesturen:

• Artikel 4: kerkfabriek is belast met onderhoud en bewaring van de kerk(en) van de parochie en met beheer van de gelden en goederen die eigendom zijn van de kerkfabriek of bestemd voor de uitoefening van de eredienst in de parochie;
• Artikel 41: binnen de zes maanden na een legislatuurwissel stelt de kerkraad een meerjarenplan vast dat de financiële afspraken tussen kerkfabriek en gemeente bevat voor een periode van zes jaar (in casu ingaande op 1 januari 2014);
• Artikel 52 – kosten en uitgaven die de kerkfabriek moet dragen zijn de volgende:
  • de kosten die noodzakelijk zijn voor de uitoefening van de eredienst (kosten van de gebouwen en delen van gebouwen die bestemd zijn voor de uitoefening van de eredienst, kosten die inherent zijn aan de organisatie en de werking van de eredienst,…);
  • de grove herstellingen van de tot de eredienst bestemde gebouwen;
  • artikel 52/1 (ingevoerd door wijzigingsdecreet – de gemeentebesturen passen de tekorten bij van de exploitatie van de kerkfabrieken en dragen bij in de investeringen van de gebouwen van de erediensten.

Het Keizerlijk Decreet van 30 december 1809:

• Artikel 37, 4° - de lasten van het kerkbestuur bevatten onderhoud van kerken, pastorijen en kerkhoven. Als de kosten van de kerkfabrieken niet volstaan om in dit onderhoud te voorzien, moeten alle nodige middelen aangewend worden opdat het in herstellen en herbouwen kan voorzien.
• Artikel 92, 3° - de lasten van de gemeente in zaken van eredienst zijn bijdragen tot de grove herstellingen van de tot eredienst bestemde gebouwen