2012_CBS_10601 - Open data - Uitwerking strategie en vrijgave datasets - Goedkeuring

De kosten verbonden aan de organisatie van het eerste open forum worden voorzien binnen het bestaande budget van de bedrijfseenheid marketing & communicatie en de dienst actieve stad/werk en economie.

De kosten verbonden aan de uitbouw van het digitaal platform worden voorzien binnen het budget van Digipolis Antwerpen.

In de begroting 2013 van de bedrijfseenheid marketing & communicatie werd een uitgavepost voor open data opgenomen.

Op 30 maart 2012 (jaarnummer 3208) legde het college de krijtlijnen voor een open data strategie vast. Het college sprak af dat alle entiteiten van de groep stad Antwerpen hun actieve medewerking verlenen aan het verzamelen, klaarmaken en ter beschikking stellen van open data.

Open data vormen een belangrijk onderdeel van een open en innovatieve overheid. Op verschillende beleidsniveaus – zowel Europees, federaal en Vlaams – wordt nu actief gewerkt aan een proactieve open data strategie. De stad Antwerpen beschikt over vele data en wil daarom een actieve strategie nastreven in het vrij gebruik en de herpublicatie van datasets.

In de principebeslissing heeft de stad vier doelstellingen geformuleerd.

1. De transparantie en verantwoordingsplicht kunnen het 'vertrouwen van de burger' in de openbare instellingen ten goede komen. Omdat de stad data op een eenduidige en uniforme wijze aanbiedt, kunnen de burgers of het bedrijfsleven de open data vrij raadplegen.
2. Open data kunnen de 'dienstverlening verbeteren'. De datasets worden ter beschikking gesteld in ‘ruw formaat’, zodat ze de basis kunnen vormen van nieuwe toepassingen. De stad kan nooit alles zelf bedenken – laat staan produceren – wat inwoners, bedrijven of bezoekers zouden kunnen aanvangen met de stedelijke data. Open data laat toe de ideeën en mogelijkheden buiten de stad te ontplooien. Een open data benadering is op dat vlak een heel klantgerichte en efficiënte manier van denken en kan leiden tot kostenbesparing.
3. Een open data benadering heeft ook een 'financieel en economisch voordeel'. Creatieve bedrijven kunnen aan de slag met de open data. Dat stimuleert de creatieve economie. De interne ICT-slagkracht van de stad wordt aangevuld door deze externe community. Dit kan tegen een beperkte kost. De investering in de voorbereiding en publicatie van de open data sets is immers vele malen kleiner dan de meerwaarde die externe bedrijven kunnen creëren.
4. Open data sets zullen 'nieuwe data genereren'. Dat kan een waarde hebben op het vlak van onderzoek en klanteninzichten. Door ontwikkelaars data-sets te laten combineren (en te laten visualiseren) kan de stad nieuwe trends ontdekken, die rechtstreeks het beleid kunnen beïnvloeden. Data kunnen ook gecorrigeerd worden door de gebruiker.

Uit de “internationale beleidsanalyse en aanbevelingen voor Nederlands beleid” die het Nederlandse Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) liet uitvoeren door TNO (Nederlandse organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek), blijkt dat deze doelstellingen door de meeste landen en lokale overheden gedeeld worden. De open data strategie van de stad richt zich dan ook op de vrijgave van datasets die resultaat kunnen opleveren in functie van de vier geformuleerde doelstellingen. Het is belangrijk om deze focus te behouden bij elk vrijgave van datasets, anders wordt open data een vrijblijvend verhaal. Deze focus zorgt er ook voor dat er realistische verwachtingen gecreërd worden. Open data zijn een belangrijk instrument maar geen doel op zich.

Kansen
De kansen zitten op zich vervat in de doelstellingen. Door een proactieve open data strategie te voeren stelt de stad zich op als een open en betrouwbare partner. De data zijn transparant en correct. Op economisch vlak kan dit dan een meerwaarde vormen, zeker gezien de steeds grotere verspreiding van innovatieve toepassingen en digitale toestellen die een vlot gebruik ervan, verzekeren.

Open data valt in feite onder de noemer open overheid. Open data heeft dan ook veel raakpunten met participatie of conversatie. Een open en transparante overheid kan het debat en de participatie stimuleren. En de mogelijke toepassingen kunnen leiden tot een conversatie tussen burger en overheid inzake dienstverlening. Dat biedt dan weer opportuniteit om de dienstverlening te optimaliseren.

Open data is een nieuw gegeven. Het is daarom belangrijk om voldoende ruimte te geven aan experimenten. De stad moet dit zoveel mogelijk faciliteren. De focus ligt dus op het stimuleren van open data en e-participatie eerder dan het opstellen van een uitgebreid palet aan bepalingen en richtlijnen. Openheid is het centrale woord bij open data.

Aandachtspunten
De vooropgestelde doelstellingen van open data zijn moeilijk meetbaar. Een transparante werking van de stad kan het vertrouwen van de burger vergroten, maar het is niet eenvoudig te meten welke bijdrage open data dan specifiek geleverd heeft. Ook de economische return is moeilijk te bewijzen. Het is een uitdaging om de juiste indicatoren te vinden om het effect van open data te meten. De bedrijfseenheid marketing & communicatie zal samen met de studiedienst van de dienst bestuurszaken/stadsobservatie, een advies ter zake uitwerken.

Technologie is een belangrijke drijfveer bij open data, maar kan tevens een belemmering vormen. De kwaliteit, uniformiteit en gebruiksvriendelijkheid van de data zijn een essentiële voorwaarde. Daarom zal de dienst bestuurszaken samen met Digipolis Antwerpen een algemene richtlijn uitwerken om te garanderen dat alle entiteiten van de groep stad Antwerpen hun data in de toekomst op een eenvormige manier aanbieden.

Veel interessante data zijn in het bezit van afdelingen of entiteiten die de data niet noodzakelijk willen vrijgeven. Een overheidscultuur is vaak gesloten en risicovermijdend. Het succes van open data is net om zo nauw mogelijk aan te sluiten bij de noden of leefwereld van de burger. Toch is het niet aangewezen om open data zomaar op te leggen. Transparantie en samenwerking vergen een open blik op de gebruiksmogelijkheden van open data. Daarom is het belangrijk om een open cultuur binnen de stedelijke bedrijfsentiteiten verder te stimuleren en werk te maken van het noodzakelijke draagvlak. De uit te werken richtlijnen kunnen hierbij helpen, maar het gaat vooral om een cultuurwijziging.

Vanzelfsprekend houdt een open data strategie rekening met het juridische kader zoals de privacywetgeving. In de principebeslissing werd daarvoor verwezen naar de internationale principes. De datagegevens die in aanmerking komen, zijn dan ook anoniem, zonder gevolgen voor het privéleven of zonder gevolgen inzake veiligheid.

Uitgangspunt van de principebeslissing is dat alle diensten en entiteiten van de groep stad Antwerpen meewerken aan open data. De multidisciplinaire werkgroep heeft de voorbije maanden overleg gepleegd met verschillende diensten om een eerste set van data te bepalen die in aanmerking komen voor vrijgave. Voorwaarde was dat de datasets actueel, aangepast en bruikbaar zijn. De datasets moeten voorts een meerwaarde kunnen leveren in functie van de vooropgestelde doelstellingen. Om de vrijgave van de datasets te kunnen uitvoeren heeft de werkgroep de ontwikkeling van een digitaal platform opgestart en de uitwerking van een juridisch kader uitgewerkt.

Digitaal platform
Om de datasets beschikbaar te stellen voor het publiek heeft Digipolis Antwerpen een digitaal platform ontwikkeld. Voor de ontwikkeling van het digitaal platform werd er nauw samengewerkt met de stad Gent. De datasets zullen publiek gemaakt worden via domeinnaam opendata.antwerpen.be.

Licentieovereenkomst
In principe wordt het gebruik van de aangeboden datasets niet beperkt. Om de rechten en plichten van de gebruiker helder te bepalen heeft de juridische dienst van de dienst bestuurszaken een licentieovereenkomst voor het gebruik van de datasets uitgewerkt (in bijlage). Alvorens gebruik te kunnen maken van de datasets verklaart de gebruiker zich akkoord met de licentieovereenkomst. De tekst van de overeenkomst werd deels gebaseerd op bestaande licentieovereenkomsten, zoals die van de stad Brussel. Ook werd er juridisch advies ingewonnen bij Katleen Janssens van de rechtsfaculteit Leuven die ter zake over de nodige expertise beschikt.

Vrijgave datasets
De beslissing om de data vrij te geven komt altijd toe aan het college. Geactualiseerde versies van reeds vrijgegeven sets moeten vanzelfsprekend niet opnieuw voorgelegd worden. De werkgroep stelt voor om de volgende datasets nu vrij te geven:

• de geodatasets over de invulling van de publieke ruimte inzake hondenloopzones, glascontainers, container- en recyclageparken, sorteerstraten, papiermanden, openbare toiletten en speelterreinen;
• de geodatasets met de locatiebepaling van districtshuizen, stadskantoren en ziekenhuizen;
• de geodatasets met de grenzen van de districten, wijken stedelijk wijkoverleg, wijken omgevingsinformatie en de statistische sectoren;
• de gegevens die nu reeds op www.antwerpen.be/buurtmonitor ter beschikking gesteld worden;
• de collectiedata van het prentenkabinet Plantin Moretus;
• de vergunningsdossiers, zowel bouw- en milievergunningen, die bewaard worden in het Felixarchief/stadsarchief;
• de beeldbank van oude foto’s die bewaard worden in het Felixarchief/stadsarchief waar de auteursrechtelijke bescherming van opgegeven is;
• de programma’s en het activiteitenoverzicht van de stedelijke evenementen in eigen beheer, zoals ‘Winter in Antwerpen’ of het Bollekesfeest;
• de datasets van de A-kaartzuilen in de stad en A-kaart acties.

Door de vrijgave van deze datasets biedt de stad een mooie combinatie van statistische data, locatiegebonden info en beeldmateriaal aan. 

De gebruiker kan ontbrekende en onregelmatige gegevens die hij of zij in de datasets ontdekt, melden aan de contactpersoon zoals vermeld op het digitaal platform.

Organisatie van eerste hackathon of hackday
Om het gebruik van open data te stimuleren organiseert de stad Antwerpen op 1 december 2012 een eerste open forum. Zo’n open forum wordt hackathon of hackday genoemd. De organisatie van een forum rond open data biedt de mogelijkheid om het netwerk aan creatieve en digitale bedrijven en bureaus te motiveren rond dit project. Ook de Universiteit Antwerpen en de Antwerpse hogescholen zullen nauw betrokken worden bij de organisatie.

Doelstelling is om jaarlijks één of twee hackathons te organiseren. De organisatie ervan ligt in handen van de cel creatieve economie van de dienst actieve stad/werk en economie, Digipolis Antwerpen en de bedrijfseenheid marketing & communicatie.