2013_DCAN_00051 - Eilandje. Cadixwijk - Wijkplein Cadix. Nieuwe aanleg. Voorontwerp . Advies - Goedkeuring

Dit besluit heeft in principe geen gevolgen voor de stad Antwerpen. Alle investeringsbudgetten zijn voorzien binnen de samenwerkingsovereenkomst tussen de stad Antwerpen, AG VESPA en AG Stadsplanning voor de ontwikkeling van de Cadixwijk (beslissing gemeenteraad 1 maart 2010 (jaarnummer 271)).

Met het gemeenteraadsbesluit van 20 maart 2000 (jaarnummer 619), aangepast bij het gemeenteraadsbesluit van 21 oktober 2002 (jaarnummer 2307), kregen de districten de bevoegdheid over het decentraal publiek domein, groenvoorziening en openbare werken. Het Cadixplein is bovenlokaal openbaar domein en valt onder de bevoegdheid van het college. Het district heeft adviesbevoegdheid.

Op 14 december 2011 werd een participatiemoment georganiseerd over het wedstrijdontwerp wijkplein Cadix en het voorontwerp Napelsstraat. Het wedstrijdontwerp werd door het overgrote deel van de deelnemers enthousiast onthaald. De naamkeuze van het plein is volgens de deelnemers eenvoudig: Cadixplein.

De belangrijkste opmerkingen betreffen:

Thema _ veiligheid en comfort

• oversteekbaarheid van de Kattendijkdok Oostkaai in relatie met verkeer, openbaar vervoer en tramhaltes;
• veiligheidsmaatregelen aan de waterkant;
• windcomfort op het plein en aan de loods;
• aanleg van autovrije straten en een bijkomend fietspad in de Napelsstraat;
• bewonersparkeren en ondergrondsparkeren.

Thema _ groen wijkplein

• behoud van bestaande en/of lindebomen;
• aanplanten van grotere bomen;
• hondenweide op het plein of in de buurt;
• volkstuinen, bloemenweide en bijenkorven.

Thema _ relatie met de omgeving

• lokaal plein voor de bewoners met ruimte voor buurtinitiatieven;
• vuilbeheer, voorzien van voldoende vuilbakken;
• openbare toiletten op het plein of in de omgeving;
• realisatie van ondergrondse buurtparkings onder het plein of omliggende gebouwen.

Thema – ruimtelijke indeling

• aanleg van een stadsbarbecue, vuurmanden, ligbanken aan het ponton, petanquebaan, volkse zomerbar;
• mogelijkheden voor het organiseren van markten;
• transparantie van de loodsen, open karakter garanderen;
• meer water op het plein; fonteinen, waterspeeltuin;
• aanleg van een velostation.

Er wordt een terugkoppeling van het voorontwerp gepland met  de bewoners en gebruikers van de wijk op 27 februari 2013. Ondertussen zijn er reeds nieuwe projecten in de wijk gepland en zijn er bijkomende eigenaars, toekomstige bewoners, die betrokken zullen worden.

Op respectievelijk 13 februari 2009 (jaarnummer 1697) en 9 maart 2009 (jaarnummer 776) keurden het college en het districtscollege de concept- en procesnota openbaar domein Cadixwijk goed. Hierin worden de krijtlijnen van de heraanleg van het openbaar domein in de Cadixwijk vastgelegd op basis van het goedgekeurde Beeldkwaliteitplan voor de Buitenruimte Eilandje (jaarnummer 2615) en het goedgekeurde Groenplan Eilandje (jaarnummer 7902). Het circulatieschema voor de wijk wordt in deze nota vastgelegd.

Op 16 februari 2009 (jaarnummer 197) keurde de gemeenteraad het samenwerkingsprotocol tussen de stad Antwerpen en havenbedrijf goed. Hierin wordt de overdracht van de gronden op het Eilandje van haven naar stad geregeld.

Op 3 juli 2009 keurde het college het definitief ontwerp goed voor de Kattendijkdok Oostkaai. De verkeerstechnische situatie (trambaan – rijweg) werd hierin bekrachtigd voor het gedeelte wijkplein Cadix dat deel uit maakt van de Kattendijkdok Oostkaai.

De projectdefinitie Cadixplein werd goedgekeurd door het college (1 april 2011, jaarnummer 3405), districtscollege Antwerpen (4 april 2011, jaarnummer 1183) en de raad van bestuur AG Stadsplanning. In de projectdefinitie werden de krijtlijnen, randvoorwaarden en het gewenste karakter voor het ontwerp van het wijkplein Cadix weergegeven als basis voor de uitvoering van de ontwerp- en studieopdracht.

Op 27 juni 2011 (jaarnummer 00846) stelde de gemeenteraad het RUP Eilandje definitief vast. Hierin werden de contouren van het wijkplein bekrachtigd.

Op 21 oktober 2011 (RVB 11/09 A10) keurde de raad van bestuur van AG Stadsplanning de gunning goed van de volledige studieopdracht ontwerp en uitvoering wijkplein Cadix via de Open Oproep. Deze opdracht werd op basis van het juryverslag toegewezen aan PT-architecten. De keuze van ontwerp en ontwerper werd toegelicht aan het college (21 oktober 2011). 

Op 14 december 2011 werd een uitgebreid inspraakmoment georganiseerd voor de wijkbewoners en geïnteresseerden op basis van het wedstrijdontwerp.

Op 28 februari 2012 (jaarnummer 195) gaf de districtsraad van Antwerpen een voorwaardelijk gunstig advies voor het wedstrijdontwerp wijkplein Cadix.

Voorontwerp Wijkplein Cadix
De ambities voor het project worden in de projectdefinitie in volgende zes thema’s omschreven:

• een levendig plein als lokaal centrum;
• een groen wijkplein;
• een plein voor groot en klein;
• een plein met havenkarakter in relatie tot het water;
• een plein als ruimtelijke eenheid met twee delen;
• een gefaseerde ontwikkeling ondersteund door participatie.

Het voorontwerp opgemaakt door PT-architecten vertaalt deze 6 thema’s in een landschappelijke drager die wordt opgebouwd met 5 conceptuele lagen;

Een groene basis. Een onderlaag van glooiend gras en prairie vormen de basis voor het park.
Groene lobben met lichte glooiingen creëren een comfortabele beschutting, bescherming tegen wind en nodigen uit tot spelen en rustig vertoeven. De lobben worden ingericht met drie types van beplanting: gras voor de ruim toegankelijk plekken, hogere grassen en prairietuin als structuur element met een ruwer havenkarakter en heesters als groenelement in de speellobben.

Verharding. Een verharding in beton als drager van de voornaamste looplijnen.
Op basis van de belangrijkste looplijnen en specifieke zones voor terrassen en verkeersbewegingen werd één doorlopende laag verharding ontworpen. Deze verharding domineert aan de dokzijde met groene uitsparingen en wordt gereduceerd tot paden door het groen aan de zijde van de Napelsstraat. Om aan te sluiten bij het karakter van de haven wordt er gekozen voor een betonverharding, welke zeer begaanbaar en fietsbaar is ten opzichte van de grote kasseivlakten. De betonverharding wordt uitgewerkt tot een geschuurd terrazzobeton met diverse kleuren in granulaat en een gegroefde afwerking voor de wegenis ter hoogte van de Kattendijkdok Oostkaai.

Bomen. Een verscheidenheid aan boomsoorten geven het park doorheen het hele jaar een dynamisch kleurenpallet.
Grote landschappelijke bomen vormen een derde laag en geven duidelijk aan dat het oostelijk pleindeel een meer parkachtig plein is en het westelijke deel een meer versteend plein is. De hoogstammen en de lagere vegetatie zijn gekozen omwille van een gevarieerd beeld doorheen de seizoenen.

Constructie. Omvorming loods en ponton op het water.
Een deel van de bestaande industriële loods wordt omgevormd tot een overdekte buitenruimte voor de lokale en bovenlokale initiatieven. Zes constructiedelen worden behouden als een open structuur met aan de dokzijde een transparant scherm als ‘veranda’ , welke beschutting biedt tegen de wind, die op deze plek sterk aanwezig kan zijn.

In het verlengde van het parkplein daalt het ponton via ‘luie’ trappen of kleine terrasjes af naar het water. De constructie bestaat uit een raster van houten vakken op verschillende hoogtes met een duidelijke referentie naar de palletstapels uit de haven. Aan de noordzijde van het ponton geeft een combinatie van hellingen rechtstreekse toegang tot de opstapplaatsen voor watertaxi’s.

Meubilair. Straatmeubilair langs heen de randen en lange banken in het centrale deel.
In de functionele strips aan de randen van het centrale plein vormen vast meubilair (banken, drinkfonteinen, vuilbakken, fietsbeugels,…) en de basisverlichting een gedeeltelijke begrenzing tussen het centrale parkplein en de wandelzone langsheen de bebouwing.

In de middenzone van het parkplein worden drie types van betonnen zitbanken voorzien langsheen de groenlobben. De drie types variëren in breedte en zal al dan niet voorzien van een leuning. De indirecte verlichting op de looplijnen doorheen het parkplein zijn geïntegreerd in deze zitbanken.

Aan de waterkant werden drie pivoterende zitbanken voorzien die worden uitgerust met een driezijdig windscherm, zodat men in windluwe omgeving kan genieten van het uitzicht over het dok.

Aanpassingen aan het wedstrijdontwerp op basis van inspraak en advies:
Het wedstrijdontwerp is op basis van breed overleg herwerkt tot een voorontwerp. Naast het advies van de Commissie Openbaar Domein werd het schetsontwerp besproken met buurtbewoners en gebruikers, de districtsraad en de projectgroep samengesteld met afvaardiging van verschillende stedelijke diensten. Op basis van de ontvangen adviezen en de elementen uit het participatiemoment werden volgende aanpassingen aangebracht:

Groenstructuur

• de verhoudingen tussen de groenlobben en de oppervlakte verharding werd gevoelig aangepast zodat de gradiënt tussen de openheid aan de dokrand en het groen met hogere dichtheid aan de Napelsstraat beter voelbaar is;
• er wordt in het voorontwerp een selectie gemaakt van bomen conform de gewijzigde selectie voor de plantschema’s Eilandje (2012_CBS_09399);
• een reeks bestaande lindebomen langsheen de Kattendijkdok Oostkaai blijft behouden, daar dit de enige bomen zijn die zich op niveau van het nieuwe maaiveld bevinden, daarnaast werden er 9 kwalitatieve volwassen bomen geselecteerd doorheen de site van het Douanegebouw. Deze bomen zullen verplant worden naar een tijdelijk bomenparking en later aangeplant worden op het nieuwe wijkplein Cadix;
• de nieuw aan te planten bomen worden zo groot mogelijk gekozen in verhouding tot het beschikbare budget.

Speelinfrastructuur

• bij de uitwerking en dimensionering van de groenlobben werd er specifiek rekening gehouden met de dimensies van speelvelden voor badminton, volleybal, ...;
• er werden drie groenlobben ingericht als speeltuin, de kleinste lob in het westelijk deel werd ingericht als waterspeeltuin, de middelste lob werd ingericht als een speeltuin voor 0-3 jarigen en de grootste lob werd ingericht als speeltuin voor 4-12 jarigen;
• alle speellobben hebben een specifieke materialisatie afgestemd op hun gebruikers en veiligheidsvoorschriften.

Meubilair

• de configuratie van stadsmeubilair langsheen de randen van het parkplein werd afgestemd op de belangrijkste looplijnen en toegangen tot aanpalende gebouwen
• het aantal elementen werd beter afgestemd op de behoefte;
• de windschermen aan de dokrand werden beperkt tot 3 unieke elementen en werden technisch verder uitgewerkt zodat ze in alle veiligheid voldoende comfort kunnen bieden;
• de betonnen banken op de rand van de lobben werden gereduceerd tot 3 verschillende types met leuning, die op diverse locaties kunnen toegepast worden (zowel de lengte, breedte als kromming van elk type is variabel).

Havenloods

• het ontwerp voor de havenloods werd volledig transparant uitgewerkt;
• de pivoterende zijwanden werden vervangen door een vast glazen windscherm aan de dokzijde, waardoor er een opener geheel ontstaat met toch voldoende beschutting tegen de sterk overheersende westenwind.

Ponton

• het ponton werd in overleg met het Gemeentelijk Havenbedrijf verder uitgewerkt als een vaste constructie in het water zodat er kleinere boten (watertaxi’s) kunnen afmeren;
• het ontwerpprincipe voor het ponton werd beperkt aangepast in functie van de publieke toegankelijkheid;
• gezien de structurele complexiteit en de financiële omvang van het ponton zal het als een afzonderlijk project opgenomen worden in de financiering voor de Cadixwijk.

Verkeerscirculatie

• het circulatieschema voor hulpdiensten en laden en lossen werd zodanig aangepast dat met een beperkt aantal bewegingen en ingrepen alle behoeften gerealiseerd kunnen worden;
• voor het laden en lossen langsheen het westelijke deel zijn er toegangstrajecten langsheen de dokranden en uitritten naar de Kattendijkdok Oostkaai;
• voor het laden en lossen langsheen het westelijk deel is er een doorgang in de Napelsstraat tussen de Rigastraat en de Cadixstraat. Aan de noordzijde van het plein is er een doodlopend traject tussen de Napelsstraat en de Kattendijkdok Oostkaai zodat bestaande privéparkings ontsloten kunnen worden;
• de hulpdiensten volgen dezelfde trajecten met een bijkomende doorgang langsheen de dokrand en doorgangen met breekpalen ter hoogte van de Kattendijkdok Oostkaai;
• in het westelijke deel worden de laad- en lostijden geregeld met venstertijden en verkeersborden;
• in het oostelijk deel wordt er gebruik gemaakt van verdwijnpalen om het wildparkeren op de autovrije delen te beheersen;
• ten gevolge van deze aangepaste verkeerscirculatie werd de zonering van de terrassen gedeeltelijk gewijzigd en werden aan de zuidzijde terraszones voorzien op het parkplein.

Doorgang Kattendijkdok
De zone van het plein ter hoogte van het Kattendijkdok werd vormgegeven volgens de principes van een shared space om een veilige en comfortabele kruising te creëren voor alle gebruikers. Het belang van de oversteekbaarheid van de verkeerassen wordt als prioritair beschouwd om het “wijkplein Cadix als verblijfplaats” te kunnen garanderen. Binnen deze ruimte wordt het STOP-principe gehanteerd:

De kruising wordt afgebakend door de tramhalte en door haaientanden. Op deze manier wordt de oversteek duidelijk zichtbaar voor de voetganger en wordt deze aangemoedigd om centraal over te steken. Dit effect wordt versterkt door de inplanting van de groene lobben die de voetganger naar de oversteekplaats leiden. Er wordt een tweede oversteekplaats voorzien ten noorden van de halte.

Voor de fietsers langs de Kattendijkdok Oostkaai wordt het fietspad onderbroken ter hoogte van het plein. Dit enerzijds omdat ze in verschillende richtingen zullen uitwaaieren maar ook omdat ze attent moeten gemaakt worden op het feit dat ze een plein oprijden. Voor doorgaande fietsers wordt een strook van 4m breed voorzien in hetzelfde materiaal maar een aangepast uitvoeringsformaat.

De tram- en bushalte wordt dertig meter lang. Ze ligt 35 cm hoger dan de pleinhoogte om gelijkvloers instappen mogelijk te maken. Vanuit de centrale oversteek zijn er dan ook toegankelijke hellingen voorzien naar deze haltes. Aan de noordzijde en over de volledige breedte is de halte bereikbaar via een trede. De strook waarop de trams rijden wordt uitgevoerd in gegroefd beton. Op deze manier worden de kruisende voetgangers attent gemaakt op de nieuwe situatie als ze de shared space-zone binnenkomen.

Voor de automobilisten wordt een zone 30 ingericht over de hele breedte van het plein. Dit wordt afgedwongen door de rijweg te verhogen naar pleinhoogte. Bovendien wordt de weg ook versmald en begrensd door haaientanden of de tram/bushaltes. Net als bij de tramstrook, wordt de weg uitgevoerd in gegroefd beton. Ook hier betekent dit en materiaalovergang voor zowel voetgangers als automobilisten.

De volgende stappen worden gepland om het voorontwerp wijkplein Cadix verder te realiseren:

• opvragen advies districtsbestuur Antwerpen;
• opvragen advies jeugd –en seniorenraad;
• organiseren van wijkparticipatie met extra kinderatelier op 27 februari 2013;
• goedkeuring definitief ontwerp door college;
• aanvraag bouwvergunning;
• opmaak en organisatie van de aanbesteding;
• uitvoering der werken.

De organisatie van de aanbesteding en de uitvoering der werken zijn volledig in handen van AG Stadsplanning. De totaalopdracht bestaat uit drie specifieke deelprojecten die mogelijkerwijze gefaseerd zullen worden uitgevoerd tussen 2014 en 2016:

• wijkplein Cadix deel Kattendijkdok Oostkaai;
• wijkplein Cadix oostelijk deel + Napelsstraat + deel August Michielsstraat;
• wijkplein Cadix westelijk deel + ponton.