Klankbordgroep
Op 10 mei 2012 werd een klankbordgroep gehouden waarop volgende stedelijke diensten werden uitgenodigd: stadsontwikkeling / ruimte, mobiliteit; stadsontwikkeling / vergunningen; stadsontwikkeling / ontwerp en uitvoering; stadsontwikkeling / team stadsbouwmeester; cultuur, sport en jeugd; Zorgbedrijf; Stedelijk Onderwijs; Actieve stad / Werk en economie; AG Kinderopvang; district Antwerpen, district Merksem; samen leven / woonomgeving / stedelijk wijkoverleg; AG VESPA; patrimoniumonderhoud en de kabinetten.
Op voorhand werd de draft van de stedelijke visienota bezorgd met de vraag om eventuele opmerkingen te bezorgen. De bezorgde opmerkingen werden verwerkt in de definitieve nota.
| Datum | Jaarnummer | Onderwerp |
| 24 oktober 2008 | 13409 | Het college neemt kennis van de mobiliteitsstudie 'Microsimulatie Singel Noord' en beslist deze als uitgangspunt te hanteren voor de afbakening van mogelijke programma's in het gebied Singel Noord. |
| 4 september 2009 | 12519 | Het college keurt de syntesenota "Durven dromen van een groene rivier" goed. In de synthesenota worden alle reeds genomen beslissingen rond de Groene Singel gebundeld. De nota vormt het kader voor lopende en geplande projecten in de strategische ruimte. |
| 24 september 2010 | De Vlaamse regering keurt het Masterplan 2020 goed. | |
| 4 maart 2011 | 2220 | Het college keurt de procesnota voor het gemeentelijk ruimtelijk uitvoeringsplan 'Slachthuissite' goed. De slachthuissite dient herontwikkeld te worden tot een gemengd kwalitatief en ontsluitbaar project met hoofdbestemming wonen, verweven met diensten, recreatie en bedrijvigheid. |
| 26 april 2011 | 4429 | Het college keurt de structuurschets Singel Noord goed. |
| 1 juli 2011 | 11325 | Het college herbevestigt haar voorkeur voor water in de IJzerlaan als nodige uitstroomconstructie voor het Lobroekdok in het kader van het Oosterweeldossier. |
| 7 oktober 2011 | 14295 | Het college neemt kennis van de resultaten van de pilootproef geotubes als mogelijke saneringstechniek voor het Lobroekdok. |
| 4 mei 2012 | 4535 | Het college neemt kennis van de geluidsstudie Singel Noord. |
Stedelijke visienota Singel Noord als synthese van visievorming en onderzoeken
Singel Noord is het noordelijke segment van de strategische ruimte Groene Singel, van de Schijnpoortknoop tot aan de Noorderlaan. Het gebied omvat het Lobroekdok, Sportpaleis – Lotto Arena, slachthuissite en Noordschippersdok.
De stedelijke visienota Singel Noord is het resultaat van een lang proces van visievorming en onderzoeken. Het is een concrete doorvertaling van de synthesenota van de Groene Singel voor dit segment van deze strategische ruimte. Dit noordelijke segment kent in belangrijke mate een wisselwerking met de plannen van de Oosterweelverbinding in het kader van Masterplan 2020. Het Masterplan 2020 gaat uit van een sluiting van de ring, de zogenaamde derde Scheldekruising, in de vorm van een tunnel op het zogenaamde BAM-tracé. Concreet gaat het in de omgeving Singel Noord om een tunnelsleuf die naast en in het Lobroekdok zal komen te liggen, een nieuwe brug over het Albertkanaal, de afbraak van het bestaande viaduct van Merksem en een vervollediging van het op- en afrittencomplex Schijnpoortknoop. Vanuit het overleg rond het conceptontwerp van de tunnel, werden verschillende onderzoeken (pilootproef geotubes (2011, jaarnummer 14295), geluidsstudie (2012, jaarnummer 4535))opgestart om tot een visie over de gewenste inpassing van deze infrastructuur in zijn omgeving te komen.
De structuurschets Singel Noord (2011, jaarnummer 4429) vormde het eerste luik van de stedelijke visienota Singel Noord. De vijf concepten die in de structuurschets werden beschreven zijn verder verfijnd en aangevuld met resultaten van verschillende onderzoeken.
Parallel begeleidt AG Stadsplanning momenteel de opmaak van een masterplan voor de Slachthuissite, als basis voor de opmaak van een ruimtelijk uitvoeringsplan.
Stedelijke visienota Singel Noord: een doorkijk naar de toekomst
De stedelijke visienota Singel Noord geeft een doorkijk naar de toekomst van Singel Noord. Singel Noord is een complex gebied, omringd door infrastructuren en bevindt zich op de vooravond van een grondige transformatie. Een transformatie zowel van de aanwezige infrastructuren, zoals de geplande Oosterweelverbinding, maar ook een transformatie van het weefsel. Een Slachthuissite die er al jaren onderbenut bij ligt, vraagt een kwalitatieve herinvulling. Deze stedelijke visienota verbeeldt de potenties van dit gebied in transformatie. De nota omschrijft een raamwerk, structuur waarbinnen deze transformaties kunnen gebeuren en op elkaar afgestemd worden. De plannen voor de omgeving zijn nog niet concreet en vragen nog veel verder ontwerp en overleg. De stedelijke visienota biedt houvast om deze volgende fase met een duidelijke lange termijn visie voor het gebied aan te gaan.
De stedelijke visienota Singel Noord kent een aantal functies:
- het aanbrengen van ruimtelijke en functionele samenhang in dit gebied;
- een communicatiemiddel om met de vele directe en indirecte betrokken partijen en belanghebbenden in gesprek te komen en te blijven;
- een middel om regie te kunnen houden over een langdurige en complexe gebiedsontwikkeling.
Een flexibel raamwerk
De looptijd van de ontwikkeling van het gebied is zo lang (10-20 jaar) dat het onmogelijk en onwenselijk is om nu al een blauwdruk van het definitieve eindbeeld te presenteren. De stedelijke visienota moet voldoende flexibiliteit bevatten om in te kunnen spelen op maatschappelijke en economische veranderingen.
In de stedelijke visienota wordt een raamwerk opgesteld waarbinnen de verschillende deelgebieden kunnen worden ontwikkeld. Het raamwerk is als het ware het geraamte van het plan, het legt de structuur op hoofdlijnen zoveel mogelijk vast. Het raamwerk schept de voorwaarden voor de verdere invulling van het plan, zonder deze volledig aan banden te leggen. Het focust zich op de infrastructuur en de openbare ruimte, de landschappelijke elementen en de contouren van de bouwvolumes. Het zijn bouwstenen voor een stadsontwerp. De programmatische invulling is vandaag onvoldoende bekend en gezien de lange ontwikkelingstijd, zal deze ook onderhevig zijn aan verschillende conjuncturele invloeden. Daarom worden mogelijke invullingen opgelijst, alsook hun beperkingen en mogelijke randvoorwaarden. De stedelijke visienota legt de concrete invulling nog niet helemaal vast, wel de contouren ervan: de sfeer, de stedenbouwkundige typologie en de bijhorende bouwvolumes. Dit komt tot uiting in impressies en schetsen, die een blik bieden op een mogelijke invulling van het gebied.
Parallel met deze stedelijke visienota wordt een masterplan Slachthuissite opgemaakt, dat de bouwstenen van de nieuwe invulling van de Slachthuissite en Noordschippersdok zal bepalen. Hierin worden meer concrete uitspraken gedaan over de inplanting en maat van bouwvolumes, programma, mobiliteit en openbaar domein. Dit masterplan is een verfijning, vertaling van de stedelijke visienota Singel Noord, in een stadsontwerp en vormt de basis voor de opmaak van een Ruimtelijk Uitvoeringsplan.
De stedelijke visienota Singel Noord baseert zich op de conceptontwerpen van de Oosterweelverbinding uit de haalbaarheidsstudie van de tunnelvariant, wat nog verder zal geconcretiseerd worden in een definitief ontwerp. De stedenbouwkundige randvoorwaarden die in de stedelijke visienota Singel Noord worden geformuleerd zijn dan ook zo opgebouwd dat verfijningen / wijzigingen in het ontwerp afgetoetst kunnen worden aan de ruimtelijke visie over het gebied. De visienota geeft dan ook een lange termijn visie op het gebied, waarin de infrastructuurwerken en hoe ze vandaag in conceptfase ontworpen zijn, variabel zijn.
Versterken en uitbreiden van de Damwijk
Dé hoofddoelstelling van de stedelijke visienota Singel Noord is de versterking en uitbreiding van de Damwijk. De herontwikkeling van de Slachthuissite wordt hierbij beschouwd als de motor voor de opwaardering van de Damwijk. De Slachthuissite is een erg groot terrein dat er vandaag onderbenut bijligt. Een nieuwe invulling vervolledigt de Damwijk tot aan de Slachthuislaan - Lobroekdok. Speciale aandacht dient uit te gaan naar de overgang van de nieuwe ontwikkeling naar de bestaande randen. Het gaat om een gemengde invulling van wonen, werken en diensten.
De nieuwe ontwikkelingen op de Slachthuissite en Noordschippersdok dienen de Damwijk te versterken en mogen geen exclusieve / zelfvoorzienende eilanden worden, naast het bestaande weefsel. Nieuwe functies mogen de bestaande niet ondergraven of beconcurreren, maar dienen ze te versterken. Ontbrekende functies kunnen ingepast worden in de nieuwe ontwikkelingen. Een nieuw plein met attractieve functies kan mensen van heel de wijk aantrekken, tot zelfs daarbuiten. Het kan een schakel zijn tussen de nieuwe ontwikkelingen en het bestaande weefsel. Maar ook voorzieningen zoals basisonderwijs en kinderopvang kennen, net zoals elders in de stad, een groot tekort. Nieuwe ontwikkelingen moeten ten volle bijdragen aan het opvullen van deze tekorten.
Naast het creëren van nieuwe ontwikkelingen ter versterking en uitbreiding van de Damwijk, zijn ook ingrepen nodig in het bestaande 19-de eeuwse weefsel. Vanuit het beeld van de poreuze stad, uit het structuurplan Antwerpen, moet hier gezocht worden naar nieuwe invullingen en ingebruiknames van leegtes in de bouwblokken (leegstanden panden, percelen) om de gemengde invulling van de wijk te verbeteren en verschillende functies op elkaar af te stemmen.
Omwille van de aanwezigheid van het Lobroekdok en de aanliggende kades en de nabijheid van het park Spoor Noord, wordt in de stedelijke visienota Singel Noord niet gepleit voor een bijkomende grote groene ruimte in het gebied. Een alternatief voor het buurtgroen en de speelruimte van Noordschippersdok moet evenwel wel voorzien worden.
Wat het woonprogramma betreft, wordt gestreefd naar een evenwichtige samenstelling wat betreft grootte, typologie, budget enzovoort. Bij de opmaak van concrete plannen zal het woonaanbod in samenspraak met de stad verder verfijnd worden.
Door de Slachthuislaan te verleggen reikt de Damwijk opnieuw tot aan het water
De Slachthuislaan wordt herlegd in het zuiden vanaf de Slachthuissite tot de bocht naar de IJzerlaan in het noorden, ter hoogte van Noordschippersdok. Tussen deze twee punten wordt de Slachthuislaan rechtgetrokken. De zuidelijke rand van het Lobroekdok wordt een publieke kade. Hierdoor komt de Damwijk aan het water te liggen en wordt de waterstructuur van het Lobroekdok leesbaar vanop de Slachthuislaan. Bovendien verdwijnt op termijn de viaduct van Merksem, waarbij een zicht tot aan de overzijde van het Albertkanaal ontstaat.
Het verleggen van de Slachthuislaan biedt eveneens kansen voor stedelijke ontwikkeling. De aanwezigheid van water in een stedelijk weefsel verhoogt de ruimtelijke kwaliteit van dit laatste. De bebouwing tussen Slachthuislaan en Lobroekdok die vandaag fungeert als een scherm tussen het water en de wijk, en de link tussen beiden verzwakt, verdwijnt waardoor ook extra ruimte ontstaat aan de binnenzijde van de Slachthuislaan, ter versterking van de Damwijk. Voor de zone Noordschippersdok ontstaat op die manier een ruimere bouwdiepte, wat toelaat kwalitatievere bebouwing te voorzien, voldoende hoog als front, zonder bezonningsproblemen voor de bebouwing erachter te veroorzaken.
Heel deze operatie vereist evenwel een geschikte herlocatie van de bedrijven die vandaag aan de rand van het Lobroekdok gelegen zijn. Welke bedrijven exact moeten verdwijnen is verder te bepalen op basis van een gedetailleerd ontwerp. Bedrijven die gemengd kunnen worden met woningen en niet hinderlijk zijn, kunnen ingepast worden in de nieuwe ontwikkelingen. Voor de andere bedrijven zal een alternatief gezocht worden.
Water in de Damwijk als opwaardering van het publiek domein
In het kader van de Oosterweelverbinding zal het Lobroekdok gesaneerd worden en vrijgemaakt van wrakken en de resterende schepen. De stad wenst dat na de sanering een zo groot mogelijk wateroppervlak open blijft, met een publieke kade langs dit water. In tegenstelling tot vroegere ideeën zal het Lobroekdok dus niet bebouwd of gedempt worden. Maar de aanwezigheid van het water zal als troef uitgespeeld worden.
De mogelijke nabestemming van het Lobroekdok is erg afhankelijk van de keuze in saneringstechniek, die nog moet bepaald worden. Aangezien het Lobroekdok in de toekomst niet bevaarbaar zal zijn, worden een aantal functies uitgesloten, zoals een jachthaven en watergebonden bedrijvigheid. Waterrecreatie zoals bijvoorbeeld kano en kajak, woonboten die via land worden aangevoerd / drijvende woningen of natuurontwikkeling / drijvende tuinen behoren nog wel tot de mogelijkheden. Na sanering en heropwaardering van de randen en omgeving van het Lobroekdok zal in navolging een geschikte invulling van het dok duidelijk worden. De vrijheid wordt opengelaten met beperkingen naar diepte, breedte en dergelijke.
De stedelijke visienota Singel Noord pleit daarnaast nog voor een bijkomende watervlakte in de IJzerlaan, waar zich vroeger het Kempisch Kanaal bevond. Water in de IJzerlaan, als verbinding tussen Lobroekdok en Asiadok, biedt een oplossing aan een concreet waterhuishoudkundig probleem dat zich door de bouw van de tunnel stelt. Het water dat in het Lobroekdok toekomt (Schijn, waterzuivering, ring) moet afgevoerd worden naar een open water. De huidige verbinding tussen het Lobroekdok en het Albertkanaal zal er niet meer zijn, door de bouw van de Oosterweelverbinding. Het project water in de IJzerlaan combineert noodzakelijke infrastructuurwerken met stadsontwikkeling en een heropwaardering van de omgeving. Bovendien zal de IJzerlaan op termijn heraangelegd moeten worden, wanneer de IJzerlaanbrug wordt afgebroken. Om tijdelijke situaties te vermijden wordt dan idealiter de volledige IJzerlaan opnieuw aangelegd. Zo wordt vermeden dat de zone van de afgebroken brug er nog jaren in een tijdelijke situatie blijft liggen
De Damwijk verbinden met de rest van de stad
Naast de bovenstaande grootschalige ingrepen, zijn er ook lokale ingrepen nodig om de Damwijk op een kwalitatieve manier te verbinden met zijn naaste omgeving. Omwille van de keuze om geen nieuw groot park te voorzien in de Damwijk, is een vlotte verbinding met het park Spoor Noord essentieel. Naar analogie met de onderdoorgang onder het spoor ter hoogte van de Demerstraat, is een tweede onderdoorgang meer zuidelijk gewenst om de link tussen de nieuwe Slachthuissite en het park te faciliteren.
Nabij Singel Noord passeren een aantal fiets-o-strades, non-stop gemeenteoverschrijdende fietspaden bij voorkeur in voorrang. Het gaat om het ringfietspad in Ten Eekhove, het fietspad op de noordelijke kade van het Albertkanaal en het fietspad vanuit het noorden langsheen het spoor. Vandaag zijn deze 3 assen niet met elkaar verbonden en lopen ze dood op infrastructuren. In de omgeving Singel Noord kan het netwerk worden geoptimaliseerd door de fiets-o-strades te verknopen ter hoogte van de nieuwe fietsbrug IJzerlaan.
Deze fietsbrug verbindt zowel de fiets-o-strades, als vormt een belangrijke trage verbinding tussen Damwijk en bij uitbreiding de stad, en Merksem. De fietsbrug gaat over het kanaal en de snelweg en dient aanloophellingen te hebben aan beide zijden van de snelweg om deze twee verbindingen te kunnen realiseren. Er moet bovendien gezocht worden naar een geïntegreerde oplossing waarbij de aanloophelling, het landhoofd van de snelwegbrug en geluidswerende maatregelen worden gecombineerd.
Aan de zijde van het Albertkanaal dient de ruimte inname van de aanloophelling beperkt te worden om zoveel mogelijk de verharde kade tussen Lobroekdok en Albertkanaal richting Eilandje te kunnen laten doorlopen. De aanloophelling moet zo compact mogelijk tegen de snelwegbrug aangebracht worden. Aan de zijde van de Slachthuislaan dient de aanloophelling onderdeel te zijn van het openbaar domein dat het scharnier vormt tussen Slachthuislaan en IJzerlaan. De aanloophelling bevindt zich op volle grond om barrières te vermijden. Het publiek domein moet in zijn geheel samen met de fietsbrug ontworpen worden.
Het bouwblok tussen de Merksemsestraat en de snelweg wordt afgebouwd met een nieuw volume.
Aandacht voor mobiliteit
Mobiliteit is een essentieel aandachtspunt binnen Singel Noord, gezien de hoge congestiegevoeligheid van de omgeving en de beperkte restcapaciteit van de infrastructuur. Daarom zal elk voorstel van programmatische invulling voor nieuwe ontwikkelingen in de buurt kritisch afgewogen moeten worden naar zijn impact op mobiliteit.
Net als elders in de strategische ruimte Groene Singel, wordt ook hier gepleit voor een bundeling van het bovenlokale programma in compacte zones met een hoge densiteit. Deze zones moeten geënt zijn op het openbaar vervoer en op een parkeersysteem dat bij voorkeur rechtstreeks wordt ontsloten via de ring, om het lokale wegennet zo min mogelijk te belasten. Voor Singel Noord wordt de cluster Sportpaleis – Lotto Arena beschouwd als dergelijke compacte cluster.
Het parkeersysteem bestaat uit enerzijds een parkeergebouw, anderzijds een overloopparking. Het parkeergebouw is steeds beschikbaar en bij voorkeur van die grootte dat het gebouw dagelijks een voldoende bezettingsgraad heeft om rendabel te zijn. Het parkeergebouw zal dus niet enkel bestemd zijn voor bezoekers van het Sportpaleis, aangezien deze nood zich slechts op bepaalde momenten van de dag en week stelt, maar ook voor andere verkeersaantrekkende functies in de buurt. De wens het parkeergebouw zo rechtstreeks mogelijk aan te sluiten op de ring, bepaalt een voorkeur voor de inplanting van dit gebouw in de zone Ten Eekhove. Verdere concretisering van dit plan is noodzakelijk.
De overloopparking kan gradueel ingezet worden in functie van het aantal bezoekers bij een evenement. De overloopparking situeert zich op de kade tussen Lobroekdok en Albertkanaal en dient toegankelijk te zijn vanuit verschillende toegangswegen, aansluitend bij andere op- en afritten dan de Schijnpoortknoop. Wanneer de overloopparking niet in gebruik is maakt ze gewoon deel uit van een kwalitatief publiek kadelandschap in Singel Noord.
Vervolgproces
Volgende onderdelen maken deel uit van het vervolgproces van de stedelijke visienota Singel Noord
- voor de Slachthuissite en Noordschippersdok is een masterplan in opmaak dat als basis dient voor de opmaak van een Ruimtelijk Uitvoeringsplan (RUP). Volumes en bouwvoorschriften zullen hierin juridisch worden verankerd. Ook het verleggen van de Slachthuislaan zal hierin moeten opgenomen worden. Voor het Lobroekdok en zijn randen volstaan de visie-elementen van de stedelijke visienota Singel Noord om tot een RUP over te gaan;
- ontwerpopdrachten zoals het openbaar domein IJzerlaan en kades Lobroekdok, fietsbrug, enz.;
- overleg met verschillende betrokken actoren, zowel betrokken overheden als private partners, over de afstemming van projecten met de stedelijke visienota Singel Noord. Deze stedelijke visienota geeft de randvoorwaarden weer waarnaar de stad zal streven in de verschillende overlegstructuren;
- verder onderzoek naar een geschikte vastgoedoperatie om de krachtlijnen van deze stedelijke visienota te realiseren. Uitgangspunt hierbij is dat de opbrengsten van mogelijke ontwikkelingen ingezet worden om de nodige kosten te dekken en te streven naar een 100%-return project.
Het college beslist de stedelijke visienota Singel Noord goed te keuren en dit als toetsingskader te gebruiken voor de uitwerking en begeleiding van projecten gelegen binnen het noordelijke segment van de strategische ruimte Groene Singel, van Schijnpoortknoop tot Noorderlaan.
Het college geeft opdracht aan:
| Dienst | Taak |
|
AG VESPA in samenwerking met AG STAN |
opmaak financiële planning om alle nodige vastgoedoperaties in het kader van de stedelijke visienota Singel Noord te realiseren. |