De afgelopen jaren hebben een aantal negatieve evoluties ter hoogte van de Engelselei de levenskwaliteit van de omwonenden onder druk gezet. Dit werd bevestigd door een schrijven aan het college op 23 november 2010 door bewoners en werd ook meermaals bevestigd door de buurtregisseur van Borgerhout.
De gesignaleerde problemen zijn meervoudig: gebruik van de Engelselei als parkeerterrein voor zware vrachtwagens, zeer slechte staat van wegdek inclusief voetpaden, gebrek aan sociale controle door het doodlopend karakter van de straat gecombineerd met één gesloten wand van afgesloten spoorwegcenters, regelmatig melding van illegale praktijken in de afgesloten centers en een globale verpauperde indruk door graffiti, sluikstort en gebrek aan onderhoud.
AG Stadsplanning heeft de situatie onderzocht en aangegeven welke mogelijkheden er zijn om deze spoorwegberm en omgeving op te waarderen en beter te laten functioneren. Dit advies is uitgewerkt in de voorliggende verkenningsnota en aangevuld met recent ontwerpwerk van de cel Urban Design van Euro Immo Star rond het hergebruik van de ruimten onder de centers. Zowel Euro-Immo-Star, Infrabel, het Zorgbedrijf, AG VESPA, GAPA, de diensten mobiliteit en openbaar domein van stadsontwikkeling en het district Borgerhout gaven input voor dit onderzoek en overleg.
In de verkenningsnota wordt een aanpak voorgesteld op twee schalen.
In een eerste fase is een aanpak op microschaal, met name enkel het deel ter hoogte van de Engelselei zelf, aan de orde. De problemen maar ook de opportuniteiten stellen zich hier het duidelijkst. Ingrepen zijn hier ook relatief eenvoudig, haalbaar en realistisch.
In een tweede en latere fase kan het project worden doorgezet op macro-niveau waar zowel verbindingen naar het Rivierenhof, via de parkverbinding, naar Spoor Noord, via Spoor Oost, en naar Nieuw Zurenborg aan de orde zijn. Het project op macro-schaal is hier dan ook afhankelijk van de ontwikkeling van deze sites.
Heraanleg Engelselei
In een eerste fase ligt de focus op de 'Engelselei'. De gemetste spoorwegberm ter hoogte van de Engelselei is een onderdeel van het ringspoor. In de eerste helft van de 19e eeuw was dit ringspoor overduidelijk de stadsrand en de toenmalige ‘nieuwe stadswal’. Aanvankelijk was deze structuur ook opgebouwd uit zeer verzorgd en nauwkeurig metselwerk, met alle oog voor detail. Vandaag functioneert deze berm als ‘muur’. Een muur waar men opbotst en terecht komt in ‘de achterkant van de stad’. De sfeer en realiteit van verwaarlozing zit zowel in de aanblik als in het gebruik en functioneren van deze plek.
Op termijn zou dit opnieuw een vitale of kwalitatieve ‘stadswal’ kunnen worden, met een aantrekkelijke beeldkwaliteit, duidelijke linken naar de omgeving en een optimaal gebruik van de beschikbare ruimte en langgerekte structuur.
Het project heeft meer in zich als de pure heraanleg van het openbaar domein. Een zeker ambitieniveau en koppelen van mogelijkheden is hier op z’n plaats.
Aanvullend op de klassieke heraanleg van de straat is ook de aanleg van een aangename, vlotte en veilige voetgangers- en fietsverbinding een pluspunt. Dit zou de sport- en zwembadsite Plantin en Moretus maar onder meer ook het Werkhuys, de Roma, de geplande buurtsporthal en bibliotheek in Borgerhout beter bereikbaar maken voor de wijkbewoners Intra Muros, complementair aan het Singelfietspad. Meer fietsers en voetgangers verhogen ook de sociale controle aan deze (achter)kant. Het herstellen van de doorsteek ter hoogte van de gronden van het zorgbedrijf en een betere aanleg en beheer van deze achterliggende groenzone is een absolute meerwaarde.
Gecombineerd met deze nieuwe en doorlopende zachte wegverbinding is een betere beeldkwaliteit van het spoorweglichaam een werkpunt. De piste om de circa 2750 m² ruimte te benutten, beschikbaar in het totaal van 55 centers, blijft een technisch en constructief onderzoek waard, in samenwerking met Euro Immo Star en Infrabel en verder bouwend op de interessante conceptontwerpen en eerste haalbaarheidstoets van Euro Immo Star. Hier liggen mogelijkheden om verschillende ruimtevragen vanuit de wijk, zoals parkeren, ateliers, commerciële functies en andere vragen op te vangen. In de tussentijd is een effectiever en aantrekkelijker systeem van afsluiten aan de orde. Als hergebruik uiteindelijk toch uitgesloten zou worden is een kwalitatieve en duurzame oplossing voor het definitief afsluiten noodzakelijk. Ook het herbestemmen van enkele intacte en doorlopende centers ter hoogte van het Luitenant Naeyaertplein is een meer gedetailleerd onderzoek waard want ook hier is ruimte voor een beter en gepaster gebruik.
Aan de overzijde van de straat is ook de relatie met de projectontwikkelingen van AG VESPA, het woningbouwproject Engelselei en de geplande ontwikkeling op het perceel Hogeweg, van tel. Deze verkoopsprojecten hebben op hun beurt baat bij een meer aantrekkelijke woonomgeving. Bovendien blijkt recent de site van de beschutte werkplaats AROP vrijgekomen, aansluitend op het perceel van het zorgbedrijf. Dit geeft voor de stad opportuniteiten voor extra plaatsen voor kinderopvang, onderwijs of andere functies en dit kan het stedelijk karakter van de plek versterken.
AG Stadsplanning concludeert dat de heraanleg van de Engelselei, in al de bovengenoemde facetten, een antwoord biedt op de huidige problemen en een meerwaarde zou zijn voor de verwaarloosde omgeving. Momenteel is hiervoor geen uitvoeringsbedrag begroot.
Collegiale vraag tot stopzetten concessies
In afwachting van een heraanleg is het alvast een stap vooruit de verdachte praktijken in de centers een halt toe te roepen. Herhaaldelijk zijn hier door de toezichters van samenleven / woonomgeving vaststellingen gedaan van vandalisme, sluikstort en verdachte bewegingen, vooral ter hoogte van de gebruikte en slecht afgesloten centers.
Infrabel vernieuwt de afgelopen concessies niet meer en voert dus momenteel al een uitdoofbeleid. Voor de circa 10 concessies die resten, blijken er echter ook bij hen meerdere dossierbeheerproblemen. Het stopzetten van deze situatie zou op zijn minst voor de woonomgeving en het veiligheidsgevoel in deze buurt beter zijn. De wijze van afsluiten en het materiaalgebruik is ook onderwerp van overleg tussen de stad, Infrabel en Euro Immo Star. Het is namelijk zo dat de afsluiting een toekomstig hergebruik van de ruimten in de centers op langere termijn niet mag hypothekeren zolang hier geen uitsluitsel over bestaat.
Het college neemt kennis van de verkenningsnota ‘Engelselei en omgeving’.
Het college beslist de collegiale brief aan het adres van Infrabel met de vraag de nog lopende concessies voor de centers vroegtijdig te beëindigen en in overleg de wijze van afsluiting te bepalen, goed te keuren.