2012_GR_01189 - Gemeentelijk ruimtelijk uitvoeringsplan. Provinciehuis-Harmonie - Ontwerp. Voorlopige vaststelling - Goedkeuring

Artikel 2.2.14 §1 van de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening (VCRO) dat zegt dat de gemeenteraad het ontwerp-RUP voorlopig vaststelt.

Op 3 mei 1982 werd het bijzonder plan van aanleg (BPA) nummer 61 ‘Harmonie en omgeving’ goedgekeurd door de Vlaams Gemeenschapsminister bevoegd voor ruimtelijke ordening, landinrichting en cultuurbehoud. 

Het strategisch Ruimtelijk Structuurplan Antwerpen (s-RSA) werd definitief vastgesteld door de gemeenteraad op 18 september 2006 (jaarnummer 1779) en goedgekeurd door de deputatie van 21 december 2006.

Op 27 juni 2008 (jaarnummer 8212) keurde het college het concept van de stille ruimte goed en gaf de opdracht over te gaan tot een haalbaarheidsstudie voor het ontwikkelen van een stille ruimte in zaal Harmonie. Op 9 juli 2010 (jaarnummer 8459) stelde het college de ontwerper aan voor de restauratie en herbestemming van zaal Harmonie tot stille ruimte en de integratie van de zaal in het park Harmonie. Op 6 september 2010 (jaarnummer 3580) stelde het districtscollege van Antwerpen tevens het atelier Kempe Thill aan voor het ontwerp van het Harmoniepark. Voor de verwezenlijking van het winnende voorstel zou tevens een RUP noodzakelijk zijn. De herbestemming van de gebouwen van de groendienst is in de toekomst mogelijk door het ‘finaal actieplan met betrekking tot de huisvesting van groen en begraafplaatsen’ waarvan het college op 29 februari 2008 (jaarnummer 2183) kennis nam, en waarin het vertrek van de groendienst uit deze gebouwen werd aangekondigd.

Op 9 september 2008 verzond de deputatie een brief aan het college met de vraag om over te gaan tot de opmaak van een RUP om het BPA nummer 61 te overschrijven. Op 20 februari 2009 (jaarnummer 2103) keurde het college de procesnota voor het RUP Provinciehuis – Harmonie goed. Op 4 november 2010 besliste de deputatie om een nieuwe Open Oproep procedure bij de Vlaamse Bouwmeester op te starten voor het vernieuwen van de provinciesite. Ondertussen werd een laureaat voor deze ontwerpwedstrijd gekozen, en wordt er een ontwerp voor de provinciesite uitgewerkt. Op 17 december 2010 (jaarnummer 15672) werd een nieuwe procesnota goedgekeurd nadat het provinciebestuur de procedure tijdelijk had laten stilleggen.

Het voorliggend ontwerp-RUP overschrijft het BPA nummer 61. Het BPA nummer 61 is op vlak van inrichting zo stringent dat een reconversie van de provinciesite zonder RUP onmogelijk is. Het nieuwe RUP maakt het mogelijk om een nieuw solitair gebouw, omgeven door een groen publiek park op de provinciesite in te planten. Ook voor het masterplan Harmoniepark & gebouw is een bestemmingswijziging noodzakelijk. In het ontwerp werd een nieuwe bestemming gegeven aan het perceel van de groendienst, waarop een nieuwe duidelijke parkwand kan komen. Een onafgewerkte weinig levende achterzijde van het park kan hierdoor weggewerkt worden. Een deel gemeenschapsvoorziening en een gedeelte parkgebied moeten hiervoor omgezet worden in woongebied. Verder worden een aantal zonevreemde woningen geregulariseerd, en blijft het groen in het binnengebied beschermd. De strenge geldende inrichtingsregels worden flexibeler gemaakt. De toekomstige inrichting zal vooral bepaald worden door de op 25 oktober 2010 (jaarnummer 1433) door de Antwerpse gemeenteraad vastgestelde bouwcode.

De aanleiding voor dit RUP ligt in twee concrete projecten waarvoor het RUP een instrument is om deze realiseerbaar te maken:

• masterplan Harmonie(park);
• de reconversie van de provinciesite.

Om een heldere juridische situatie te behouden wordt het volledige BPA nummer 61 vervangen door een nieuw RUP. Hierbij zal het BPA en de bestaande situatie de leidraad vormen. Tegelijkertijd worden gelijklopend met andere recente RUP’s (RUP Binnenstad, RUP Dam West, RUP Mariaburg en RUP 2060) een aantal zaken herbekeken:

• de bescherming van historische gebouwen;
• het BPA omvormen tot een flexibeler instrument gesteund op de nieuwe bouwcode.

Masterplan Harmonie(park):

Visie: in het wedstrijdontwerp voor het Harmoniepark en gebouw werd een nieuwe bestemming gegeven aan de gebouwen van de groendienst en werden de grenzen van het park bijgewerkt waardoor een RUP noodzakelijk is. Door de uitwerking van het masterplan voor de stelplaatsen zou de groendienst op termijn uit het park verhuizen. De vrijgekomen gebouwen kunnen dan voor een andere functie gebruikt worden. De ontwerpers stellen voor om de volledige zuidwestelijke hoek te bebouwen, waardoor ook een klein gedeelte park zou verdwijnen. Dit parkgedeelte is momenteel een wat dode hoek en behoort niet tot het historische parkontwerp. In ruil voor het opgeven van dit parkgebied zou er een levendigere parkwand ontstaan. De bestemmings- en inrichtingsvoorschriften zijn gelijkaardig als de naastliggende percelen, waardoor een gebouw in harmonie met de omgeving zou moeten ontstaan.

Wijzigingen ten opzichte van het BPA: voor de realisatie van de vernieuwing van het Harmoniepark en gebouw is een BPA wijziging niet noodzakelijk. Voor het Harmoniegebouw blijft gemeenschapsvoorziening de geprefereerde functie. Het Harmoniepark blijft tevens bestemd als parkgebied. Volgende wijzigingen worden in het RUP voorgesteld:

• in functie van de nieuwe parkwand zal het pand aan de Harmoniestraat 27, (gemeenschapsvoorziening) en het parkgedeelte ervoor terug zijn oorspronkelijke gewestplanbestemming (woongebied) krijgen, waardoor een rechte en attractieve parkwand ontstaat;
• Harmoniestraat 25A is feitelijk een woonhuis maar is nu gelegen in de zone voor gemeenschapsuitrusting en wordt naar woongebied omgevormd;
• de conciërgewoning van het Harmoniegebouw (aan de Mozartstraat) moet niet langer dienst doen als conciërgewoning en moet dus niet langer ingekleurd zijn als gemeenschapsuitrusting.

In zowel de voorschriften als op het grafisch plan wordt zowel park als gebouw in één bestemmingszone ondergebracht. Harmoniegebouw en park vormen ruimtelijk één geheel en worden daarom terug samengebracht in één zone.

Provinciesite:

Visie: in het wedstrijdontwerp voor de provinciesite worden de bestaande constructies vervangen door een nieuw torengebouw dat over de te behouden voorbouw wordt gepositioneerd. De twee constructies worden zo omgevormd door één solitair torengebouw. Alle parkeerplaatsen worden in het wedstrijdontwerp ondergronds voorzien, waardoor er rond het solitair torengebouw ruimte is voor een publiek park. Bij dit publiek park wordt er specifiek aandacht besteed aan een verbinding voor traag verkeer tussen de Harmoniestraat en de Koningin Elisabethlei.

Wijzigingen ten opzicht van BPA: functioneel zal er niet veel wijzigen aan de provinciesite. Momenteel wordt de site voornamelijk gebruikt als een kantoorlocatie (in functie van een overheidsdienst), aangevuld met een kleine congresfunctie. Dit blijft ook in de toekomst het geval. In de omschrijving van de bestemming wordt wel wat veranderd. In vergelijking met het RUP Binnenstad wordt voorgesteld de zone te bestemmen als zone voor centrumfuncties. De bedoeling hiervan is dat het gebouw in de toekomst zich beter kan aanpassen aan de gestelde vragen. Een geleidelijke omvorming van kantoren voor gemeenschapsvoorzieningen naar private kantoren hoeft geen probleem te zijn. 

De belangrijkste wijzigingen zullen gebeuren op gebied van de inrichtingsvoorschriften. De nieuwe inrichtingsvoorschriften moeten voornamelijk de belangrijkste ruimtelijke kwaliteiten van het voorgestelde ontwerp vastleggen, zonder wijzigingen in de toekomst onmogelijk te maken:

• welstand en symboolwaarde: de bovengrondse constructie(s) moet(en) een symboolfunctie voor de omgeving vormen. Daarom is hoogbouw mogelijk, en kan er afgeweken worden van de harmonieregel.
• bouwvolume: In de voorschriften wordt een maximaal aantal bruto-vloeroppervlakte opgelegd. De constructies vormen een solitair gebouw of gebouwengroep dat langs alle verschillende zijden uit gelijkwaardige gevels moet bestaan;
• parkeren: parkeren moet inpandig of ondergronds worden opgelost;
• groen: rond het solitaire gebouw moet een parkachtig kwalitatief publiek domein worden aangelegd. De bestaande hoogstammige bomen dienen bewaard te worden;
• publiek doorsteek: er dient een publieke verbinding voorzien te worden die voor voetgangers en fietsers een verbinding maakt tussen de Koningin Elisabethlei en de Harmoniestraat (zoals symbolisch aangegeven op plan). Deze publiek verbinding moet steeds een duidelijk publiek karakter behouden.

Bescherming historisch erfgoed en beeldkwaliteit:

Visie: in het bouwblok staan op het eerste gezicht een aantal interessante reeksen gebouwen die weliswaar apart niet zoveel erfgoedwaarde hebben maar die net doordat ze deel uitmaken van een reeks, een sterk beeldbepalend karakter hebben. Veel van deze gebouwen zijn op geen enkele manier beschermd, daarenboven zijn er maar enkele opgenomen in de inventaris van het bouwkundig erfgoed ‘Bouwen door de eeuwen heen’. Bij de opmaak van dit RUP is een inventaris opgemaakt waarbij werd nagegaan welke panden opvallende en op zichzelf staande waardevolle creaties zijn en welke panden misschien apart bescheidener zijn, maar net doordat ze in een reeks voorkomen, belangrijk of typerend zijn voor de omgeving.

Wijzigingen ten opzichte van het BPA: de toelichtingsnota van het RUP bevat een uitgebreide inventaris met daarin een categorisering van elk pand in de volgende categorieën:

• beeldbepalend door type: is het op zichzelf een interessant gebouw;
• beeldbepalend door reeks: is het door de omgeving een interessant gebouw;
• beschermenswaardig: is het een uniek beschermenswaardig pand.

De verschillende waardevolle of beeldbepalende gebouwen werden op het grafisch plan aangeduid. Aan deze panden kunnen enkel werken en handelingen worden uitgevoerd die respect hebben voor de bestaande cultuurhistorische waarde van het gebouw. 

Het BPA omvormen tot een flexibeler instrument:

Visie: de voorschriften en het grafisch plan van het huidige BPA werden vertaald naar de uitgangspunten van het handboek RUP en worden tegenover de nieuwe bouwcode afgewogen. Naar analogie met recente RUP’s in opmaak wordt gewerkt aan een flexibeler RUP dat minder een eindbeeld wil vastleggen maar dat eerder wil werken met belangrijke randvoorwaarden. 

Wijzigingen ten opzichte van het BPA: vormelijk wijkt het nieuwe RUP sterk af van het bestaande BPA. In de praktijk zullen vele van de wijzigingen niet voor grootse veranderingen zorgen. Door de aanpassingen aan het handboek RUP werd het BPA sterk herschikt. Door de afstemming van het BPA met de bouwcode werden heel wat voorschriften geschrapt. De belangrijkste wijzigingen bestaan uit:

• wijziging van inrichtingsregels: het bestaande BPA regelt het plangebied vanuit een nog niet-gerealiseerde situatie. De regels zijn opgesteld met de bedoeling om samenhang en harmonie tussen de verschillende gebouwen te bekomen. Vele regels lijken daarom nu nodeloos streng, of zelfs achterhaald. In tussentijd is het volledige BPA gerealiseerd. De bestaande toestand biedt een voldoende uitgebreid toetsingskader om op basis van de harmonieregel de samenhang te garanderen. Nodeloos strenge, of in de realiteit verouderde regels werden geschrapt;
• bijgebouwen: in een beperkte zone waren volgens het bestaande BPA bijgebouwen mogelijk. In dit RUP wordt deze mogelijkheid uitgesloten omdat dit het bestaande groene binnengebied verder zou aantasten.

Grafisch plan: een aantal bestemmingsvlakken zijn samengebracht tot grotere bestemmingszones. Zone voor tuinen, voortuinen, enzovoort horen in de realiteit bij de bestemmingszone voor wonen. De groene zone voor tuinen is nu door een symbolische aanduiding op kaart extra bekrachtigd. De precieze afbakening van deze wordt door de harmonieregel vormgegeven.

Milieueffectenrapportage (MER) 

Op 2 augustus 2012 stelde de dienst MER de beslissing over de MER-screening uit. In tussentijd werden bijkomende adviezen gevraagd, en werd een aangevuld screeningsdossier ter goedkeuring voorgelegd aan de dienst MER. De aangepaste MER-screening en het besluit van de dienst MER zullen bij het ontwerp-RUP gevoegd worden.

Watertoets

In toepassing van artikel 8 van het decreet betreffende het integraal waterbeleid van 18 juli 2003 moeten alle uitvoeringsplannen worden onderworpen aan een watertoets. Voor dit plan werd de watertoets onderzocht. Het plangebied werd volgens de watertoets afgewogen aan de noodzakelijke kaarten (bijlage IX bij het besluit van de Vlaamse regering van 20 juli 2006 tot vaststelling van nadere regels voor de toepassing van de watertoets).

Gezien het plangebied matig gevoelig is voor grondwaterstroming dient advies aangevraagd te worden bij de bevoegde adviesinstantie indien een ondergrondse constructie gebouwd wordt met een diepte van meer dan 5 m en een horizontale lengte van meer dan 100 m. Het plangebied is tevens infiltratiegevoelig. De nodige infiltratievoorzieningen dienen bijgevolg getroffen te worden.

Artikel 2.2.13 en volgende van de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening (VCRO) die de procedurevastleggen voor de opmaak van een RUP.

Met de goedkeuring van het besluit betreffende de milieueffectrapportage over plannen en programma’s door de Vlaamse regering op 12 oktober 2007, moet de initiatiefnemer van een plan met – mogelijk – aanzienlijke milieueffecten, zoals bijvoorbeeld ruimtelijke uitvoeringsplannen, deze milieueffecten eneventuele alternatieven in kaart brengen.

Decreet van 18 juli 2003 betreffende het integraal waterbeleid, artikel 8, §1 en 2. Besluit van de Vlaamse regering van 20 juli 2006 tot vaststelling van nadere regels voor de toepassingvan de watertoets, artikel 2 en 4.

Besluit van de Vlaamse regering van 20 juli 2006 tot vaststelling van nadere regels voor de toepassing van de watertoets in bijlage IX tot XV opgenomen kaarten.

Data cursief en vet weergegeven zijn een raming.