2012_CBS_10375 - Bestekken TL/98/6048 en TL/98/6054. District Antwerpen. Masterplan Scheldekaaien. Project Zuiderterras, Cruise-terminal en parkeergarage. Project heraanleg Steenplein - Verbreking - Goedkeuring

Tot slot van alle rekeningen betaalt de stad aan de TV Ferre Verbaenen (op derdenrekening van haar raadsman) uit hoofde van gepresteerde diensten in de dossiers TL/98/6054 en TL/98/6048 een ereloon van 205.082,42 EUR inclusief 21% btw te vermeerderen met een verbrekingsvergoeding gelijk aan 73.947,84 EUR.

Op grond van art. 57 § 3, 4° van het Gemeentedecreet van 15 juli 2005 is het college bevoegd voor het voeren van de gunningsprocedure, de gunning en de uitvoering van overheidsopdrachten.

Op 23 november 1998 (jaarnummer 2124) keurde de gemeenteraad het bestek TL/98/6048 goed voor het aanstellen van een ontwerper voor het project "cruiseterminal" met ondergrondse "parkeergarage" gelegen aan het Zuiderterras. Het bestek verduidelijkte dat de aanbestedende overheid aan het ontwerpteam de hierna beschreven opdracht gaf:

1. het oprichten van een terminal voor cruise-schepen aan de Scheldekaaien te Antwerpen ter hoogte van het Zuiderterras. Deze terminal omvat tevens een multifunctioneel congrescentrum;
2. het ontwerpen van alle toegangen voor het autoverkeer en van alle bovengrondse inrichtingen zoals verluchtingskokers en dergelijke van de aanpalende ondergrondse parkeergarage;
3. het ontwerpen van alle verticale circulatie zowel binnenin als naar buiten van de aanpalende ondergrondse parking;
4. het oprichten van een busterminal voor touringcars met inbegrip van een wachtruimte, enkele winkels, enkele horecazaken en een openbaar sanitair;
5. de inrichting van het openbaar domein binnen de grenzen van de opdracht.

De uit te voeren opdracht omvatte volgens het bestek het opmaken van ontwerpen voor de werken onder 1, 2, 3, 4 en 5 en het opmaken van bouw- en milieuvergunningsaanvragen, van uitvoeringsdossiers en het opvolgen van de uitvoering voor de werken onder 1, 4 en 5.
Op 25 februari 1999 (jaarnummer 2712) besloot het college de TV Ferre Verbaenen, Oude Weg 9, 2950 Kapellen (btw nummer 429.186.990) aan te stellen voor deze opdracht.

Op 14 december 1998 (jaarnummer 2396) keurde de gemeenteraad het bestek TL/98/6054 goed voor het aanstellen van een ontwerper voor het project heraanleg Steenplein. Het bestek verduidelijkte dat de aanbestedende overheid aan het ontwerpteam de opdracht gaf voor het heraanleggen van het Steenplein te Antwerpen zoals hierna omschreven:

1. het heraanleggen van het openbaar domein en omgeving;
2. de inrichting van de ruimtes onder de helling naar het Zuiderwandelterras;
3. het vernieuwen van de toegangshelling naar het Steen;
4. de inrichting van de voetgangersbrug tussen Steen en Kaasstraat;
5. het ontwerpen van de aanpassingen aan de bestaande waterkeringsmuur.

De uit te voeren opdracht omvatte volgens het bestek het opmaken van ontwerpen voor de werken onder 1, 2, 3, 4 en 5 en het opmaken van bouw- en milieuvergunningsaanvragen, van uitvoeringsdossiers en het opvolgen van de uitvoering voor de werken onder 1, 2, 3 en 4.
Op 25 februari 1999 (jaarnummer 2713) besliste het college de TV Ferre Verbaenen, Oude Weg 9, 2950 Kapellen (btw nummer 429.186.990) aan te stellen voor deze opdracht.

Bij de uitwerking liepen deze 2 opdrachten snel door elkaar. De TV Ferre Verbaenen diende voor beide projecten samen voorontwerpen in. Deze voorontwerpen werden door het college goedgekeurd op 6 mei 1999 (jaarnummer 6674). In april 1999 werd hierbij een raming van de werken bezorgd. In dit besluit was er sprake van het werken in 2 fases: fase 1 omvatte de cruiseterminal, napoleontische helling (naar zuiderterras), wandelterras eerste deel, toegangshelling Steen, zomerdijk (dit is de waterkering), aanleg Steenplein en zone rond cruiseterminal, variante: cruiseterminal en congrescentrum. Fase 2 omvatte het wandelterras tweede deel, zomerdijk (dit is de waterkering), openbaar domein en ondergrondse parkeergarage met toegangstunnels. In dit besluit werd beslist de TV Ferre Verbaenen opdracht te geven om uitvoeringsvoorstellen in te dienen voor fase 1 tegen 3 juni 1999. Er werd beslist om aan de TV Ferre Verbaenen te vragen 2 varianten in te dienen, namelijk één met en één zonder combinatie met het congrescentrum.

Op 16 september 1999 (jaarnummer 12984) besliste het college voorlopig af te zien van het project voor de bouw van de cruiseterminal met congrescentrum (waarvoor de TV Ferre Verbaenen bestek TL/99/6038 opstelde). De prioriteiten werden verlegd. De TV Ferre Verbaenen kreeg de opdracht:

• een nieuw voorontwerp in te dienen voor de nieuwe aanleg van het Steenplein, tussen het Steen en de loods zuiderterras en tussen de kaaimuur en de waterkeermuur;
• aanbestedingsbescheiden in te dienen voor de restauratie van de oprit naar het zuiderterras.

Op 15 juni 2000 (jaarnummer 8761) keurde het college het voorontwerp van de TV goed voor:

• de heraanleg van het Steenplein en omgeving;
• de bouw van een nieuwe helling naar het Steen;
• de nodige aanpassingen aan de waterkeringsmuur;
• de bouw van een voorlopige transparante verplaatsbare constructie voor ticketting onder de helling van het Zuiderterras;
• een sfeerverlichting.

Het college besliste in datzelfde besluit ook de TV Ferre Verbaenen opdracht te geven

• het definitief ontwerp in te dienen;
• aanbestedingsbescheiden in te dienen;
• de beheerders van het Steen te betrekken in de verdere uitwerking van de noordzijde van het Steenplein;
• een voorstel in te dienen voor de functionele verlichting van het Steenplein.

Voor de renovatie van de bestaande helling naar het Zuiderterras maakte de TV Ferre Verbaenen een bestek TL/99/6075 op, waarna de uitvoering volgde. Op 18 december 2000 (jaarnummer 2467) besliste de gemeenteraad de opdracht van de TV Ferre Verbaenen volgens bestek TL/98/6048 aan te passen en hen een ontwerpstudie te vragen voor een mini-cruiseterminal als onthaalinfrastructuur voor zeecruises en rivierrondvaarten. Hiervoor werd een bijkomende overeenkomst afgesloten met de TV Ferre Verbaenen, waarin afgesproken werd dat de bepalingen van het bestek TL/98/6048 – ondermeer wat de honoraria betreft – mutatis mutandis van toepassing waren op de bijkomende opdracht. Deze versie van de cruiseterminal werd uitgevoerd. De overige delen van de aan de TV Ferre Verbaenen toegekende opdrachten werden niet verder uitgevoerd.

Op 4 december 2006 en 26 september 2008 stuurde de TV Ferre Verbaenen brieven naar de stad met de boodschap dat ze had vernomen dat de stad een wedstrijd organiseerde voor de heraanleg van de scheldekaaien en dat ze ervan uitging dat hun opdracht verbroken werd. Bij deze brieven werd een eindafrekening gevoegd, bestaande uit door de stad verschuldigde erelonen en een eis tot schadevergoeding. Hierop werd aan de TV Ferre Verbaenen meegedeeld dat er mogelijk toch nog met de TV Ferre Verbaenen zou worden verder gewerkt in het kader van de bestaande overeenkomsten. Er zou alleen nog moeten uitgemaakt worden op welke manier en voor welke concrete delen dit zou gebeuren.

De gemeenteraad keurde op 23 april 2007 (jaarnummer 963) het contract met Proap/WIT/Idroesse/D-recta voor de opmaak van een masterplan Scheldekaaien goed. Het masterplan Scheldekaaien werd door het college goedgekeurd op 9 juli 2010 (jaarnummer 8556) en door de gemeenteraad op 20 september 2010 (jaarnummer 1134).

Op 8 juli 2010 stuurde de raadsman van de TV Ferre Verbaenen een brief waarin de stad in gebreke werd gesteld een bedrag van 875.341,46 EUR te betalen voor dossier 98/6048 en een bedrag van 239.375,22 EUR voor dossier 98/6054, telkens exclusief btw. Voor het dossier cruiseterminal en toegangen tot parking (TL/98/6048) kwam dit neer op een totale vordering van 977.464,63 EUR, samengesteld uit 376.102,72 EUR aan erelonen, 300.882,17 EUR schadevergoeding, een vermeerderingspercentage van 29,30 % voor prijsherziening en 21% btw. Voor het dossier aanleg Steenplein (TL/98/6054) betekende dit een totale vordering van 273.426,94 EUR, samengesteld uit 125.406,87 EUR aan erelonen, 58.044,78 EUR schadevergoeding, een vermeerderingspercentage van 29,30 % voor prijsherziening en 21% btw.

In deze dossiers zijn er twee opties: ofwel worden bovenvermelde overeenkomsten met de TV Ferre Verbaenen verbroken, ofwel wordt bekeken in welke mate de TV Ferre Verbaenen zijn opdrachten - in gewijzigde vorm - kan verderzetten binnen het masterplan Scheldekaaien. Om dit laatste mogelijk te maken, zou het voorontwerp Steenplein van de TV Ferre Verbaenen structureel moeten worden aangepast met betrekking tot de inplanting van de waterkering, materiaalgebruik en hellingen om conform te zijn met het masterplan Scheldekaaien. AG Stadsplanning gaf hierin het volgende advies:

Waterkering
De voorgestelde trappenpartij en verbrede keermuren voldoen niet als waterkering:

• hoogte 1,35 m in voorontwerp is onvoldoende terwijl in het masterplan een mobiele kering wordt voorop gesteld met een mobiele hoogte van 1,65 m en een vaste drempel van 0,80 m;
• qua positie wordt de mobiele waterkering in het masterplan precies op de overgang tussen plein en ponton ingetekend; ter hoogte van het Steen en de opgang naar het Zuiderterras wordt de waterkering ingewerkt in het monument. De voorgestelde positie in het voorontwerp voldoet hier echter niet aan en conflicteert bovendien met de toekomstige publieke toegankelijkheid van het Steen op maaiveldniveau;
• ruimtelijk vormt de waterkering zoals voorgesteld in het voorontwerp plaatselijk een fysieke barrière naar het water. Het masterplan stelt daarentegen over de volledige lengte een optimale oversteekbaarheid van de waterkering en een optimale integratie in de publieke ruimte voorop.

De mobiele waterkering vraagt een specifieke expertise van de ontwerper. Bovendien geeft het masterplan aan dat de mogelijkheden voor realisatie van de vaste drempel onderzocht moeten worden in het ruimer kader van de centrale deelzone.

Materiaalgebruik
In het masterplan wordt gekozen voor een uniform materiaalgebruik en het vermijden van hoogteverschillen. Het voorstel uit het voorontwerp om te werken met hellingen ter hoogte van de opgang naar Zuiderterras en Steen, en het materiaalgebruik hiervan, conflicteert met dit principe. Het masterplan Scheldekaaien (operationeel kader) legt vast dat het uitvoeringsgericht ontwerp van het Steenplein moet worden opgemaakt binnen één ontwerp, gaande van St-Jansvliet tot aan St-Pietersvliet. Door dit deel (Steenplein) te isoleren van de aanliggende publieke ruimte kan over belangrijke dingen geen globale visie worden ontwikkeld: archeologie en erfgoed, uitwerking drempelpeil van de mobiele kering, materiaalgebruik, …

Projectgebied
In het operationeel kader bij het masterplan worden de kleinst mogelijke interventie-eenheden aangeduid die in principe niet verder onderverdeeld kunnen worden. Het Steenplein valt binnen de centrale deelzone van Sint-Pietersvliet tot Sint-Jansvliet. In deze deelzone wordt de aanleg van een plein met een éénvormige inrichting van gevelwand tot blauwe steen voorop gesteld, waarbinnen enkel tramlijn en regionaal fietspad als dusdanig herkenbaar zijn. Door het projectgebied zoals aangehaald in het voorontwerp te isoleren, kan de ambitie van een geïntegreerd project van blauwe steen tot gevelwand, en dat tussen Sint-Pietersvliet en Sint-Jansvliet, onmogelijk gerealiseerd worden.

Archeologie & erfgoed
In het masterplan Scheldekaaien wordt benadrukt dat de cultuurhistorische waarde van deze zone zeer hoog is.  Een globale strategie voor archeologische ondergrond Burchtzone en restauratie en herbestemming Steen en hangars is onontbeerlijk. In het voorontwerp wordt hiermee op geen enkele manier rekening gehouden. Er wordt niet verwezen naar de archeologische ondergrond. Een visie omtrent omgang met Flandriakiosk ontbreekt. De trappenpartij naar het Steen wordt zonder meer vervangen door een hedendaagse versie met geheel andere proporties. Voor het opmaken van een uitvoeringsgericht ontwerp van het Steenplein wordt best een procedure voor het aanstellen van een ontwerper georganiseerd op basis van een op te maken bestek en projectdefinitie, binnen de richtlijnen van het Masterplan Scheldekaaien. Nastreven van hoogste kwaliteit van de inrichting van het openbaar domein zal daarbij het uitgangspunt zijn, daarom wordt best geopteerd voor een wedstrijdformule voor ontwerpers.

In de actuele fasering voor de werken aan de Scheldekaaien zal het Steenplein ten vroegste vanaf 2019 worden heraangelegd. Bijkomend heeft Onroerend Erfgoed aangekondigd dat zij een onderzoek tot bescherming van het Steenplein zullen opstarten.
AG Stadsplanning adviseert bijgevolg niet verder te gaan met het voorontwerp Steenplein van de TV Ferre Verbaenen.

Indien dit advies gevolgd wordt, moet beslist worden de overeenkomsten met de TV Ferre Verbaenen te verbreken.
Er werden verschillende gesprekken tussen de raadsman van de TV Ferre Verbaenen en de bedrijfseenheid patrimoniumonderhoud gevoerd met de bedoeling de eis van de TV Ferre Verbaenen transparant en gestaafd te krijgen. De TV Ferre Verbaenen machtigde haar raadsman, Meester Marc Van Raemdonck, met kantoor aan de Mechelsesteenweg 166 te 2018 Antwerpen om met de stad tot een akkoord te komen omtrent de aan de TV Ferre Verbaenen verschuldigde bedragen in geval van een verbreking. Meester Van Raemdonck werd door de TV Ferre Verbaenen gemandateerd om een overeenkomst tussen de stad en de TV Ferre Verbaenen met betrekking tot verschuldigde erelonen en schadevergoedingen in de dossiers TL/98/6054 en TL/98/6054 te ondertekenen en kwijting te geven.

Na grondig onderzoek van de stukken blijkt dat er nog erelonen voor gepresteerde diensten gefactureerd mogen worden voor een bedrag van 205.082,42 EUR inclusief btw; dit in tegenstelling tot het bedrag van 784.626,79 EUR waarvan sprake in de brieven van de TV Ferre Verbaenen. Aangezien deze bedragen nooit eerder gefactureerd werden, zijn hierop geen verwijlintresten verschuldigd.

De beide overeenkomsten voorzien dat de opdrachtgever in geval zij de overeenkomsten verbreekt een winstdervingsvergoeding verschuldigd is van 20% van het te derven honorarium berekend op basis van de voorgelegde kostenraming bij beëindiging van de opdracht na het indienen van het voorontwerp. De TV gaat akkoord met een verbrekingsvergoeding van 73.947,84 EUR tot slot van alle rekeningen in plaats van de aanvankelijk gevorderde vergoeding van 466.264,78 EUR. 

Op grond van artikel 1794 van het Burgerlijk Wetboek kan de opdrachtgever de aanneming tegen vaste prijs door zijn enkele wil verbreken, ook al is het werk reeds begonnen, mits hij de aannemer schadeloos stelt voor al zijn uitgaven, al zijn arbeid, en alles wat hij bij die aanneming had kunnen winnen.

Volgens artikel II.13 van beide overeenkomsten behoudt de opdrachtgever zich het recht voor op ieder ogenblik een einde te stellen aan de opdracht. Het ontwerpteam zal in dit geval het verschuldigde ereloon ontvangen voor de reeds uitgevoerde delen van de opdracht volgens het schema voorzien onder artikel II.5. Bovendien zal de opdrachtgever een winstdervingsvergoeding verschuldigd zijn van 20% van het te derven honorarium berekend op basis van de voorgelegde kostenraming bij beëindiging van de opdracht na het indienen van het voorontwerp.