2012_CBS_12421 - Strategische projecten. Operaplein. Franklin Rooseveltplaats - Principebeslissing. Ideeënwedstrijd bebouwing - Goedkeuring

Voorgeschiedenis

Feiten en context
Open oproep 2004
Manuel de Solà-Morales won de ontwerpwedstrijd voor de heraanleg Rooseveltplaats en Operaplein volgens de procedure van de open oproep van de Vlaamse bouwmeester in 2004. In het winnend plan is nieuwe bebouwing voorzien op de grens tussen de Rooseveltplaats en het Operaplein.

• Omschrijving van de bebouwing door de ontwerper in 2004
  "Door een publiek gebouw te plaatsen dat de leegte opvult en de continuïteit van de Leien herstelt, ontstaan twee beter gedimensioneerde ruimtes met een specifiek karakter. Een lineaire ruimte op regionale schaal van de Leien enerzijds en anderzijds de veel intiemere Rooseveltplaats als lokaal attractiepunt met onder andere een toeristenbussenterminal. De nieuwe bebouwing kan opgevat worden als een stadspoort, een publieke showroom voor Antwerps design, mode, gastronomie,… Het gebouw kan fungeren als ontvangstruimte alvorens de stad in te gaan alsook als laatste zicht op de stad alvorens het openbaar vervoer te nemen."
• Argumentatie voor de bebouwing in het gunningsverslag in 2004
  "De Rooseveltplaats is bijzonder groot, te groot en bovendien een belangrijke onderbreking in de continuïteit van de Leien. De renovatie van de publieke ruimte alleen, van de oppervlakte kan dat niet veranderen. Door een nieuw gebouw kan dit plein in twee gedeeld worden met twee verschillende sferen. De grootstedelijke structuur van de Leien aan de ene zijde en de meer intieme verblijfsfunctie aan de kant van de Gemeentestraat. Dit nieuw gebouw is als een nieuwe stadspoort. De functie zou een winkelruimte kunnen zijn bijvoorbeeld voor de vele betekenisvolle design- en ontwerpactiviteiten die in Antwerpen aanwezig zijn."

Aanvullingen op het projectdossier in 2006: een publieke sokkel
De stad vulde de opdrachtomschrijving van de ontwerper aan in 2006. Daarbij werd gesteld dat het volume dat in het wedstrijdontwerp geconcipieerd werd om de pleinruimten af te bakenen, een publieke of publieksgerelateerde invulling dient te krijgen. De sokkel herbergt daarbij enkel publieke functies.

Aanvullingen in de bijakte aan de overeenkomst tussen de ontwerper, de stad en de BAM NV in 2008:
Het conceptontwerp van een poortgebouw tussen de Leien en de Rooseveltplaats, een volume dat de publieke ruimte opdeelt in twee verschillende eenheden, het Operaplein zelf en de Rooseveltplaats, wordt geconcipieerd in lijn met de gevellijn van de Leien. Waar het conceptontwerp fundamenteel ingrijpt op het ontwerp voor het openbaar domein (funderingszones, inplanting gebouw,…) wordt een detaillering van de ontwerper verwacht. De ondergrond en de inrichting van het openbaar domein moet zodanig worden vormgegeven en fysisch worden voorbereid dat de realisatie van een gebouw in latere fase mogelijk is zonder grote ingrepen in de ondergrond en het openbaar domein. Daarnaast wordt van de ontwerper verwacht een bijhorende korte nota op te stellen, waarin de randvoorwaarden worden opgenomen, waarmee rekening dient gehouden te worden bij de latere uitwerking van het gebouw.

Vormelijke evolutie 2004 - 2012
Doorheen de verschillende fasen van het ontwerp evolueerde de voorgestelde bebouwing van een eenheid, een eenheid met luifel naar een tweedeling met hoger en lager volume.

• de ligging van de bebouwing ten opzichte van de (ondergrondse) infrastructuur;
• de integratie van de entree tot de ondergrondse parking en de technische infrastructuur bij parking in de bebouwing;
• de gevelwand van de Leien wordt vervolledigd;
• de footprint van de bebouwing, met evenwel nog enige marge in functie van het optimaal functioneren van het publiek domein;
• de aanleg van het Operaplein / Franklin Rooseveltplaats en de nieuwe bebouwing worden idealiter als twee samenhangende projecten beschouwd die bouwtechnisch en in de tijd gefaseerd zijn. De aanleg van het Operaplein start in april 2014. De aanleg van de Franklin Rooseveltplaats gebeurt aansluitend. Om de bebouwing naadloos op de aanleg van de pleinen te laten aansluiten dient op korte termijn duidelijkheid en draagvlak gecreëerd te worden rond de bebouwing.

Voorstel: bebouwing met publieke betekenis
Bebouwing op deze plaats kan niet gratuit. De bebouwing die door de ontwerpers is voorgesteld, wordt op een strategische en voorname plek in de stad ingepland.
Een eerste idee daarbij is om enkel "bebouwing met publieke betekenis" te voorzien waarbij:

1. de bebouwing van publieke plinten voorzien is en een publiek parcours kan herbergen;
2. het gebouw en de grond eigendom van de stad blijven om de regie te bewaren;
3. het programma van de bebouwing past binnen de ambitie van de stad.

Ideeënwedstrijd
De nieuwe bebouwing op Operaplein en Rooseveltplaats roept veel vragen op bij bewoners en partners. Om het debat rond de mogelijke bebouwing op het Operaplein en de Rooseveltplaats te voeden en om de blik op dit deelproject te verruimen, wordt de beslissing om een ideeënwedstrijd rond de bebouwing te organiseren aan het college voorgelegd.

Met een ideëenwedstrijd wordt op een zo breed mogelijke manier input verzameld om de ambitie, het programma, de vormentaal en een plan van aanpak voor de bebouwing op het Operaplein en de Rooseveltplaats te bepalen. Een ideeënwedstrijd is in deze fase een instrument om betrokkenheid rond de bebouwing te creëren.

Daartoe moet een beknopte projectdefinitie opgemaakt worden. Ontwerpteams met een breed profiel zullen toegelaten worden tot de wedstrijd.

Het uitgangspunt is om uit de ideeënwedstrijd een aantal laureaten te selecteren, aan wie de mogelijkheid zal geboden worden om hun werk te exposeren of te publiceren, volgens nader te bepalen procedure en voorwaarden in samenspraak met de stadsbouwmeester.  

Afhankelijk van de resultaten die uit de ideeënwedstrijd komen, kan nadien een verder traject uitgezet worden in functie van haalbaarheid, ontwerpwedstrijd en realisatie.