De stad Antwerpen wil de meest aantrekkelijke leefomgeving zijn voor wie er woont, werkt of op bezoek komt. Antwerpen wil als grootste stad van Vlaanderen haar verantwoordelijkheid opnemen om aan te tonen dat de toekomst aan de steden is en dat die toekomst positief is. Duurzaamheid is hierbij een sleutelelement. Bovendien is de stad al langer actief bezig met het thema duurzaamheid. Dit uit zich in tal van uitgewerkte plannen en lopende projecten.
De stedelijke beleidsvisie op duurzaamheid, vanuit de focus milieu en energie, is verwoord in de beleidsnota "Antwerpen, een duurzame stad voor iedereen". Deze beleidsvisie werd op 27 juni 2011 door de gemeenteraad (jaarnummer 920) goedgekeurd. Ze bevat ambities en doelstellingen op vlak van duurzaamheid op 8 thema’s (energie, mobiliteit, luchtkwaliteit/geluidshinder, groen, water, materialen/afval, ruimtegebruik en bodem). Daaraan is een uitgebreid actieplan gekoppeld, met reeds lopende en op korte termijn geplande acties en een reeks potentiële bijkomende initiatieven.
De stad Antwerpen vervult zelf een voorbeeldrol bij het realiseren van dit duurzaamheidsstreven, maar wil ook de stadsgemeenschap actief mee betrekken. De stad Antwerpen wil een netwerk van personen en organisaties bij elkaar brengen die relevant en onmisbaar zijn om Antwerpen als duurzame stad op de kaart te zetten. Daarom plant de stad Antwerpen de creatie van een 'forum duurzame stad' waaraan economische actoren, middenveld, ngo’s, kennisinstellingen en strategische partners van de stad deelnemen. Hiermee wil de stad Antwerpen een platform creëren dat mogelijkheden biedt tot uitwisseling van kennis en informatie, ontstaan van en samenwerking rond specifieke projecten, ecologische en sociale innovatie, groene economie of het gezamenlijk positioneren van de stad als duurzame regio.
Voor advies en begeleiding bij de vormgeving, voorbereiding en verankering van het Forum Duurzame Stad stelde het college op 23 december 2011 (jaarnummer 14012) Tri.Zone aan als externe begeleider. De opdrachtnemer nam in de periode januari – februari 2012 interviews af met 45 sleutelactoren over mogelijke vorm, inhoud en werking van het Forum Duurzame Stad. De krachtlijnen uit de interviews dienden als basis om een scenario, structuur, mogelijke samenstelling, werkwijze en benodigde ondersteuning voor het Forum Duurzame Stad uit te werken.
1. Opdracht voor het Forum Duurzame Stad
Het Forum Duurzame Stad wordt opgezet als een breed en open forum dat de hele stadsgemeenschap (inwoners, bedrijven, kennisinstellingen, middenveld …) uitnodigt om mee te bouwen aan de stedelijke duurzaamheidsambities. Het krijgt als basisopdracht de voortrekker te zijn van een transitieprogramma om de stad Antwerpen te laten evolueren naar een duurzame stad voor iedereen. Die ambitie wordt in de eerste plaats gerealiseerd door het opzetten en begeleiden van engagementen en initiatieven 'van onderuit', waarbij er gezocht wordt naar doorbraken en innovatieve oplossingen voor een duurzame stad. Ze kan zich ook vertalen in aanbevelingen en voorstellen vanuit het Forum Duurzame Stad aan het beleid.
Daarnaast fungeert het Forum Duurzame Stad als een verzamel- en ontmoetingsplaats die door uitwisseling stimulerend werkt, die door verbindingen tussen actoren te leggen nieuwe zaken realiseert en die de uitvoering van afgesproken maatregelen vergemakkelijkt en opvolgt.
Op regelmatige basis wordt een duidelijke stand van zaken opgemaakt, waarna de ambities en de afspraken bijgesteld worden en een nieuwe fase van implementatie ingaat.
2. Inhoudelijk kader
Duurzaamheid steunt op het gezonde evenwicht tussen ecologische (Planet), sociale (People) en economische (Profit) principes. De stad Antwerpen streeft naar de hoogst mogelijke meerwaarde op deze 3 terreinen: ecologische kwaliteit, aangename leefomgeving en economische waardecreatie. Het Forum Duurzame Stad focust haar inhoudelijke werking op de ecologische uitdagingen zoals ze in de beleidsnota 'Antwerpen, duurzame stad voor iedereen' geformuleerd zijn. Het Forum Duurzame Stad slaat bruggen naar de sociale en economische actoren om deze ambities mee gestalte te geven en mee begunstigde te zijn van de resultaten. Dit wil zeggen dat het Forum Duurzame Stad een plaats is om de uitdagingen en ambities van de beleidsnota 'Antwerpen, duurzame stad voor iedereen' te realiseren door de diverse actoren/stakeholders in de stad rond de in de beleidsnota geformuleerde thema’s in beweging te brengen.
3. Structuur en werking
Het Forum Duurzame Stad heeft een eenvoudige structuur bestaande uit een ontmoetingsplaats, een visiegroep, de voorzitter en het secretariaat.
A. De ontmoetingsplaats
De ontmoetingsplaats is een breed netwerkgebeuren en wordt ongeveer drie keer per jaar georganiseerd. Vanuit deze samenkomsten ontstaan werkgroepen, die tussentijds aan concrete thema’s en projecten werken. De leden van werkgroepen gaan een engagement aan en geven op volgende samenkomsten een terugkoppeling van het geleverde werk.
Doelstellingen van de ontmoetingsplaats zijn:
Deelnemers aan de ontmoetingsplaatsen zijn geen afgevaardigden of vertegenwoordigers van (belangen)organisaties, maar mensen die zich bekennen tot concreet engagement en mee willen werken aan de realisatie van de doelstellingen van het Forum Duurzame Stad. De ontmoetingsplaats is een bottom-up-gebeuren en geen gesloten groep. Er wordt ingezet op brede, permanente en open uitnodigingen. Tegelijkertijd is er voldoende aandacht voor de juiste inhoudelijke expertise in de verschillende werkgroepen. Deelnemers voor de ontmoetingsplaats kunnen aangesproken worden via eerder geïnterviewden, bestaande netwerken en kanalen, sociale media en platformen, reguliere (lokale) media …
Vanuit de ontmoetingsplaats ontstaan werkgroepen. Zij werken op eigen ritme en tussen de verschillende bijeenkomsten van de ontmoetingsplaats door aan het project/proces/experiment, waartoe de deelnemers zich verbonden hebben. Deelnemers aan de werkgroepen hebben ‘goesting’ en kennis van zaken, komen uit verschillende domeinen en achtergronden en brengen verschillende soorten kennis aan (ervaringskennis, wetenschappelijke kennis …). In de werkgroepen is er oog voor bestaande initiatieven en wordt actief gezocht om deze ruimte te geven en te versterken.
Trekkers van werkgroepen hebben als profiel: engagement, aandacht voor groepsdynamiek, voldoende kennis of aanvoelen van context en veld voor het thema van de werkgroep. Het engagement en de verantwoordelijkheid voor de werkgroepen ligt bij de deelnemers aan de ontmoetingsplaats. Elke werkgroep formuleert het eigen engagement in de vorm van een resultaatsverbintenis ten aanzien van de ontmoetingsplaats, waaraan zij de resultaten van hun werkzaamheden meedelen en ter beschikking stellen.
B. De visiegroep
Om de stedelijke visie naar transitie tot duurzame stad verder te ontwikkelen, is het cruciaal dat een beperkte groep actoren, evenwichtig samengesteld uit de maatschappelijke vierhoek (middenveld, economische actoren, kennisinstellingen, overheid), mede-eigenaar is van visie en proces.
Daarom zal in een eerste fase (najaar 2012) een visiegroep van ongeveer 20 personen, op basis van de bestaande beleidsplannen, analyses en studies, eigen kennis en ervaring, de visie verder ontwikkelen en enkele grote transitiepaden expliciteren. Er is hiervoor reeds veel materiaal beschikbaar. Het gaat er hier om het draagvlak te vergroten en richtinggevende principes te ontwikkelen voor de stedelijke toekomstvisie.
Vanaf 2013 komt de visiegroep twee tot drie keer per jaar samen. Tijdens deze samenkomsten geeft de visiegroep aandacht aan het toetsen van de (resultaten van de) projecten aan de visie en transitiepaden, het eventueel bijsturen van de visie in functie van nieuwe ontwikkelingen en opportuniteiten, het opvolgen en meesturen van het proces. Bijkomende rollen voor de leden van de visiegroep kunnen zijn: zoeken naar bijkomende financiering voor projecten en experimenten, extra aandacht voor het leerproces, initiëren van nieuwe projecten en opportuniteiten …
Deelnemers aan de visiegroep engageren zich ten persoonlijke titel tot het delen van kennis, staan open voor input vanuit concrete projecten en realisaties, brengen extra suggesties in … De leden van de visiegroep zijn met andere woorden ‘gezichten’ en ‘zwaargewichten’ uit de maatschappelijke vierhoek, die vaak ‘voorlopers’ zijn binnen hun organisatie of sector. Een belangrijke afspraak met de deelnemers aan de visiegroep is dat zij dit engagement ook uitdragen. Ze zijn niet alleen formeel lid van de visiegroep, ze trekken de stad in al haar geledingen mee en verbinden hun naam en gezicht aan de doelstellingen van het Forum Duurzame Stad.
De visiegroep wordt in de eerstvolgende maanden gevormd. Het voorstel voor samenstelling voor de visiegroep is als volgt:
De samenstelling van de groep is een dynamisch gegeven en zal evolueren met het verder vormgeven van het Forum Duurzame Stad. De leden van het college die deelnemen aan de visiegroep worden aangeduid door het college.
C. Voorzitter
Voor het Forum Duurzame Stad wordt tweejaarlijks een voorzitter aangezocht. Hij of zij zal mee garanderen dat de gekozen visie, keuzen en lijnen om te werken aan duurzaamheid in de stad uitgewerkt en gevolgd worden.
Concrete taken van de voorzitter zijn:
De voorzitter is de ambassadeur van het Forum Duurzame Stad. Hij/zij kan actoren verbinden, de uitdagingen en ambities schetsen en ondersteunen en mensen mobiliseren voor verandering.
Het college stelt de voorzitter aan voor een termijn van twee jaar. Dit mandaat kan tot twee maal hernieuwd worden.
Als eerste voorzitter duidt het college Peter Symens aan. Peter Symens is beleidsmedewerker bij Natuurpunt vzw en lid van de raad van bestuur van het gemeentelijk Havenbedrijf Antwerpen.
D. Secretariaat
Om het Forum Duurzame Stad goed te laten functioneren wordt vanuit de stedelijke werking voorzien in ondersteuning door een secretariaat. Het secretariaat zal de werking van het forum inhoudelijk en praktisch mogelijk maken en staat met andere woorden in voor het ‘dagelijks bestuur’ ervan. Het secretariaat zorgt daarnaast voor een goede doorstroming en wisselwerking tussen het Forum Duurzame Stad en de stedelijke overheid. Het draagt tevens zorg voor de voortgang van het proces: mee ontmoetingsplaatsen voorbereiden, communicatie, stimuleren, opvolgen …
4. Stedelijke ondersteuning
De stad Antwerpen engageert zich om het kader te creëren waarbinnen het Forum Duurzame Stad kan functioneren. Op deze manier faciliteert de stedelijke overheid de werking van het Forum Duurzame Stad. De stad Antwerpen staat onder meer in voor procesbegeleiding. Deze is met name ingebed door de aanstelling van een projectleider binnen de dienst energie en milieu van de stad Antwerpen (stadsontwikkeling). De projectleider zal ook de voorzitter in zijn taken ondersteunen. De stedelijke diensten zullen het Forum Duurzame Stad logistiek ondersteunen, instaan voor locaties, catering, kopieën …
Daarnaast zorgt de stad Antwerpen voor een secretariaat dat de ondersteuning van het Forum Duurzame Stad kan opnemen zoals hierboven beschreven. Afhankelijk van het thema kan er ook beroep gedaan worden op de inhoudelijke expertise van de diverse stadsdiensten.
De stedelijke diensten zullen ook mee instaan voor de communicatie en zichtbaarheid van het Forum Duurzame Stad. Zo zullen de ambities van het Forum Duurame Stad en de stad Antwerpen gecommuniceerd worden, kunnen goede voorbeelden in de verf gezet worden en kunnen actoren die acties ondernemen mee in de schijnwerpers gezet worden. Er wordt onderzocht wat de mogelijkheden zijn om van het Forum Duurzame Stad ook een levend digitaal platform te maken.
Als laatste voorziet het stadsbestuur de mogelijkheid van stimulansen voor projecten vanuit het Forum Duurzame Stad. Dit kan een inhoudelijke of financiële ondersteuning zijn om projecten en experimenten verder uit te werken, zodat ze op korte termijn concrete resultaten zullen opleveren.
Het college keurt de oprichting van het Forum Duurzame Stad goed dat als opdracht heeft om met voldoende eigenaarschap van de stadsgemeenschap (inwoners, bedrijven, kennisinstellingen, middenveld, strategische partners) de duurzaamheidsambities van de stad Antwerpen mee te realiseren.
Het college keurt goed dat het Forum Duurzame Stad bestaat uit volgende structuur: een voorzitter, een visiegroep, een ontmoetingsplaats en een secretariaat.
Het college keurt de oprichting goed van een visiegroep die mede-eigenaar is van visie en proces van het Forum Duurzame Stad. Deze visiegroep bestaat uit een beperkte groep actoren en is in principe samengesteld als volgt:
Het college duidt volgende leden van het college van burgemeester en schepenen aan als lid van de visiegroep:
Het college keurt goed dat tweejaarlijks een voorzitter voor het Forum Duurzame Stad wordt aangeduid. Dit mandaat kan tweemaal verlengd worden. De voorzitter is de ambassadeur van het Forum Duurzame Stad. Hij/zij moet actoren verbinden, de uitdagingen en ambities van het Forum Duurzame Stad ondersteunen en mensen mobiliseren voor verandering. De voorzitter wordt door het college aangeduid.
Het college duidt Peter Symens aan als eerste voorzitter van het Forum Duurzame Stad.
Het college keurt goed dat de stedelijke diensten zich ten aanzien van de deelnemers aan het Forum Duurzame Stad engageren tot procesbegeleiding, logistieke en secretariaatsondersteuning, inhoudelijke expertise, communicatiemiddelen, visibiliteit en stimulansen voor projectwerking.
Het college geeft opdracht aan:
| Dienst | Taak |
|
Stadsontwikkeling, actieve stad, samen leven, marketing en communicatie en gemeentelijk havenbedrijf |
Creëren van een secretariaat en de werking van het Forum Duurzame Stad faciliteren. |