2012_CBS_07428 - Masterplan Scheldekaaien. Uitvoeringsproject Droogdokkenpark - Voorontwerp - Goedkeuring

Masterplan Scheldekaaien
In 2005 keurde de Vlaamse regering het geactualiseerde Sigmaplan goed, waarin bepaald wordt dat de waterkering ter hoogte van Antwerpen van 8m35 TAW tot 9m25 TAW wordt opgehoogd om de stad in de toekomst te blijven beschermen tegen overstromingen. 

Op 9 juli 2010 (jaarnummer 8556) keurde het college het Masterplan Scheldekaaien goed. Het Masterplan Scheldekaaien vormt het richtinggevend document voor alle uitvoeringsprojecten bij de heraanleg van de Scheldekaaien. In het Masterplan Scheldekaaien krijgt het Droogdokkeneiland een bestemming als grootstedelijk park en uitwaaiplek. De waterkering ter hoogte van het Droogdokkeneiland is in het Masterplan Scheldekaaien ingetekend als een vaste dijk langs een zachte oever.

Uitvoeringsproject Droogdokkenpark
Op 19 november 2010 (jaarnummer 14260) keurde het college de projectdefinitie voor het Droogdokkenpark goed. Op 15 juli 2011 besliste de raad van bestuur van AG Stadsplanning om de studieopdracht voor het ontwerp en de uitvoering van de inrichting van het Droogdokkenpark aan de Tijdelijke Vereniging Van Belle & Medina architects en Vogt Landscape Architects te gunnen. De toekenning van deze studieopdracht gebeurde via de procedure van de Open Oproep van de Vlaams Bouwmeester.

Op 4 september 2011 vond een participatiemoment plaats rond het wedstrijdontwerp. Op 16 december 2011 (jaarnummer 17161) besliste het college het wedstrijdontwerp voor het Droogdokkenpark en de aandachtspunten voor de verdere uitwerking naar een voorontwerp goed te keuren. De aandachtspunten werden afgeleid van de ontvangen adviezen en van de resultaten van het participatiemoment en deden uitspraak over: het karakter van het park, slikken en schorren, de pier, het Belvedère, de recreatiezone, mobiliteit, parkeren, evenementen, de Royerssluis en de droogdokkensite.

Op 4 september 2011 werd een participatiemoment georganiseerd over het wedstrijdontwerp Droogdokkenpark. Het wedstrijdontwerp werd in het algemeen positief onthaald. De opmerkingen werden meegegeven aan het ontwerpteam en werden in het voorontwerp verwerkt. Op 29 maart 2012 werd bijkomend een klankbordoverleg georganiseerd met deskundigen en actoren in het projectgebied om extra input mee te geven aan het ontwerpteam tijdens de opmaak van het voorontwerp. Op die manier werd bijkomend draagvlak gecreëerd bij de betrokken actoren. De terugkoppeling van de participatie is voorzien in september 2012. Het publiek krijgt dan een toelichting over het voorontwerp.

Op 2 maart 2012 (jaarnummer 02201) besliste het college om de circulatiebeperking op het Droogdokkeneiland principieel goed te keuren.

Op 16 mei 2012 werd het voorontwerp voor het Droogdokkenpark opgeleverd.

RUP Droogdokkeneiland
Parallel aan het ontwerptraject is ook een gemeentelijk ruimtelijk uitvoeringsplan (RUP) Droogdokkeneiland in opmaak. Het RUP voorziet een bestemmingswijziging in het projectgebied van KMO-zone naar gebied voor gemengde functies, groen en centrumfuncties. Deze bestemmingswijziging is noodzakelijk om het Droogdokkenpark te realiseren. Op 1 juni 2012 (jaarnummer 05662) nam het college kennis van het voorontwerp RUP. De goedkeuring van voorliggend voorontwerp van het Droogdokkenpark heeft geen impact op de procedure van het RUP Droogdokkeneiland. 

Op 18 juni 2012 werd het voorontwerp aan de Commissie Openbaar Domein gepresenteerd. De commissie kon voorlopig geen gegrond advies uitbrengen omdat het plan onvoldoende als voorontwerp gedetailleerd is en vraagt om deze detaillering in de volgende ontwerpfase uit te werken.

Voorontwerp Droogdokkenpark
Op basis van de geformuleerde aandachtspunten werden aanpassingen en verfijningen in het ontwerp aangebracht. De kwaliteiten van het wedstrijdontwerp zijn in het voorontwerp verder uitgepuurd tot een coherent geheel waarbij nog sterkere verwevenheid wordt nagestreefd. Conceptueel is het ontwerp sterk geëvolueerd. Het concept wordt in het voorontwerp ter goedkeuring voorgelegd zodat de detaillering ervan in de volgende ontwerpfase kan worden uitgewerkt.

Het Droogdokkenpark integreert de verhoogde waterkering van 9m25m in het landschap door een aangepaste topografie dat een vloeiende overgang maakt tussen de verschillende delen in het gebied. Zo ontstaan bijzondere plekken als het Belvedère en de verzonken speelruimte en sluiten deze naadloos aan op het park en op de droogdokkensite.

Slikken- en schorrengebied
Door het meer landinwaarts plaatsen van de verhoogde waterkering ontstaat een groter slikken en schorrengebied dat het verlies aan slikken en schorren ten gevolge van het nieuwe Belvedère compenseert. In totaal wordt de oppervlakte natuurgebied ten opzichte van de huidige toestand een beetje groter. Tegelijk wordt een kwalitatiever natuur nagestreefd door de hellingsgraad van de oever aan te passen. Op die manier ontstaat een geleidelijke overgang van natuurgebied naar het park, waardoor de toegankelijkheid van het natuurgebied verbetert en het contact met de Schelde versterkt.  Het voorontwerp zet zo in op een intensere beleving van het slikken- en schorrengebied.

Karakter van het park
De beplantingsstrategieën voor bomen en bodembeplanting werden in het voorontwerp uitgewerkt in relatie tot de nieuwe topografie. Zo ontstaat een geleidelijke overgang van de estuariene natuur en het natuurlijk weidelandschap naar een meer gecontroleerd parklandschap van grasland en piekfijn gemaaide grasvelden. Een dicht beboste zone slingert doorheen het park en is een beeldbepalend element in het park. Kleinere en informele boomgroepen worden langs de wandelpaden geplaatst waardoor afwisselende ervaringen ontstaan.

Het park is sterker aanwezig en leesbaar in de entreezone aan de Kattendijksluis door de wigvorm en de hogere dichtheid van bomen. Deze groene wig fungeert als scharnierpunt in het ontwerp waar het entreeplein, het Belvedere, de verhoogde waterkering, het park en het slikken- en schorrengebied samenkomen. Op deze centrale ontmoetingsplek tussen park, Belvedère en droogdokken voorziet het voorontwerp een entreepaviljoen voor het park; een grotendeels overdekte open ruimte voor de parkbezoekers dat kan gebruikt worden als informatiepunt en verzamelpunt voor gidsen. Ook sanitaire voorzieningen, opbergkastjes of een uitleendienst krijgen ruimte in het paviljoen. Dit gebouw is opgenomen in de raming van het park.

Belvedere
Het Belvedere blijft in zijn oorspronkelijke vorm en afmeting behouden maar maakt een vloeiendere overgang met het park en de dijk. Zo ontstaan interessante perspectieven en is de entreezone tot het park beter gedefinieerd. Aan de zijde van de slikken en schorren gaat de keermuur langzaam op in het talud van de oever.

Pier
Ook in het voorontwerp blijft de pier een belangrijk onderdeel van het park. Van op de pier heeft de parkbezoeker een sterkere beleving van de Schelde en het slikken- en schorrengebied. Het uiteinde van de pier is een uitkijkpunt met zicht op stad en haven. 

De pier diende vroeger als remmingswerk voor de schepen die de Royerssluis binnenvaren. Intussen werden buispalen voor de pier geplaatst om invarende schepen tegen te houden. In overleg met Afdeling Maritieme Toegang wordt bekeken op welke manier een publiek toegankelijke pier kan worden gerealiseerd samen met de remmingswerken voor de vernieuwde Royerssluis.

Jeugdculturele cluster
De recreatiezone uit het wedstrijdontwerp werd verder uitgewerkt als jeugdculturele zone en maakt een geleidelijke overgang tussen het park en de verharde zone van de droogdokkensite door een zorgvuldige compositie van gebouwen in een vrij dicht beboste zone. Zowel de bomen als de gebouwen worden zo ingepland dat er open zichtlijnen behouden blijven vanuit de droogdokken richting Schelde.

De bestaande loodsen geven onderdak aan jeugdvereniginglokalen en een opslagruimte voor de groendienst. De kleinere houten loods kan ingericht worden als een bar. Een nieuw bouwvolume wordt voorzien voor het jeugdcentrum met fuifruimte en ateliers voor workshops. Voor gebouwen van de jeugdculturele cluster is nog geen concreet budget voorzien.

Mobiliteit
Op 2 maart 2012 (jaarnummer 02201) besliste het college principieel tot het invoeren van een circulatiebeperking op het Droogdokkeneiland. Deze beslissing werd in het voorontwerp uitgewerkt. De kronkelende wandelpaden in het park sluiten aan op een lusvormig hoofdpad (de "loop") dat vertrekt vanuit het entreepaviljoen. Aan Scheldekant ligt het hoofdpad bovenop de verhoogde waterkering en vormt een rechte lijn langs de oever dat een diepe inkijk in het park toelaat. Aan de zijde van de droogdokken is het hoofdpad meer kronkelend om de verschillende plekken in het park met elkaar te verbinden waardoor meer geborgenheid ontstaat. Secundaire en tertiaire paden maken shortcuts doorheen het park. Het padennetwerk is op die manier gericht op een sequentiële beleving met afwisselende perspectieven.

Het fietsverkeer en het voetgangersverkeer is overal in het park gemengd. In het definitief ontwerp dient verder te worden onderzocht of een breedte van 5 meter voldoende is. Mogelijk is een apart fietspad noodzakelijk voor de functionele bovenlokale fietsroute om conflicten tussen voetgangers en fietsers te vermijden.

Dienstverkeer (hulpdiensten, dijkbewaking en onderhoudsdiensten) verloopt via het hoofdpad. De havenactiviteiten op de Algemene Werkhuizen Noord (AWN-site) worden net zoals vandaag ontsloten via de Droogdokkenweg. Op lange termijn, wanneer er geen havenactiviteiten meer plaatsvinden, wordt de Droogdokkenweg omgelegd rond de groene vinger. De Droogdokkenweg staat dan in voor de plaatselijke ontsluiting van de toekomstige functies op de droogdokkensite.

Een beperkt aantal parkeerplaatsen wordt voorzien aan de oostelijke zijde van de jeugdculturele cluster.

Uitzonderlijk vervoer
Het havenbedrijf is vragende partij om de route voor uitzonderlijk vervoer langs de Scheldekaaien door te trekken langs Rijnkaai en het Droogdokkeneiland. Momenteel is dit geen deel van de route voor uitzonderlijk vervoer. De Kattendijkbrug is wel op 240 ton gedimensioneerd.

Indien het beleid zou beslissen om het uitzonderlijk vervoer over het Droogdokkeneiland door te trekken, dient hiervoor een oplossing uitgewerkt te worden zonder in te boeten op het concept van het parkontwerp en de vooropgestelde ruimtelijke kwaliteit. De meerkost voor het inrichten van een route voor uitzonderlijk vervoer is niet in het budget voorzien.

Evenementen
Het voorontwerp voorziet geen specifieke ruimte voor evenementen meer. De vroegere evenementenzone maakt nu als vlakke groene zone deel uit van het park en vormt een belangrijke oost-westrelatie tussen het park en de droogdokkensite. In het Belvedère wordt in het voorontwerp net zoals in de traditionele stadsparken een kiosk voorzien waar kleinschalige evenementen kunnen plaatsvinden.

Royerssluis
In het voorontwerp is de omgeving van de Royerssluis niet verder uitgewerkt, in afwachting van een concreter ontwerp van de nieuwe Royerssluis.

Droogdokkensite
Binnen de opdracht voor de opmaak van een globale visie over het Droogdokkeneiland, werd verder ontwerpend onderzoek uitgevoerd op de droogdokkensite. Niet alleen werd de aansluiting van het park op de droogdokkensite verder verfijnd, ook voor bestaande en eventuele nieuwe gebouwen werden mogelijke invullingen onderzocht. Het programma van eisen voor een museum voor de Doelse Koggen werd afgetoetst aan de beschikbare ruimte in het AWN-gebouw. Ruimtelijk is dit een interessante oplossing omdat in deze omgeving een sterk verhaal kan worden gebracht over maritiem erfgoed.

In het definitief ontwerp dient verder onderzocht te worden welke parkeervoorzieningen noodzakelijk zijn voor de verschillende ontwikkelingsscenario's op de droogdokkensite.

Eigendomsituatie
Momenteel zijn de gronden van het Droogdokkeneiland eigendom van de haven. De grondoverdracht wordt momenteel voorbereid door AG VESPA en het havenbedrijf. De zone van de jeugdculturele cluster en de groene vinger bevinden zich op de AWN-site die niet voorzien is in de overdracht. Beide zones vormen belangrijke onderdelen van het park en vertalen de ambitie van het ontwerp om verwevenheid na te streven. De haalbaarheid van een gedeeltelijke overdracht van de AWN-site dient verder met het havenbedrijf afgetoetst te worden.

Aan het college wordt gevraagd om het voorontwerp van het Droogdokkenpark goed te keuren.

Het voorontwerp zal ter advies worden voorgelegd aan de betrokken stedelijke en Vlaamse administraties als input voor de verdere uitwerking van het ontwerp.

Timing