2012_CBS_13029 - Gemeentelijk ruimtelijk uitvoeringsplan Zorgsite Kempenstraat - Richtnota - Goedkeuring

Art. 2.2.13.§1. van de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening zegt dat het college belast is met het opmaken van gemeentelijke ruimtelijke uitvoeringsplannen en de nodige maatregelen tot opmaak neemt.

Het collegebesluit van 10 juli 2008 (jaarnummer 8600) dat de decretale procedure van opmaak van een gemeentelijk ruimtelijk uitvoeringsplan aanvult. In dit collegebesluit wordt de goedkeuring door het college van proces- en richtnota vermeld.

De gemeenteraad besliste op 18 oktober 2004 (jaarnummer 1938) om het bijzonder plan van aanleg (BPA) ‘Stedelijk Park Spoor Noord’ definitief te aanvaarden. 

Op 15 mei 2012 besliste de raad van bestuur van Ziekenhuis Netwerk Antwerpen (ZNA) om een nieuw ziekenhuis te bouwen op de Kop Spoor Noord. ZNA wees de uitvoering van dit project toe aan het consortium “Kairos – Euro Immo Star” en koos hiermee voor een locatie ter hoogte van de Kempenstraat, meer specifiek de bouwvelden W1 en W2 zoals aangeduid in het BPA. 

ZNA wenst een nieuwbouw ziekenhuis met ziekenhuisfuncties, complementaire functies en een ondergrondse parking en 2 woontorens te realiseren. Het ontwerp voor het geheel van het nieuwe ziekenhuis en complementaire functies, zoals goedgekeurd door de raad van bestuur van ZNA, wijkt echter op een aantal punten af van het goedgekeurde BPA. 

De in het BPA opgenomen stedenbouwkundige voorschriften voor deze bouwvelden zijn destijds bedacht met het oog op een gemengde stedelijke ontwikkeling. De uitzonderlijke aard van het programma en typologie van het ziekenhuis stemt echter niet overeen met de klassieke gemengde stedelijke ontwikkeling die vertaling kreeg in voorschriften in het BPA. De functie van ziekenhuis werd bij de opmaak van het BPA niet overwogen. De herziening van het BPA door middel van een gemeentelijk ruimtelijk uitvoeringsplan (RUP) is bijgevolg noodzakelijk voor de realisatie van het ziekenhuis met de gewenste functionele mix. 

Op 13 juli 2012 besliste het college om het bijzonder plan van aanleg ‘Stedelijk Park Spoor Noord’ (goedgekeurd door de minister op 29 juni 2005) gedeeltelijk te herzien via de opmaak van een gemeentelijk ruimtelijk uitvoeringsplan in functie van de realisatie van het nieuwe ziekenhuis. 

Op 19 september 2012 besliste het directiecomité van AG Stadsplanning Antwerpen om de opdracht tot gedeeltelijke herziening van het bijzonder plan van aanleg ‘Stedelijk Park Spoor Noord’ via de opmaak van een ruimtelijk uitvoeringsplan toe te kennen binnen haar raamovereenkomst ruimtelijke uitvoeringsplannen met Grontmij Vlaanderen nv.

Context plangebied

De percelen W1 en W2 - waar het ziekenhuis komt - zijn gelegen tussen de Kempenstraat en de Noorderlaan, ten oosten van de Noorderplaats. Deze bouwsite is een braakliggend terrein, doorheen de jaren begroeid geraakt met grassen, struiken en jonge berkenbomen. Er bevinden zich restanten van vroegere bebouwing en een allegaartje van perceelsafsluitingen.
Van archeologisch belang is de onder het maaiveld gelegen ‘Schijnsluis’. 

Deze bouwpercelen vormen een onderdeel van de ontwikkeling van de Kop Spoor Noord. Deze ontwikkeling zal finaal bestaan uit:

• één kantoortoren, 2 woontorens en 2 onderwijscampussen aan de zuidzijde van de Noorderlaan (percelen W4-5-6); 
• ziekenhuis met 2 woontorens (percelen W1-2)  en een gemengde ontwikkeling van wonen, kantoren en commerciële functies op perceel W3.

In de Kempenstraat  wordt in kader van het project Brabo 2 (uitbouw van tramlijn naar Ekeren in kader van Masterplan 2020) een nieuwe tramlijn gepland. 

De ‘geest’ van het BPA

Bij de gedeeltelijke herziening van het BPA is het de bedoeling om het opzet van het BPA, waaruit een hoge densiteit en stedelijkheid straalt, te behouden. Om hieraan te voldoen werd het project voor het ziekenhuis aangevuld met 2 woontorens. Op deze manier wordt de gewenste stedelijke mix van functies verzekerd en wordt de levendigheid van de plek verbeterd. 

Het ziekenhuisproject bestaat uit drie gebouwen: een centraal ziekenhuisgedeelte met administratieve toren, geflankeerd door twee woontorens met woonzorgcentra en andere complementaire woonvormen en met publiekgerichte functies in de sokkels. Op het gelijkvloers van de gehele site komt een zorgboulevard in combinatie met winkels. 

Afwijkingen ten opzichte van BPA

Om het nieuwe ziekenhuis met complementaire functies te kunnen bouwen is een herziening van het BPA ‘Stedelijk park Spoor Noord’ nodig. Hoewel het ontwerp uitgaat van een hoge stedelijkheid en functievermenging en daardoor past binnen de ‘geest’ van het BPA, wijkt het op een aantal punten af van de stedenbouwkundige voorschriften van het BPA:

• het ontwerp heeft een hogere bebouwingsgraad;
• het wijkt af ten aanzien van vastgelegde functievermenging per perceel;
• het heeft een hogere bouwhoogte;
• het ontwerp is een interpretatie van de driedeling sokkel, stedelijk gevel en toren.

De functievermenging, de stedelijke uitstraling, de gerichtheid van het ziekenhuisprogramma met de zorgboulevard op de omgeving en het ondergronds realiseren van een groot aantal m² verantwoorden de noodzakelijke aanpassingen aan het BPA. 

Ook het tramtracé van de Kempenstraat interfereert met het plangebied van het BPA ter hoogte van de bestemmingszones stedelijk plein, parkeerzone A en het park. Deze problematiek zal echter in afstemming met het planproces Brabo 2 al dan niet een oplossing met de herziening van het BPA krijgen.

 Afbakening plangebied RUP

Voor de afbakening van het plangebied worden er drie opties overwogen in functie van de scope van het RUP, de ruimtelijke en verkeerskundige en planologische overwegingen en de lopende onderzoeksvragen:

• optie 1: bouwvelden W1, W2  met tussenliggende voetgangerszone, waarbij de afwijkingen ten aanzien van het BPA van het ziekenhuisproject worden opgenomen; 
• optie 2: optie 1 + stedelijk plein en deel van de aanliggende voetgangerszone aan Kempenstraat, waarbij ook de trambestemming in de voorschriften wordt opgenomen en eventuele aanpassingen aan de voorschriften van het stedelijk plein in functie van het verbeteren van de verblijfskwaliteit ervan; 
• optie 3: optie 2 + kade van het Kempisch dok, waarbij het plangebied ruimtelijk aansluit op het RUP Eilandje en waarbij de toegangszone (gelegen op de kade) tot de ondergrondse parkeergarage en spoedafdeling in het RUP vastgelegd wordt.

De zuidelijke grens ligt in de drie opties gelijk met de Noorderlaan en het viaduct.
In de fase van opmaak voorontwerp-RUP zal een finale keuze worden gemaakt. 

Onderzoeksvragen voor het RUP

Naast het bepalen van de RUP-grens blijven er in kader van de opmaak van het voorontwerp-RUP  nog een aantal vragen verder te onderzoeken:

• optimalisatie van de ontsluiting van het ziekenhuis; 
• de relatie van het gebouw tot de Noorderlaan; 
• invulling van het stedelijk plein ter hoogte van de Noorderplaats/Kempenstraat; 
• randvoorwaarden vanuit milieufactoren (wind, lucht, …); 
• al dan niet behoud in het RUP van het archeologisch relict Schijnsluis; 
• tramlijn in kader Brabo 2. 

Krachtlijnen voor verordenende vertaling in voorschriften

In het RUP worden de krachtlijnen van het ontwerp doorvertaald en verordenend vastgelegd in te behouden, nieuwe en/of aangepaste voorschriften:

• hoge densiteit en stedelijkheid moet opnieuw vertaling krijgen in voorschriften voor de typologie van sokkels, stedelijke gevels en torens; 
• doorwaadbaarheid en bereikbaarheid van het programma in aansluiting op de omgeving (doorsteken uit BPA); 
• kwalitatief ondergronds bouwprogramma en circulatie; 
• de bouwregels, bouwvolumes en toegelaten afmetingen; 
• hoogteaccenten (torens); 
• regels voor onderlinge inplanting van de gebouwen/gebouwonderdelen en de torens; 
• toegelaten functies in kader van stedelijkheid en inpassen in de stedelijke omgeving.

Art. 2.2.13 en volgende van de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening (VCRO) die de procedure vastleggen voor de opmaak van de gemeentelijke ruimtelijke uitvoeringsplannen (RUP).

De voorlopige timing van het RUP is als volgt ingeschat: